Mizoram first: Dawt Leng Politics?!

November 7, 2023-ah kan inthlang dáwn a, Social Media lamah chuan ngaihven deuh chuan politics a phûl chho ṭan bulh bulh niin a lang a. Lawm luh thãwm leh báng thãwm a inthumrawn tluk tluk a ni ber a. Thu ngãi a tam êm avàngin post a tam ang hu aiin statistics lam chuan a pun phah tam lo mai ang em aw tih tùr a awm nuk mai!

Tunlai kan Zoram Social media hlimthlá aṭangin Politics awmzia hrilhfiah dáwn ta ila- ‘Politics chu dâwt hmanga inchirhthehna, mî dik lohna lai leh fel lohna lai sawi chhuahna, mahni ṭan loh záwng party ang taka awma lemchana mi rilru hruaikàwi tumna, mahni party tih apiang chu ṭha tihna leh party dang thiltih apiang ṭha lo tihna, registered contractor ni ve kher lo chunga contract thawh theihna, eizawnna, thawk rim lova tangka sum siamna, finfiah hleih theih si loh hmanga inpuhmawhna, dawt pawh leng, dikna palzamna, engkim leng, mi dik leh Pathian ṭihmi tána telvena tlâk lo ang thawthâng ni hian a lang ber a.

Politician kan han tih abîkin MLA Candidate chin kan thlìr dàn leh MLA atána kan duh, chutiang chuan awm se kan tih dàn pawh hi a sáng viau lo niin a lang - Dam lo kantu, mitthi ráltu, ruang thawntu, michhe deuh inah pawh lût hreh lo, an huan lo ram thlenga hmuhpui peih, a neih ui lo, kan hminga min kò thei, engemaw development fund awma kan chhûngkua min hriate hi MLA atána kan duh, fel kan tih ni mai âwmin a lang thei.

Politics chu Grik ṭawng aṭanga lâk a ni a, ram awp dân ngaihtuahna (JF Laldailova), mipui nun chunga thiltihtheihna neih dàn leh hman dàn neih theihna kawngte leh khawtláng leh ram hnuk khawih thei thila kaihhruai / kawhhmuh theihna/thiamna (Oxford Dictionary) tiin an hrilhfiah a. Politics chu Mihringte nun ho theihna tùra inrelbâwlna, ram leh a chhûnga chêng mipuiten hmasâwnna leh chanvo ṭha zâwk rualkhai taka an chan tlân theihna tùr te, ṭha tak leh fel taka an khawsak ho dàn tur ngaihtuahna leh inkaihhruaina a ni tiin a sawi theih âwm e. Chutih a ni chuan thil ṭha tak leh thil thianghlim tak a ni tih a lang chiang hle a, mi dik leh thiam, pamham lo, Pathian ṭihmi awmna ngei tur chu a ni ang.

Eng rilru puin nge politics-ah i tel ve le? Eng rilru puin nge political party-ah i inziah luh ve tâk mai le tih hi ngaihtuah a ngai khawp mai. Fiamthu-a an sawi ṭhin pakhat chu ‘Zu leh politics chu a mãwl apiangah a thawk ná’ tih a ni. He fiamthu hi politics khèl inti zîngah tidiktu kan awm nual mai thei! Party ruih chilh chuan a awmna party kal dàn dik lo, hruaitu dik lohna pawh sawi pialin sawi mawi hrãm hrãm a tum ṭhìn. Politics-a a tel chhan a dik loh chuan party hruaituten hminghliauna nei mahsela, an zui tlat, an hruaitute sum lâkluhna phu lovin an hausakna pung mah se, an ṭan tlat ṭhìn. Hollywood leh Bollywood chu sawi loh drama pawh la chang chhin lo lèmchang thiam ni lo, lèmchan chîng worker hi dàn hmanga khawng taka kan chinfel a ṭûl hlein ka hre ṭhìn. Mi party ni awm ang taka thu post a, thu huatthla la tak tak post ṭhìnte hi chhui chhuah zêl ni sela, za tam hi tàn inah kan inkhung hmanin ka ring lo. Hê’ng mite hian kan ram politics an ti ṭawp tlat hian ka hre ṭhìn.

Ni e, party polititics hian min dawi ã a, kan party awmna thiltih a nih chuan dik vekah kan ngai a, kan party thlàwp loh lam sawi chu dik lovah kan ngai a. Kan politics khelh chhan pawh ram siamṭhat tumna lam aiin sum ûmin kan tuihãl ni hian a lang. Kan khelh dànin a zir mawlh lo va, kohhranmite tel tlâk lohna dáwn dáwna ngaihtuah theih tùra kan khèl hi a pawi khawp mai.

Ram siamṭhat hna hi tute thawh tùr nge...tiin inzâwt ta ila, ram hruaitute tih a ri ring ber ang. Mahse, engkim midang tih tùrah vek kan dah chhûng chuan, eng chena thui mah a kal theih loh. Ram rorèlna fung chelhtute hi mipuiten keimahni tána kan siam a ni a. A chhiat leh ṭhatah mipuiten mawh kan phur tih hi hriat tlat tùr. Chuvàngin, keimahni ṭheuh hian a chhe lai siamṭhatu ni tùrin kan thinlung chhûngril ber hian sual haw ringawt lovin, a takin do ngam rawh se. Chuti ni lova, mi kuta kan daha kan nghah ngawt mai chuan party ruih chilh tam takte thawhrah kha kan seng tlân tùr tho a ni dáwn a, tumah kan bãng dáwn chuang lo. Ṭhenkhatin, “Hruaitute demna ri ring tial tial kárah, kan sawisel luih luihten nghet takin bu an khuar reng tho ang,” an tih hi a dik mai ang.

Ram rorèlna ṭha hi party chauhin a tél dáwn lo va, ram rorèlna ṭha lo pawh party hmakhua chauhin a tuar dáwn lo va, kan vaiin ram mipui zawng zawng hi a hlâwkna tél tùr emaw a tuar tùr kan ni. I hmakhua, i chhûngte hmakhua, i fate hmakhua, i in leh lo dinna, i ei zawnna zawng zawng, i chêtvêlna tùr kawngpui leh communication zawng zawng a nghawng a, Kohhran thlengin a nghawng a ni. Chuvàngin, politics-ah hian i rálbáng mai tùr a ni bîk lo ang a, a field-ah i luh chilh lo a nih pawhin i ngaihven chu a ṭûl a, i va inhmang ve lêm lo a nih pawhin ram inrelbawl dàn chu ngun taka i chîk a, i ngaihtuah a ṭûl a, mi ṭha lo hnâwl a, mi ṭha thlang chhuak thei tùra thil ningkhãwng hre phâk tùra ngaihvenin, khua leh tui i nihna angin vote i thlâk ngei kha a ṭùlin a ṭûl a ni. Vote thlâk ngei hi khua leh tui ṭha nihna, Dànpui zawmna pawh a ni.

Party Politics-ah kan buai rei ta e, dawt leng politics hi politics ṭha a ni thei lova. Politics ṭha lovin a nghawng chu kan ṭhenawm ramah pawh a lang reng tawh. A chhûnga luhchilh páwl an awm ang a, luhchilh lêm lova khalh ngîl pawl an awm ang a, kan ngaihven tlân a ngai a ni.

Kan khawsak duh dàn han en hian vânram kai tum kan ang lo. Kohhran huangchhûnga angel vuak thlâk ni âwma mawi, politics huanga sumpárlàwma, dâwtsawihrehlova, chanvekduha, sumduha, duhãma, haihrehlova, ṭanghmahaia, mahnisahmim-tihpuartuma kan ni lawi si em? Mi nung pakhata rilru pahnih nei, lehlama awrdum lehlama awrsen kual vel mai mai, kár khat chhûnga awr dum a, Pathianni vêla awr ti sen mai mai kristian hi kan ni nuk mai lo maw? I lum leh lum la, i vawh leh vâwt rawh tih a nih kha mawle. Vânram kai tum ṭheuh ṭheuh hi kan ngaih dàn hi a inang lovin a inpersan hlawm ngei mai.

Party hrang hrang ka chah duh chu political field-ah chuan inbeih a ṭùl chin a awm pawh a ni mai thei; kan inbeihna chu thu tak ni rawh se. Social Media-ah dawt puarpawléng mai mai mipuite min fah suh u. Lèmchàn nun bànsan ula. Mahni party awmna an ṭhat bîkna te, Zoram tána hmasâwnna hna an thawh nasat bîk dàn te, an policy / manifesto-te chu ram leh a mipuite sûkthlêk tihmasâwn dawrh thei a nih dàn tùrte leh mumang ram ni mai lo tihhlawhtlin theih ngei a nih dàn tùr leh an intiamnate an tihlawhtling lo a nih chuan thuneihna pe leh ngai tawh lo tùra intiamnate ni hlawm se.

Thil pakhat chauh han sawi ila- Hmâna Power kan leina sênso kha, tunah hian hmân aiin a sáng tawh a, tun dinhmunah intodelh chu sawi loh kum 5 hnu-ah power leina sênso hi a tlém dawn nge ruahmanna a awm lo? Kum 10 hnuah tal tuna kan sênso aiin a tlêm dáwn em? Ruahmanna a awm chuang lo? Nge, Power leina a sâng tual tual ang a, Budget a ei hek tual tual dáwn? Chutiang dinhmuna kan la ding lo a nih chuan sumte pawh hi pûkte pawh pûk ila, kum 5 hnua kan sênso tlêm phah tùr te, kum 10 hnuah phei chuan kan sên mang loh dàn tùr te, kum 15 hnu-ah chuan kan intodelh ve theihna tùr leh Power lei nána kan sênso chu kan loan pûk rulh nána kan hman ve theih dàn turte hi kan ngaihtuah ava hun em aw... Power hi entîrna mai a ni. Rih artui phur ang maia kan sûkna ngai kan sûk tlut tlut reng chuan ṭhangtharten min dem lutuk palh ang e. Tunah rethei mah ila, nakina kan làwmna tùr a nih chuan mipuite hian retheih hi kan inhuam viau a, hei leh chen hi a retheih pawh kan rethei tawh rêng a ni.

Dàn hlamchhiah leh namnùlna lam ni lo se, dànin thiam loh a chantîr nghâk lovin kan ngaihtuahna fîm tak hmanga mi dik lo nia kan hriatte hnawl ngam a hun ta. Ka ngaihtuah fo ṭhin chu eng chin hi nge mualpho, che chhiaah kan ngaih? tih hi a ni. Kan party ṭan lam thiltih a nih vànga sual thei lova kan ngai tlat te, kan ṭan loh lam sawi leh thiltih a nih avànga dik thei rêng rêng lova kan ngai tlatte hi kan tehna hman hi, kan bûkna hman hi a dik ta lo em ni aw.... Isua nise, engtin nge a tih ang? tih hi teh nán hmang ila, kan politics-te hi a thianghlim thei deuh ang a. Biak In leh a chhehvela ringtu ṭha, Politics leh eizawnna danga rilru danglam nei tlat Kristian kan awmte hi a mak a ni, vânram kài tum ṭheuh kan ni bawk sia!

Ngaihtuah ngun a ngai e. Dawt leng politics i bansan ngam ang u.

I ram leh hnam a boral chuan

Nang leh i chhûngte in him bîk lo vang.

- Ellis H.Pachuau