Written by
- Prof. Vanlalchhawna

STATE SUM ENKAWL DAN A ṬHA TAWK EM? (Audit Report on Social, General & Economic Sector)

Ram hmasawn ni tur chuan kawngpui ṭha te, power ṭha te, zirna in ṭhate kan mamawh a. Ramin thil ṭha a neih dawn chuan hmasawnna sumte hi dik taka hmanral tur a ni. Sawrkar laipui chuan Mizoram hmasawn nan sum tam tak min pe a, a ṭhen chu zaa za an tum te, a ṭhen zaa 90 an tum, state-in zaa 10 a tum ve te an ni a. Performance Audit hian hmasawnna scheme-in a tum a hlen em? tih leh, fel lo leh dik lo awmte a en zui a; Compliance Audit-hian scheme kaihhruaina leh dan angin hnathawh a ni em? tiin a chhui thung. CAG Report 2021-22 hi State Assembly-ah August 23, 2023 khan pharh a ni. Audit report aṭang hian state sawrkar kalphung tlangpui a hriat theih mai awm e.

SOCIAL SECTOR : Social sector hnuaiah hian ‘auditable units’ 227 lai a awm a. Kum 2021-22 hian ‘audit test check’ unit 24-ah neih a ni. Compliance Audit pali tarlan a ni bawk.

MICE building: Mizoram Institute of Comprehensive Education building sakna tur NLCPR sum Rs 46.00 lakh chu kum 2006 (Sept) khan dawn a ni a. A sakna tur hmun Zemabawk rama mi chu a min avangin New Secrtariat Complex, Khatla-ah sawn a ni. Kum 2017-ah sak zawh niin, room 2 chiah a awm theih avangin MICE school dahna tlak a ni lo va. Planning department-in Common Utility Service atan man chawiin an luah a. Kum 2017-2022 inkar hian in luah man Rs 20.14 lakh an chawi tawh a ni. NLCPR fund hi ‘divert’ phal loh a nih bakah sawrkar sum in luah man atan ṭul lovah sen ral a ni. MICE building hi R.M. Complex, Tuikuala sak nan October 2018 khan NEDP sum Rs 3.00 crore ‘sanctioned’ a ni ta zawk a ni.

NABARD Loan: Kum 2016 khan sikul 193 sak ṭhat nan NABARD loan Rs 22.98 crore lak a ni a. May 16, 2018-ah contractor leh School Education department chuan MoU an ziak a. MoU (Clause 4.5) ang chuan sub-contractor hnenah hna hi pek chhawn phal a ni lo. Hna thawh tur 193-ah 87 chu sub-contractor hnenah pek a ni a; hna 10 hi contractor-in a thawk a; a dang 96 hi DEO ten information dik lo an pek avangin an chin hriat a ni lo. Contractor hian hna a pek chhawn avangin tihtawpsak tur a nih laiin, tihtawp a ni lo bawk.

Polytechnic zirna: Kum 2008 (Dec) leh 2009 (Aug) inkar khan Ministry of Education chuan Skill Development scheme hnuaiah polytechnic sakna tur Mizoram sawrkar hnenah Rs 33.27 crore a pe a. Polytechnic awm lohna district 3-Kolasib, Champhai leh Mamit-ah sak a ni. Polytechnic enkawlna hi state sawrkar tum tur a ni thung. Kum 2013-16 inkar hian sak zawh an ni a; building te a chhe hle, mumal taka luah tlak an ni lo. Kolasib leh Champhaia mi phei hi chu H&TE hian an la duh rih lo bawk. State sawrkarin thawktu (sanctioned post) a siam theih loh avangin Polytechnic hi tihpuitlin a ni ta rih lo a ni.

City Park chungchang: Aizawl City Park hi AMRUT hnuaiah Rs 1.01 crore senga chei ṭhat a ni a. October 2016-ah AMC leh Aijal Club chuan MoU hi an ziak a. AMRUT thil tum chu khawpui chhungah mipui tan hmun hring nuam, park leh intihhlimna tam zawk siam a ni. City park hi MoU angin mipui vantlang hman theihin siam a ni lo.

GENERAL SECTOR: General sector hnuaiah audit unit 16-ah ‘test-check’ neih a ni a; Compliance Audit pakhat MLA Fund hman dik loh thu tarlan a ni. MLA Fund hi vantlang thil siamnan hman tur a ni a. Line department-te kuta awm zui tur a ni bawk. Bungrua leite hi stock register-ah chhinchhiah thlap a, Officer-in-charge in ‘certify’ tur a ni.

Mamit Deputy Commissioner hnuaiah kum 2014-20 chhungin MLA Fund Rs 124 lakh hman ral a ni a. Puanṭhui khawl, silpauline, computers leh thil dangte lei a ni. Vantlang mamawh thil a nih loh bakah mumal taka chhinchhiahna hmuh tur a awm loh avangin sawrkar sum hmanna dan dik lo tih a ni.

ECONOMIC SECTOR: Audit unit 219 a awm a; kum 2020-21 hian unit 27 leh kum 2021-22 hian unit 25 endik a ni. Audit Report (2021-22) ah hian ‘performance audit’ pakhat leh ‘compliance audit’ panga tarlan a ni.

Direct Benefit Transfer (DBT): DBT kalphung chhuina ‘Performance audit’ hi Scholarship scheme leh tar pension scheme te neih a ni a. Scholarship pek dan hi kum 2017-19 chhung endik a ni. Scholarship sem danah him lo a tam hle. Scholarship endiktu ‘Institute Nodal Officers (INO)’ hriat chian loh an awm bakah, State Nodal Officer (SNO) kutah INO te ‘personal details’ hmuh tur a awm lo. State pawn lam SNO te Scholarship Board-in a hriatpui lo bawk.

Scholarship sem danah fel lo, dik lo a tam hle. Dawngtu/diltute chenna hriat theih loh an tam hle. Diltu 51,152 ten ‘address column’ hnuaiah number chauh emaw, number leh thu inchawhpawlh an ziak. Diltu 562-te chenna hriat loh an awm. Mizoram chhunga chenna hmun finfiah theih loh mi 945 hnenah scholarship Rs 103 lakh pek an ni. Assam hnuaia awm sikul 15 zirlaiten Mizoram hnuaiah an dil bawk.

Zirlai 264 ten ‘document’ lem hmangin scholarship Rs 35.29 lakh an dawng. Course leh institution inmil lo, zirlai 929 hnenah scholarship Rs 236 lakh pek an ni bawk. Scholarship dil kawp zirlai 269 te hnenah Rs 91.68 lakh pek an ni. State dang address-a hmang te, state dang sikul aṭanga Mizoram scholarship dawngtu an awm bawk.

Mizoram Scholarship Portal hi a hmangtute duh dan leh mamawh angin duan a ni lo. MSB hian technical manpower a neih loh avangin tihsual theih dan a sang hle. Diltute ‘data base’ a mumal lova; Portal leh Board data inmil lo a awm bawk.

Scholarship diltu zirlai 356 te zirchiannaah diltu 195 ten chenna finfiahna an dah lo; diltu 40 te khaw hming hmuh zawh loh a ni. Diltu 185 ten document an theh lut lo; zirlai 87 ten document 8 theh luh turah zirna certificate chauh an theh lut. Diltu 7-ten document chhiar theih loh an theh lut; zirlai 10 ten document lem an hmang bawk. Document chhiar theih loh, a ngai theh lut zirlai 65 lai an awm bawk.

Tar pension chungchang: Mizoram chhungah Indira Gandhi National Old Age Pension Scheme (IGNOAPS) hnuaiah tar pension dawng thei 25,251 an awm a. NSAP-PPS portal kaltlanga pek a ni a; PFMS nen thlunzawm a la ni lo. Tar pension dawngtu ‘database’ a awm lo. Pension dawngtute dinhmun ‘update’ a nih loh avangin a dawng lo tur dawng te, dawng thei pek loh leh mi thi tawh pek an awm nual. NSAP-PPS hi pawn lam mi, phalna nei lo (unauthorized) ten an duh duhin an khawih ṭhin.

State DBT Cell kalphung mumal lo hle; kaihhruaina angin hna a thawk lo. Department-ten direct-in Ministry aṭangin sum an dawng a, anmahniin an buaipui a; State DBT Cell hian tih tur a nei tlem hle niin a lang. State DBT portal mumal takin vawn a ni lo.

Ministry of DoNER project: Kum 2016-21 hian Ministry of DoNER hnuaiah project thawh lai 74 a awm a. Sum ruahman zat hi Rs 716 crore a ni. Project 19 thlang chhuakin chhui chian hna ‘compliance audit’ neih a ni. DoNER project hnuaiah dik lo leh fel lo tam tak a awm.

NLCPR/NEC scheme kaihhruaina angin state priority list siam tur a ni a; kum 2018-21 hian siam a ni lo. Hunbi tiam chhungin implementing agency kutah sum a lut ngai lo. NEC sum ni 30 leh NLCPR sum ni 15 chhunga pek tur a nih laiin implementing agency te kutah ni 49 aṭanga 1122 inkarah sum a lut chauh ṭhin.

Utilisation certificate hi a hun takah theh luh a ni ngai lo bawk; hunbi liam hnu ni 51-2363 inkarah theh luh an ni. UC pek tlai avangin fund lo kal tur a khawtlai phah nasa hle. Project ṭhenkhatah fund pek kim loh a awm bakah sum hmuh hma duh avangin Utilisation Certificate dik lo theh luh a awm bawk.

Restricted tender hmangin Project 3-ah Rs 23.70 crore man hna pek a ni. Central Vigilance Commission kaihhruaina kalhin ‘nomination basis’-in Rs 7.29 crore man contractor pakhat hnenah hna pek a ni.

Project te hi a hun takah tan a awm ngai lo. NLCPR leh NEC guidelines ang chuan sanction hmuh aṭanga thla thum chhungin hna hi pek a, thawh ṭan tur a ni. Hun bithliah liam hnu ni 22-476 inkarah hna hi pek/ṭan chauh a ni ṭhin. Hna thawh zawh hun ni 63-2323 inkarten a tlai phah.

Hna pek chhawn hi phal loh a ni. Mi panga hnenah hna pek chhawn a awm. Project 19 te hi a hun takah pakhat mah zawh a awm lo.

Project pathum hlamchhiah a ni. NEC scheme ‘East Lungdar Multi-Village Water Supply Scheme Rs 11.00 crore man chu March 2020 khan bul ṭan lovin chawlhsan a ni. NLCPR scheme Bamboo Link Road, Tuirial Airfield leh Bukpui inkar, Phase I+II a then, km 84 a thui, Rs 47.52 crore man chu Rs 15.84 crore sen ral a nih hnuah chawlhsan a ni bawk.

NLCPR scheme Kolasib-Melriat 132 kV line Single Circuit line km 90 a thui thlakna, Double Circuit Line, Rs 21.51crore man, (Rs 28.66 crore a pek tak), kum 2005 a bul ṭan, thla 36 chhunga zawh tur a tih chu, Feb 2022 thleng khan ‘commissioned’ a la ni lo. Zangnadawmna thubuai a la awm zui. NEC scheme 33 kV line leh 11 kV a transmission tower siamna turah sum ‘divert’ Rs 76.75 lakh leh sum dik lova hmanral Rs 52.20 lakh a awm.

Mizoram khua 300-a ICT service chi hrang hrang pekna tur ‘Rural Information Kiosk (RIKs)’ project Rs 4.90 crore senna chu tihpuitlin mumal lohvin a awm. Government Press tihchangtlunna tur leh Printing Institute dinna tur NLCPR scheme Rs 8.42 crore man pawh tihpuitlin lovin a awm bawk.

NLCPR/NEC scheme te kaihhruaina angin field inspection bakah independent agency-te ruaiin project-in mipui nun a nghawng dan zirchianna a awm lo.

‘Monitoring & evaluation’ tih a awm ngai lo va; zau taka puanzar an nih loh bakah ‘social audit/impact studies’ tih an ni lo.

PM KISAN chungchang: Pradhan Mantri Kisan Samman Niddhi (PM-KISAN) hnuaiah lo neitu, mahnia ram nei hnenah DBT kaltlangin ṭanpuina kum khatah Rs 6000 pek an ni a. Lo neitute hi kum khatah vawi thum, Rs 2000 zelin pek an ni. Chhungkaw khatah pakhat zelin an dawng thei a; kum khat atan chauh dawn theih a ni bawk. Nodal department hi Agriculture Department Agriculture a ni.

PM-KISAN hnuaiah thil fel lo tam tak a awm. Mizoramah lo neitu tam berin ‘land record’ an nei lo va. Committee of Union Ministers te pawmpui turin tehfung dang siam tur a ni a. Agriculture department chuan ‘temporary Village Council pass’ hi hman mai ni se a ti. Lo neitu dik tak ni lo te pek mai theihna a sang hle.

BDO-ten hamṭhatna dawngtute record an vawng ṭha lo hle. Block paruk-ah PM-Kisan dawngtu mi 250 te zirchianna neih a ni a. Mi 75 te chu finfiahna mumal awm lo an ni.

Dawng thei lo tura ngaih mi 65,926 hnenah Rs 13.19 crore sem ral tawh a ni. Hei hi hmuh let a la ni lo. Chhungkaw khat aṭangin pakhat aia tam dawng an awm nual. PM-Kisan dawngtu ṭhenkhat chu income tax pe lai te an ni.

Darlak-Sihthiang Kawng (PWD)

Darlak leh Sihthiang kawng laih nan, ṭul lohva Rs 4.88 crore hman ral a ni. Chuhvel-Sihthiang kawng (km 11) hi NABARD hnuaiah Rs 9.59 crore hmangin laih tawh a ni a. Chuhvel-Sihthiang Road laih mek a nih lai hian Rs 52.81 crore senna turin State PWD chuan Darlak-Sihthiang Road chu PMGSY hnuaia laih turin a ruahman.

Kawngpui laih nan Rs 4.88 crore sen a nih hnuah July 2021 khan Forest Clearance a awm loh avangin Ministry-ah tihtawp dil a ni. State sawrkar chuan Aug 2022 khan NABARD loan hmanga laih tawh a nih avangin Ministry-ah paih turin a ti bawk.

Aizawl Smart City Ltd (ASCL): Aizawl Smart City Ltd project hnuaiah sum ṭul lova hman ral Rs 19.21 crore lai a awm. CPWD Work Manual leh CVC thupek kalhin Integrated Command & Control Centre (ICCC) project atan Rs 101.21 crore man chu ‘nomination basis’-in Bharat Electronics Limited (BEL) hnenah pek a ni.

ASCL te rawih lai Project Management Consultant–M/s WAPCOS Limited leh Vayam Technologies Limited te chuan he project hi Rs 81.82 crore man tur niin an chhût thung. PMC te rawtna aia sangin BEL chu thuthlung ziahpui an ni.

CVC thupek leh CPWD Works Manual kaihhruaina kalhin ‘mobilisation advance’ Rs 17.72 crore (20%) hi contract agreement ziah rualin pek an ni a. Mobilisation advance leh a pung Rs 3.54 crore hi hmuh let a la ni lo bawk.

- Prof. Vanlalchhawna