Written by
- Zo Zo Sailo

KAN RAM, MOTOR THLANMUAL

Ka thlirna tlang aṭangin kum hnih kalta aṭang tawh khan kawng ṭha lo avang hian phun neuh neuh a awm tawh a, boulder leh kawng sira lei hmangin an hnawh leh ringawt zel. Hmun tam takah kawng chhia avangin harsatna an tawh thu hi kum tin hriat tur a awm ziah bawk, fur a huphurhawm hle a, ṭhal pawh chutiang bawk. Furah accident a hlauhawm a, ṭhalah kan kawng metal khawk vek ta chu chirhdiak ṭhin kha vutah a chang a, a khuk lutuk avangin taksa lamin a tuar leh si.

Mizoram hi date 20th feb’ 1989 ah state puitlinga hlankai kan ni a, kum 34 ngawta upa kan ni ve tawh, mahse kan la puitling lo zawng a nih hi maw! Economics te, per capita income te rawn sawi vak ka tum lo (chak viau mah ila), ka rawn tarlan duh ber zawka chu he kum 34 a upa state hian engtikah nge kawng ṭha tak hi kan neih ve theih ang tih hi a ni. Kawng a chhiat apiangin, ‘Fur a ni a, hma a lak theih loh a lawm’ tih hi chhanna common tak a ni. Mahse, he chhanna hi chhanna mawl tak, ngaihtuahna hmang lo chhanna a ni. Tin, party ruhkawl ṭhenkhat chhanna dang leh chu, ‘Mizoram chu lei minna ram a ni a, lei min hian kan kawng hi a tichhe ṭhin a lawm,’. Hei pawh ngaihtuahna hmang lo chhanna a ni.

Mizoram anga tlangram ve tho hi a tam lutuk tih hi han sawi phawt mai ila. Sikkim te, Darjeeling te, Arunachal Pradesh te… heng state pathum te kawng hi ka zawh ve tawh a, lei min ṭhin ram, tlang panga khua ding ve tho an ni, mahse an state kawngpui NH te chu sawi loh, veng kawng inkalpawhna pawh ṭha tak a ni. Meghalaya rama Sonapur te khu ruahtui tamna hmun a ni, an kawng a chhe lo reng reng. Keini ṭhenkhatin kan ramah ruahtui a tam a, kawng a ṭha thei lo, te kan ti thla ringawt a, zahthlak lutuk. Kan kawng chhe lutuk hi chu e, chhuanlam tur pakhat mah a awm lo, ngaihthah vang liau liau a ni.

Mawlmang takin han sawi ila, kan ram NH te hi company ṭhenkhat thawhtir ṭhin an ni awm a. Tin, tender te pawh chhuah a ni maithei. Ka sawi duh zawk tak chu, hetiang state ve reng rawngah hian an kawng siam chhe lutuk repair tur hian ti nge company te hi kan nawr kal mai theih loh le? Kan ram kawng khawihtu ka hriat ṭhenkhatte National Highway & Infrastructure Development Corporation Ltd (NHIDCL), Associate of Business Communicators of India (ABCI) leh Sunshine company te niin ka hria a. Heng company ve mai te hi ti nge state sawrkar laipui hian a nawr kal theih miah loh? Kan ram kawng enkawl turin contract an hmu a, a enkawl hna leh a thuamṭhat hna chu uluk taka tih mai tur a nih lai a, motor heti zat a accident tawh pawha an bengkhawn miah loh hi thil mak tak a ni. State sawrkar laipui hi company ve mai mai hian a ngam tur a ni lo hrim hrim.

Inthlan a hnai a, kan ram party mi leh sa te campaign-in an vak suau suau mai a, kawng chhiate pawh an paltlang ve vek chuan ka ring (A sawrkarna chelhtu ngei pawh). Kawng ṭha min han pe se, campaign vak vak a ngai lo mai tur. Ṭawngkaa intiam vak vak lo hian a taka hnathawh ṭha hmuh turte hi awm se a va'n ṭha zawk dawn em! Heti tak maia kan kawngpui mawhphurtuten kan kawng chhe lutuk an vei lo hi a lungchhiatthlak takzet a, feh kawng pawh a tluk tawh lo. Kawng a chhiat lutuk avangin Vairengte to Kawnpui chu ṭum khat block a ni tawh a, contractor te leh Kolasib DC te leh NGO te an indawr a, siamṭhat hna an kalpui mai dawn emaw tih laiin Seṭhawnah boulder an chhung a, an lai khuar a, an duhtawk leh mai si. A va'n manganthlak em! Tunah kan han ti thar leh dawn a, vawiin ni 9.10.2023 aṭangin bungraw phur motor tlan an titawp ve leh ta a. A tuartu chu mipui leh sumdawngte tho kan ni leh si a. Mahse, hetianga tlan loh an huaihawt avanga kawng a ṭha dawn a nih chuan 100%-in ka thlawp zan mai. Khamrang lam chu nimin khan meter 31 vel chu an rawn RCC ta ni awm a ni a. Mahse, ka rilrua thil pakhat lo lang leh chu nawrh emaw, road block huaihawt veleha hma la thei si, nawrh emaw road block lova hma la duh miah si lo hi kei ngaihtuahna hmang tam lo tih takah hriatthiam a har ka ti. Kan sawrkar hi wheelbarrow anga nawr zel ngai an ni tihna em ni? Nge heng kan rama company lianho hi an ngam lo zawk? An ngam lo ni ta se eng nge an ngam loh chhan ni ang?

Thlalak ka rawn dah tel hi khaw hrang hrang kawng chhia a ni a, han en mai pawh hian kan ram dinhmun chhiatzia a lang thei mai awm e. Kan ram kawng chungchanga buaithlak em em mai chu a mawhphurtu, a thil tithei tur zawkin an vei bawk si lo a, a mipui lamin kan vei si, tih theih kan nei si lo lai hi a manganthlak hle a ni.

Kolasib khawpuiah chuan VC in kawng an siam ṭha ringawt, a lawmawm rual rualin a zahthlak. Kolasib ah bawk thawkkhat lai khan kawng a chhiat lutuk avangin naupang school kal tur hun eng emaw chen a tibuai a, school dar 11:am-ah an thleng thei hram a, an han bang a, kawng chhiat avangin motor a jam a, zan dar 7-ah in an lut thei hram. Tin, school pawh ni 2 chhung chawlh an puan phah tawh a ni. Hetiang em ema nghawng a neih tawh hnuah pawh hma an la thei miah lo hi eng nge a chhan ni ang?

Phai lam aṭangin sumdawng motor lian a rawn lut reng a, kawng chhiat lutuk avangin an accident reng a, a ṭhen chu truck ke pil khawp khawpa tui tlingah an tlan lut thul. Chhim lamah kawng a chhiat em avangin khawmpui hun an sawn hial tih chanchin te pawh kha ka lo chhiar a, tin damlo, kawng a chhiat em avanga motor kawng an zawhpui theih loh thute kha thudik a ni em ang a, a zia lo takzet zet a ni. 'Ti nge zah nachang reng reng hi kan hriat loh le? Mawhphurhna hlen lo mihring hi mi ṭha an awm ngai lo tih hi ka ngaihdan a ni a, dik pawh a dikin ka hria.

He thu ziak hi politics-a inchirhthehna a ni lo va, kawng chhia ka vei em avang leh kawng chhe lutuk tuartu an tam lutuk tawh avanga rawn post ka ni. Thlalakho hi dawt pakhat mah a tel lo a, political party ṭhenkhat intihmualpho duh vanga phuahchawp thlalak a ni hek lo. Kawng chhe lutuk neih bik reng mai hi a zahthlak takzet a ni.

Tin, kawngte pawh hi tlo taka siam dan hi tuna a siamtu company te pawh hian an thiam lo em ni le? Fur khat daih pawh zuk siam thei miah lo va! Hmana dumka kawng siam, kawng sira alkatra chhuang mai ṭhinho kawng siam kha a lo ṭha fe zawk niin ka hre ta. Hetia company vel kan chhawr aṭang hian kawng hi a chhe hle ringawt zel mai, hmanrua an nei changkang tulh tulh a, an kawng siam a chhe telh telh zel mai. Pawnah kan theh chhuak ve mai dawn em ni?

Sawi tak ang khan tuna kan party lian pathum te pawh a sawia sawi ringawt lovin, a thawha thawh, a taka hmuh hi Mizoram mipui hian kan duh ve tawh. Kawng hi ṭha takin han siamtir ula, campaign hran hi a ngai lo reng reng ang. Kawng ṭha hi Mizoram mipui tuihalna a ni tih hriain, kan ram kawngte a ṭhat reng theih nan theihtawp han chhuah teh u.

- Zo Zo Sailo