Sikul ṭan hma bawk hi
Mizorama Zirlai pawl chak tak pahnih kan neih zinga pakhat Mizo Zirlai Pawl (MZP) nawrna avangin kan Sawrkar, School Education Department chuan Nursery aṭanga Pawl 12 zirlaite tan School ṭan hma a lo rel chu Session khat dawn kalpui a lo ni ta a. Hemi chungchangah hian kan mithiamte zingah leh mipui nawlpui, nu leh pate zingah ngaihdan insaikalh a tam hle.
Thil mak deuh mai chu ram pum huap zirlai pawl kan neih, zirlaite hmakhua ngaihsaktu nia inchhal ve ve MZP leh MSU te ngaihdan leh duh dan a inang thei tlat lo hi a ni. Zirlai pawlte hi hrui khat vuanin kal ve ṭhin se a duhawm ngawt mai. Kum khat dawn lai sikul ṭan hma kan lo hman tawh aṭanga ka thlir dan tlem te kan thailang ve teh ang.
Thlawptu leh dotu
Sikul ṭan hma chu sorkar thupek a nih angin zirlaite leh zirtirtuten thuawi takin an zawm ṭhap ṭhap a. Thupek zawmtute hian ṭha an tih avanga zawm an ni vek kher lo tih chu dawt a ni hauh lo. Chanchinbu lama hemi chungchang ziaktute zingah a thlawptu an ṭhahnem deuh zawkin a lang a, a chhan nia lang chu a do zawnga thu ziahin kori a tu tawh lo nia a lan vang a ni mai thei.
Zirtirtu intelkhawm pawl heng HISSLAM, MISSTA, MSTA, PSTA, etc. te pawhin dodalna thu an chhak chhuak lem lo a, hei hi sikul ṭan hma
ṭha an tih vang lam aiin anmahni ruaitute dodal aiin, thlawp lem lo mah se ngawih hi finthlak zawka an ngaih vang niin a lang. Hman a nih ṭan dawn laia ṭha ti em emtu zirtirtu pawl pakhat chuan February thla tir Vanglaini chanchinbuah Winter Session-ah sikul ṭan hun zing dar 8 aṭang 8:30-a sawn tlai an duh thu an chhuah a nih kha.
A tlangpuia a lan dan chuan sikul ṭan hma hi a taka hman a nih hmaa thlawptu ṭhenkhat zingah a taka hman a nih tak meuh chuan an beisei ang em emin a lo ṭha lem lo nge ni, thlawptu aṭanga sawiseltu-a inlet leh te pawh an awm a ni awm e. Nipui laia sikul ṭan hma ṭha ti em emtute zingah thlasik khawvawtin min han nuai tak tak chuan inchhir leh hreawm ti an pung niin a lang. Sawi mai aiin a taka hman a nih meuh chuan a lo awlai lohzia leh harsatzia kan hre ta a. Sikul naupang leh zirtirtute chauh an buai dawn emaw kan tih kha a lo ni hauh lova, chhungkuaa buaina zakhua a lo ni zawk alawm, thil naran a lo ni tawp lo mai.
Sikul ṭan hma a lo ṭul em?
Kan zirlai pawl chak tak, MZP te thlir dan leh ngaihdan ka ṭawmpui phak lo hle tih kan inhria a. India hmarchhaka chengte tana time zone neih hran a ṭul dan leh daylight saving tih vel hi ka man pha chiah lo bawk. Engpawh nise, ka hmuh ve dan chuan sikul ṭan hma hi keini ang state naupang leh hnufual hian kan chhawr ṭangkai phak tak tak ang em? tih hi ka zawhna a ni.
Mi thiam hrang hrangten ‘zirna leh hna thawhna hun thawl kan ngah sawt dawn’ an tihte chu a thleng dik tak tak ta em le? ‘Thil reng reng hi a ṭhat leh ṭhat loh chu a rahah a lang ṭhin’ an tih ang deuhin, sikul ṭan hma hi kum khat dawn kan hman tawhah hian a rah chu engnge ni ta le? A chhanna dik tak, phuahchawp ni miah lo, i hriat duh chuan Education Deptt. hotute leh MZP hruaitute ni lovin, a taka hmangtu zirtirtu leh zirlai nu leh pa te zawt mai rawh u. Hetah hian thil chiang tak chu a lo lang ang.
Sikul ṭan hma a nih chuan lehkha zirna hun a tam kan beisei em em kha lehkha zirna hun ni lovin, khawlai len, infiam leh thian kawmna hun (thil sual tihna hun) a lo ni zawk a lawm le. Sikul banah lehkha an zir ang a, zanah an mu hma ang a, zing an tho hma ang tih chu mumang ram (utopia) ang lek a ni e. Tun hmaa zirlaiten zingkar boruak thiang, lehkha zirna atana hun ṭha kan tih ṭhin kha kan hloh zo ta a, tun hma aiin zirlaiten lehkha a zir tlem zawk bawk. A chhan chu zing thawh hma a ngaih avangin zanah an meng rei ngam lova, zingkar hun ṭha kha sikulah an hmang bawk si a, sikul banah lehkha zir an lo hne tawh a, intihthawven an lo duh bawk si a, a buai zo vek tawh a ni.
Chu mai a la ni lo. Zingah mut kham lo deuhin thinrim chungin naupang kan kai thova, chaw ei tui ngaihna awm bawk si lo, phur lo tak chunga sikul kal a tam em em a, hei hi zirlai tan a pawi a ni. Chaw ei mang lova sikul kal chuan pum ṭha lo a thlen a, damdawi manah sikul tinte an inseng viau a ni. Damdawi ei ngai miah lo tur khan damdawi a lam reng tawh mai. Nu leh paten lo hre rawh u, in fate khan naupangte siin pum damdawi an ei reng a ngai tawh asin.
Khawpui penhleh
Tunhma aṭang tawha kan chin ṭhan ṭha lo deuh chu Aizawl base-a ram pum huap thil kan rel fo mai hi a ni. Mizoramah hian Aizawl ni lo khaw dang a tam lutuk, heng khaw danga chengte hian an ṭhatpui dawn nge an harsat phah dawn tih hi kan ngaihtuah hmasa ngai em le?
Sikul ṭan hma chungchangah pawh ‘Aizawl Traffic tawt’ lutuk hi 'a kaikuang’ a ni tih mipuiin kan hre vek. Traffic jam ve miah lohna tur khuate hi kan hmusit deuh lo maw? Heng khaw dangho hian sikul ṭan hma hi an mamawh ve reng em le? Aizawl bikah pawh hian Aizawl City Area penhleh deuh aṭanga khawpui chhunga sikul kal tam tak an awm mek a ni. Nursery aṭanga Middle/ High School te chu an khuaah an kal thei mai ang, amaherawhchu a zirna sang zawk zirna an khuaah a awm ve loh avangin harsa tak chungin Aizawlah an kal ṭhin. Sikul
ṭan hma a nih aṭangin heng khaw penhleh aṭanga Aizawla sikul kalte tan chuan ‘Sorkar chu ṭanpuitu ni lovin harsatna siamtu’ a ni tawh zawk. Sikul ṭha zawka an kal ve theihna kawng a bo zo ta, sikul ṭan hma hi ‘inhmuhsitna’ (discrimination) a tling a ni.
WhatsApp group pakhatah chuan ti hian an ziak a, ‘Sorkar thu chhuak a ni ngei ang a, “Sorkar Pisa tan hun tih hma chu sorkar hnathawk thenkhat, hmun hla deuha awm te tan a buaithlak a rin thu sawiin Chief Secretary chuan, ‘Delhi-ah chuan nipui leh thlasika sorkar pisa kai hun a inang reng a. Thlasikah chuan hmun hla deuha awmte an khawngaihthlak hle’ a ti (Vanglaini Feb. 3, 2016). Puitling zawk, mahnia inenkawl thei, lirthei nei zawkte tan a harsa ang maw?
Naupang, nu leh pate buaipui ngai tan a awlsam zawk a ni maw? Khawiahnge MZP ‘Day Light Saving Time’ tia ṭawng ve pawng pawngho kha? Thlasik khaw vawt hi naupangin an hre lo a ni bik hleinem, an khawngaihthlak lo em ni? Mi dang tana thutlukna siam chu a awl deuh a ni maw?’
‘Sikul ṭan hma a nih dawna Facebook lama inhnialna a tamzia kha. Ṭawng thei tak tak, chhung lam luhchilh ve si lova zirtirtute thatchhiat vang tia zirtirtute an cheksawlh chiam chung khan, thuawi takin session khat chu an kalpui ta a. Office hna thawk kal hma an tih ve meuh chuan MZP leh ṭawng theiho kha khawnge an awm tak? Hei hi inhmuhsitna a tling a ni.
Zirlaite leh zirtirtute bakah nu leh pate hian sikul ṭan hma hi buaithlak kan ti lutuk a ni tih a chiang. Tin, Sikul ṭan hma chungchangah hian kan hotute hian mipui rorelna (Democracy) hi a palzut nasa lutuk a, MSU-in zirlai nu leh pate hnena vote an lak pawh kha engahmah a ngai lo a nih kha.
Hetiang tehnuai a nih avang leh sawrkarin Traffic Jam tih ziaawm nan Taxi intlanchhawk chungchangte an rel tawh bawk si avangin, School Education Department-a kan hotute hian sikul ṭan hma hi han ennawn leh teh se.
- Sawmpuii Pa, Andante Cabin