Kolasib khawpui kal nan darkar khat!
Kamkeuna: Mizoram purchawkna kawng, kan mamawh zawng zawng kan chawk luhna kawng pawimawh, mi tam tak ti ti titamtu, he kawng hi a pawimawh ang bawkin Mizorama kan kawng neihte zinga chanchin ngah ber pawh a ni hial awm e. Tunah chuan Silchar - Aizawl kawng NH54 ṭhat tawk lohna vanga harsatna tam tak chu sutkian a ni ta. Thlasikah emaw, furah emaw, nipuiah emaw lir thei eng chi tan pawha kawngchhia vanga harsatna thleng pumpelh tura ngaih a ni ta hi thil lawmawm tak a ni.
Lamlian chanchin
Kum 1943 khan Indian Roads Cong-ress-a state Chief Engigeer- Confe-rence Ngapur-a neih chuan Road Development Plan hmasa berah lamlian hi chi 5-ah an ṭhen a:- National Highway (NH), State Highway (SH), Major District Road (MDR), Other District Road (ODR) leh Village Road (VR) te a ni.
National Highway hi India ram dung leh vang, hmun pawimawh leh bik pawhtu leh paltlang vektu, ramdang highway te, lawngchawlhna lian te, State Capital te, Industrial & Tourist Centre lian leh ram venhimna tana ṭul pawimawhte zawmtu a ni. Hetiang, heng kawngneitu nihna hi Central sawrkar (Ministry of Road Transport & Highway) kuta awm a ni. A siam leh enkawl erawh chu National Highway Authority of India (NHAI) emaw, state PWD emaw, Border Roads Organisation kutah emaw a pe thei. Pawisa senso ngai erawh chu Central sawrkar aṭanga pek vek a ni thung.
National Highway-te hi number uluk taka pek leh chhinchhiah thlip thlep a ni vek a, Mizorama National Highway kan neih Silchar - Aizawl - Lunglei - Tuipang hi NH-54 tih a ni a, Cachar leh Aizawl inkar kawng hi kum 2001 aṭang khan Mizoram PWD kutah hlan a ni a, a enkawlna lamah harsatna neuh neuh awm mahse tunah chuan BRTF-in an enkawl -hin, Buichali leh Kawnpui inkar ‘2 lane’ neiha kan neih ṭhin, ‘2 lane’ tling si lo chu Mizoram PWD kuta a awm hnu hian Mizorama tunlai thiamna leh khawl ṭha engkim tunlai tak tak nena siam a ni a, tunah chuan ‘2 lane’ dik dik tak leh ṭha tak a ni tawh a, Aizawl leh Kolasib inkar darkar thum leh a chanve tlan ni ṭhin kha tunah chuan darkar khat leh tlemah an thleng thei der tawh!
Kum 2015-2016 chhungin Mizram PWD hian kawng siam leh laih hna hmun 79-ah 1885km a thui an thawk a, tuna NH54, Aizawl leh Silchar inkar enkawlnaah hian an siam hun chhungah fur leh khuarel rokhawlhna vangin harsatna tam tak awm avangin duh anga thawh a harsa a, mahse heti chung hian tunah chuan he kawng hi lirthei tan kawng zawh nuam tak a ni tawh a, a saimtu Sunshine Overseas pawhin kum khat chuang an siam zawh hnuah an enkawl/vil zui leh dawn bawk.
Malsawmna keng tel lamlian
Tunlaiah chuan lamlian te hi kal vel nan leh bungraw thiar vel chauh an hmang tawh lo a, thawpik ti reh tura len khawthawn nan te an hmang tawh. India ram state tam takah an lamlian te chu mawi tak leh nuam takin an chei a, kawng sir leh kawng lai daidanna atan mawi takin a sir tuakah pangpar chi hrang hrang mawi takin eng tik lai pawhin an vul tir a, damlo te tan pawha dam sawng sawngna tham a ni a, chung an lamlian zawha zin vel chu Christmas ruaiṭhehni ang maia thlakhlelhawm a tling.
Ka ngaihtuah zel a, Associated Champber Of Commerce And Industry Of India chhut danin India rama pangpar industry te hian kumtin pangpar aṭangin Rs. 3,7000 crore zet an thawk chhuak a. Chumi zinga Rs. 2,400 crore chu Roes par aṭanga an hmuh chhuah/thawh chhuah niin, India ram chauh hian Rose (Cut Roses) hi kumtin maktaduai 400 vel zet a thar chhuak a ni. India ramin Rose a thar chhuah 75% zet hi Karnataka state thar chhuah a ni a, heti khawpa an thar chhuah hnem bul inṭanna chhan chu lamlian siam leh chei aṭanga rawn chhuak niin an sawi nghe nghe.
Heng kawngpui cheimawina tur pangpar ching hian mi tam takin eizawnna an neih phah a, chu chu kawngpui ṭha hlawkna chu a ni ta phawt. Kan rama kan mi lian nuho pangpar an tih mai thin, Anthurium Festival tih ang reng an hmang lem lo na a, kawngpui ṭhain a hrin eizawnna rintlak ni reng tur mipuite tan a piang chiang hle.
Mahni in tum chawp thei lamlian
India ram state chhung hmun hrang hranga an kawng te hi Private company (PPP-Private Public Partnership)-te enkawlna hnuaia lirthei veivak te thawhlawm (tax) tling khawm aṭanga siam a ni deuh thluah mai, hetianga kawng siam/enkawl hi a ṭha hle a nih a rinawm, a chhan chu fak an hlawhin an zawng chhang em em mai.
Chung kawngah chuan a khat tawkin kawngpui zawh man (toll fee) pekna hmun Toll Gate a awm zel a, Minister leh mi pawimawh te, khualzin phur te, sumdawng motor te leh damdawi lam thila motor tlan pawhin, ‘Min chawi tir hnem, chumi chu an chawi tir lo,’ ti lovin dan a nih angin an chawi mai a, heng an chhiah pek aṭang hian state sawrkarah chhiah an pe a, an hlep bakah engtik lai pawhin kawng chu thuam ṭha reng bawk a ni.
India ram hmun ṭhenkhatah chuan remhre takin lamliana lirthei tlan tam lam (traffic volume) aṭang te, phur rih leh rih loh (load transported or tonnage) te leh an awmna leh ṭangkai dan (location and function) aṭang tein fel takin an thliar hrang (classify) ṭhin a, lirthei tlante pawhin an lirthei leh an kalna kawng milin thil an phur a, hei vang hian chhiatna lakah nasa takin an him phah. Kan ramah duhamna vangin lirtheiin a phur tur chin ai bak nasa takin kan phur lui a, kawng leh kan lei (bridge) ten nasa takin an tuar a, chhiatna pawh a thlen phah fo reng a ni.
Kawngpui ṭha nei tlak kan ni em?
Kawngpui ṭha nei tur hian tunge pawimawh ta ber tih hi ka ngaihtuah fo ṭhin. Thuneitu, mithiamte leh remruattu fel, ṭha, fit, dil leh remhria kan mamawh piah lamah kawngpui ṭha enkawl zuina lamah hian mipuite hian mawhphurhna kan neih hi kan hre lo lui nasa hle in a lang. Tuna a lan dan chuan mahni kawngpuiah mei kan tuah a, ran kan talh a, a lai chhe pawlin an duh hun hunah an lai chhia a, kan duh duh kan chhu a, tui chhia leh kan thli zawng zawng kawngpuiah luanna bik pawh nei thei lo khawpin kan paih a, kan duh dan leh kan remchan dan ang zelin kan kawngpuite hi kan suamsam a, a chhia a, mawi lo khawpin kan phunchiar leh ang lawi a!
Kan ramah chuan Pathianni thuam kan ngah tehlul nen hian mi changkang, hausa, hmelhriat nei, nihna sang tak chelh te aṭanga a hniam ber thleng hian keimahni tana ṭha tak dan leh dun kan zam te hi eng vakah kan ngai lem hlei loa, dan palzut thei nih hi intihtheihna chi khatah kan ngai ta dah a! Mipuite tana ni sen sa, ruah leh thli hnuaia Traffic duty ten harsatna an tawh nasat ber, dan palzut tu tam ber chu nihna sang nei leh hmelhriat ṭha inti nei, sawipuitu nei ho hi zuk han ni tlat a, mi ṭha tak tak nia an lo ngaihte pawhin dan leh hrai an zah chuang lo, an la ti deuh deuh nia! Lalna leh thuneihna nei nia in hria te pawhin thil ṭha tih lam aiin an thuneihna te chu dan palzutna hmanruaah an ngai a, dan chunga lengah an in ngai tlat zel nia!
Eng pawh ni se, Mizoram mipuite ti ti luahtu, lirthei kal velten an tum loh leh an duh loh ang zawnga hun an hman fo-na kawng chanchin ngah tak National Highway NH54, Vairengte leh Aizawl inkar chu Media Cell, I&PR chuan a hmunah enin a zirchiang a. Tunah chuan fur khawchhiaah pawh lirthei eng chi tan pawh zin kawng nuam leh zawh chakawm ber a lo ni ta tih hi a hmu a, i hun awlah i nupui fanau te nen lung muang takin zawh ve teh khai!
- Lalrochhara Chhakchhuak