ZALENNA SUAL LO ANGA MIN PUHTUTE HI TEL VE LOTE AN NI – Zoramthanga
Zalenna an sual lo tituten an sual lo kan tih chhan chu hengte hi an ni:
1. India ram ropui tak, sipai chak tak nei, ralthuam hmanga hneh tum kha thil theih loh chiangsa a ni a. An tih chhan chu zalenna sual ni lovin India sawrkar tana pawi khawih thei chin nei an nih vanga eng inremna emaw neihpuia hamṭhatna dawn a ni.
2. Hei hi suangtuahna mai ni mah se, hun lo thlengin a rawn tidik a, Chief Minister te, Minister te an nih theih phah ta a ni.
3. Ram buai hma kum 1965 December thlaa buaina a thlen hnua Naga zinga Kohhran hotuten Peace Committee an din anga palai neih ve an duh thu, Kohhran hruaitute hnena Laldenga'n a lo thlen lawk tawh leh, kum 1969-a Pu Vanlalngaia leh Pu Rozama palaia a tir khan zalenna an sual lohzia chu a lantir a ni. An palai hna chu Independence ni lo va, eng inremna neih emaw a ni si a. Chu bakah amah ngeiin chumi hnu lawka Shillonga RAW (Research and Analysis Wing) hotute a hmuh thu a sawi a ni. Kum 20 zet zalenna sual anga a insawi hi chu a dik lo a ni.
4. Ralthuam hmanga Independence hmuh kha thil theih a ni lo tih hre lo va, a theiha ngaia nunna chan phah nana hmangte leh nun thapa beitute kha chu an zahawm khawp mai. Khatiang miten chawimawina an hmu lo va, a him chin aṭanga beiten chawimawina leh hamṭhatna an chang ta deuh vek zawk hian ‘zalen sualna’ chu a tizahawm lo ta a ni.
5. Independence chu ralthuam hmanga sual chhuah theih a ni lo tih hrereng chunga mahni tana hamṭhatna beisei vang chauh nia ngaih theih a; Mizoram chu kum 20 chhung Ṭah leh Haṭhialna hmuna an chantirte kha sual ngaihdam theih loh zinga tel awm tak a ni a. Mizo mipuiten chawimawina leh ropuina lallukhum kan khumtir thei hi a mak a. Anni'n Inthlan boruak lehnghala intihtheih nan taka an la hmang zui zel hi a mak lehzual a ni.
6. Zalenna sual ve lo a tihte hi chu Independence hi tharum chhuaha sual chhuah theih a ni lo tih hretu, Independence kan duh a nih pawhin Mahatma Gandhi-a tih anga tharum chhuah lova beih chi a ni zawk tih hria a, tharum chhuah ve duh lotute an ni. An sual chhuah nia an sawi, State-te hi chu thisen far khat pawh seng lova politics hun inher danglamin a rawn awmtir theih a ni tih hretute an ni a. Hetiang neih hrim hrim hi chhuan vak tlak a ni lo tih hi an hriat dan a ni.
7. Zalenna sual inti ve bawk si, hlawhchham hnu pawha Independence nana pawimawh ber, Mahni Kea ding tura eng tih mah tum chuang si lo, ‘Rorelna pakhat hnuaiah kan la awm ngei kan ring’ tia ṭawng fote hi mahni mawnghlimna bak a ni lo.
Hetiang thu le lo tak tak hi sawi fo tawh lo se, kan ti a. A tihzui fo chuan amah leh Mizo hnam hi a theh dere lehzual ang tih kan hlau a ni.
- M Lalmanzuala