HUNIN A BARAKHAIH PHU ZUK!
A KAMKĒUNA
Saphovin inbarakhaih hi an ching ve ngai lo an ti. Khawvel hnam dangin an ching ve hlawm em tih erawh ka hre vek lēm lo. Mizote erawhin naupang inkhualtelem rual kan nih aṭangin inbihruksiak hi kan ching hle ṭhin; puitling pawhin feh kawngah leh ram kalna hmunahte leh kan awmna hmun remchan dan azir zelin inbarakhaih kan ching ve tho ṭhin. Infiamna chi khat hlimawm leh nuam tak ni tho mah se, mi hrisel ṭha lo, abikin lungphu ṭha lo leh mi bawrhsawm leh chawrche, dawldang leh dawizep, hlauthawng hmate leh zãm hmate tan chuan thihna thlen theitu a ni. Inbarakhaih hlum sawi turte pawh an awm ṭhin. Inbarakhaih avanga phu nasa lutuk, thi êm si lo, tlu tawp engmah hre lova rei vak lo awm zuite pawh an awm zauh zauh bawk. Mi hrisel ṭha tan pawh inbarakhaih hi thih thlenga nghawng pawi nei thei a nih avangin tun hnuah chuan Mizote hian inbarakhaih hi kan sim ta viau niin a lang. Engpawhnise, inrin loh laia inbarakhaih phut chu a hrilhhaithlakin thil hrehawm ve tak chu a ni.
INRIN LOH DÃR A RI
Kan Lalpa lo kal lehna hun tur chungchangah amah Lal Isua ngeiin a zirtirte hnenah-"Nimahsela, chumi ni leh a hun thu chu Pa chauh lo chuan tu ma'n, vana vantirhkohte pawhin, Fapa pawhin an hre lo," tiin a zirtirte fiah takin a hrilh a, chumi hnua hmanah-"Chuvangin, nangni pawh inring rengin awm rawh u, in rin loh hunah Mihring Fapa a lo kal dawn si a," tiin a tlip zui leh hmak bawk a; chuvangin, ringtute chu englai pawha inring renga awm tur kan ni. October 9, 2023 a lo thleng a, ECI lamin 9th Mizoram State Assembly inthlan hun a puang dawn tih hriat lawk vek a nih avangin kan lo ngaichang ṭhup a; ECI chuan an tiam hun takah Press Conference neiin inthlan hun an rawn puang ta. Kan Lalpa'n a zirtirte hnenah- "...in rin loh hunah Mihring Fapa a lo kal dawn si a," a tih ang mai khan inthlanpui hun dangah kha chuan November thla tawp lamah inthlanpui neih a ni ṭhin kha a ni a, khatiang leh mai tura Zoram mipui leh political party-tinte'n an lo thlir ṭhuap laiin, an rin phak loh leh beisei loh lutuka hma- Nov. 7, 2023-a vote thlãk tur leh Dec. 3, 2023 (Sunday)-a vote chhiar turin puan a ni ta rup mai a, kan inrin loh dãrah ngei mai chuan kan duh emaw, duh lo emaw inthlang turin inbuatsaih rum rum a ngai ta a ni. Hei baka inbarakhaih fuhfalak hi a awm leh thei dawn emaw ni le? "Kan va han chawh tak ēm!" han tih chiam chi lah chu a ni bawk si lo!
Vote chhiar ni lah chu Kristian tam berte Pathian biak inkhawm ni pawimawhah kher kher an han ruat lehnghal vei nen; kan thu lo kher mai. Vote chhiar ni sawn tura ECI lama ngenna lah chu a hran hranin a hman hmanin kan thawn emaw tih mai turin hma kan la nghal chuah chuah a, a lawmawm ang reng phian. Hman kuma Shabbat nia vote thlãk a nih ṭum khan Mizorama Shabbat serhho (Shabbat Observing group) chuan inthurualin joint signature hmangin Mizoram State CEO kaltlangin an chawlhni ral hnu tlai dar 5:00-6:00pm chhunga vote thlãk ve mai tura dilna ECI-ah an thehlut a, chu chu pawmsak an ni a; a hnu zelah pawh dil nawn ngai tawh lovin Shabbat nia vote thlãk a nih apiangin hetiang hian siamremsak ziah an ni ta a ni. Tun ṭumah pawh hian ZKHC bul tumin joint signature hmangin Shabbat Observing Group-hovin an tih ang khan ti ve mai se a ṭha zawk ngei ang. Dil inang leh Thu thuhmun heti zozai thawn duah hi a ãtthlak deuh em? ka lo ti rilru vel mai mai a. Mahse, a ṭha zawk turah an ngai a nia nge? Keini ang duang lo sawisel phak rual a ni love.
AN INPEIH HMAN EM?
Mizoram inthlanpui vote thlãk ni ECI-in a ruat hma thut mai hi eng vang nge tih ngaihtuah tham a awm? Chhan ṭha tak nei lo chuan ECI hian ruahmanna a siam ngawt lo vang tih a rin thiam theih awm e. Nula thianghlim 10 zinga khãwnvar tui nei lo nula thianghlim ã 5-te an awm ang khan, tun ṭuma inthlan puan a nih chiah khan political party tam zawk chu an inpeih hman lo va; an phili buai hle niin a lang. Sorkar lai party MNF pawh inpeih hma ber tura ngaih a ni a, chhung lamah a ruka buaina lian tak a awm ni ngei tur a ni; political party lian 3 awm mek zingah candidate siam fel har deuh ber an ni emaw ni, Assembly speaker hlui hial a per chhuak nawlh lehnghal a, an felfai chiah lo a ni ngei ang. INC lah rin aiin a inpeih fel har a, chutih rualin an zinga MLA chelh lai ngeite pawh bangin party dang an zãwm a. Mi ṭha tak tak an per chhuak nual ni awm tak a ni a, a ṭhen chhuak si lovin an hotute tei thei lo deuh an awm ve bawk emaw ni? sawi neuh neuh a awm ṭhin.
BJP lah inpeih hma viau awma langa inpeih hma vak bik lo niin a lang. Independent-a ding turte phei chu an insingsa fel hman lo hle a nih hmel. Heng zingah hian Aug. 24, 2023-a campaign kick off daih tawh ZPM erawh a inpeih hma hle a, in tin luhchhuaha campaign pawh a kalpui hman vek niin sawi a awm. Mahse, Anni pawh hi a tir phata an insawi len ai chuan an lian tehchiam lo a ni ang, an zuih leh tial tial niin a hriat theih. Inthlan hun sawn hma dan nena thlir chuan inpeih fel hma ber niin a lang. Mahse, anniho hian thingtlãng lamah chakna an la tlãkchham rih avangin chak viau tura an inngaih aiin an chak lutuk dawn lo niin a lang.
Ruling party ber lah an flagship programme SEDP thawh thumna sem fel hmain Election Model Code of Conduct-in a rawn dang ping leh ta hlauh si a, tun ṭum vote thlãk ni ruat hma lutuk chu political party tinte an inpeih fel hman lo hlawm hle niin a lang. Inbuatsaihna hun ngah hlawm hle mah se, party tin aṭanga lungawi lo, tlãn tãu tur leh inpe thar tawn tur beisei nei rēng rēnga an innghah kual vel ṭhin avang hian, inthlan dawn hnaih teah chauh an innawr liam vel mai mai ṭhin niin a lang. Engpawhnise, a nih nih kan nih a ngai tawh a ni e.
TU NGE SORKAR TA ANG LE?
Ruling party lah hian kum 5 an sorkar chhung hian in tinah SEDP ₹. 3,000/- ṭheuh an sem hman tak loh avang leh, leiverh, kawng chhãwng, fly over, smart parking, AR chhuahtir, traffic jam free city kan neih hman tak loh avang leh, leibã an ngah ēm avangin Zoram mipuite hian sorkar nawntir leh hi an duh tawh hmel si loh a, INC lah hian an hun lai khan in tinah NLUP ₹. 100,000/- (Nuai khat) ṭheuh an sem hman tak si loh avang leh; Pu Hãwla chawlh hnu phei hi chuan an nawi lehzuala a lan bawk si avangin an mi ṭha ṭhate'n an chhuahsan thul niin a lang a. Chubakah chawṭhing her lum satliah ang tho ni dawna mipuiin an hriat avangin Sorkarna siam thei khawpin an chak hmēl si loh!
ZPM lah hi AMC leh LMC huamchhungah bak district khawpui dangah leh thingtlang lamah an la tē bawk si a, sorkarna siam khawpa tam (absolute majority) a la hmuh hmel loh bakah sum leh therhlo chelek hreh lo tak tak candidate dangte'n vote lei (vote buying) an la sim loh hmel bawk si a. Anni sum chakna nei ve lo leh therhlo duh ve lo tan chuan sorkarna siam khawpa tam (absolute majority) hmuh a la harsa viau dawn bawk si? Chuti a nih chuan sorkar inṭãwm (coalition government) bak beisei tur kan nei lo tihna a ang ta hle!
Mizoram State Assembly Speaker bang ta Pu Lalrinliana Sailo khan BJP-a lawmluh a nih ni khan eng vang pawhin BJP chu Sorkarna siam turah a tel dawn ni khan a sawi a. Chuti a nih chuan MNF+BJP coalition government nge? INC+BJP+Independent coalition government nge? ZPM+INC+BJP coalition government nge? Eng sorkar inṭãwm ber nge Zoram mipuite hian kan hrawn tak ang le? Political party-ah hi chuan ui leh kēl thlun pawlh anga lang ṭhinte pawh hi chhungril lamah chuan an inhuain an inhmelma tak tak ngai lēm lo va, a ṭul dan azirin an inmawngzawm kual leh vel mai mai zel tho ṭhin niin a lang. Chuvangin, kumin inthlanpuia Sorkar tur hi tute nge ni ang tih chu Pathian chauh lo chuan tu ma'n kan hre ta lo ve.
A TLÃNGKAWMNA
Inthlan apiangin political party tinten zãwlnei an nei hrang ṭheuh emaw ni? Sorkar tura an puan a inang lo zung zel a, Pathian thuhmun betu ṭheuh ṭheuh ni siin thu inang tlang puan ṭhin ãwm tak a nih laiin, an tan zawng party ṭheuhte inthlana chak tur leh sorkarna chelh turin an puang saikalh nuai si a, chuvangin, mipui rin an hlawh loh phah ṭhin a ni. A bikin Zãwlnei Nl. Mimi T. Lalhmachhuani hian Pathian hriattirna a dawn chu huaisen takin a puang chhuak a, tun ṭum inthlana Sorkarna siam tur pawh MNF, INC & ZPM ni lo, mi thar vekin sorkarna an chelh dawn niin a sawi a, tu party bik tan mah thupuan a nei ve lo va, hei hian political party zãwlnei a ni ve lo tih a tilang chiang hle awm e.
Engpawhnise, ECI-in kum dang ang lo taka inthlan hun a tihma thut hian political party zawng zawngte inbuatsaih peih hman lo khawpin a barakhaih a, an zavaiin an phu zuk ni berin a lang.
A tawp berah chuan BJP hian Mizoram tih loh N E. state dang zawng zawngah sorkarna a siam mek tawh a, Mizoramah chiah hmabak an nei niin a lang. Kum 2018, 8th. Mizoram State Assembly inthlanaah khan BJP hian MLA Seat 1 an chang a, kumin inthlanah hian seat 3-4 vel hmuh ngei tumin an bei dawn a, an hmuh tlin ngat chuan sorkar inṭãwm siam theitu tur apiangin Central Sorkar aṭanga development ṭha beisei chungin sorkarna siampui turin an sãwm ngei dawn a ni tih, rinna mitthlain fiah takin a hmuh theih. A nih loh vēk pawhin MLA thlan tlin zingah Sorkarna siampui tura suma lei theih an awm nual thei bawk.
-Dr. C. Lalrampana