EDUCATION THANG HLAUHAWM SCHOOL PROVINCIALISE
Tun hnaiah sawrkar-in Mizoram khaw hrang hranga school 180 te Provincialise-ah hlang kaiin, a lawmna pawh Chief Minister leh Education Minister hovin Vanapa Hall-ah ropui taka lawm a nih a. Zirtirtu-ho, an thawhna veng leh khua aia anmahni inhmangaih tan chuan a lawmawm réng a ni.
Nimahsela, an zinga lehkha thiam leh fing, rilru ṭha leh khawtlang tana dăwn thui fál deuhte chuan an rilru chhungril tak chuan, ramin chhan hrang hrang vang leh Covid 19 hripui a lĕn vanga hmasawnna a kalpui hleih theih loh lai te, kan ram retheihzia thlira a pawi thui dawn zia hriain an rŭm ve vawng vawng mai thei bawk a ni.
Sawrkar Sikul, Primary, Middle leh High School; mahni veng leh khuaa mi ṭheuh kha han bêl chiang ila. Zirtirtu'n a thawh tur chin kum bituk a zawh a, a chawlh (retire) hnu-in, chu a post ruak chu kum khat chhunga hnawh khah nghal a ni em? Chutianga zirtirtu pension-a chhuak te post ruak chu kan khaw primary, middle school leh high school-ah te khan hnawh khah loh eng zat nge awm mĕk? Kum sawm liam tăa kan khaw High School zirtirtu zat leh tun dinhmun han chhût ila; nasa takin ‘regular teacher’ chu an tlĕm viau tawh a ni lo’m ni?
Tun dinhmuna Synod HSS, St, Paul's HSS, Baptist HSS Lunglei leh Dificit school dang te, Adhoc Aided School kum 20 chuanga upate han chhût ve ila. Managing Board fel tak, neitu awm kohhranin uluk taka a enkawl sikulah te post ruak chu a ruak ve lo a ni lo’m ni?
A chhânna chu hei hi a ni:
1. Sawrkar school-a post ruak hnawh khat tur hian dan hnuaiah rei tak a kal a ngai ṭhin a, naupang enrollment-in a zir a ngai a. Sawrkar tehfung hrang hrang hmanga ṭul zawng zawng buaipui hnuah kum fé a lo kal tawh ṭhin. Post ruak hnawh khah hi a awlsam lo a ni.
2. Adhoc Aided School, Managing Board enkawl leh kohhran school deficit school te chuan dan behchhan mumal tak hmangin zirtirtu, a thawh hun tur chhung hmang zo(retire)-a a lo chawl a nih pawhin rang takin a ai awh tur lain sawrkarin rei lo tĕah screening neiin approval a pe thuai mai ṭhin. Tin, an veng emaw khuaa mi emaw kohhran ami ‘quality teacher’ kha an duhsak a, an teh tlin hnuah post ruak chu an hnawh khat ta ṭhin a. Kum 20 pawh ral mah se zirtirtu indaih loh vangin khawtlang hruaitu leh mipui kha an phun an phun ve lo va, chu mi zarzotu chu zirlaite an lo ni ta a ni. Sawrkara thuneituten fair lo taka tling lo tak, an mi duhsak zawng an thun ve ṭhin ang lo hian.
3. Tuna Provincialise-a hlankai sikul 180-ah hian zirtirtu kum hnih chhunga retire tur eng zat nge awm ang? Kum nga chhunga retire tur eng zat nge awm ang? Transfer khĕl tur an kuh ṭŭn bawk ang.
4. Zirtirtu, Education Dept kal tlanga ram leh hnam vei miah lo tan chuan a lawmawm hle ang. Khawtlang tăn a lungchhiat thlakzia leh zirna diriamna hmanrua politics ṭawp uchuak a nihziate hmu pha lo chuan, a lawmnate an buatsaih ulh ulh rĕng ang chu. Kum 5 a ral leh hnuah Sawrkarah kan Provincialised Middle, High school HSS- ah post ruak min hnawh khatsak thei em tiin Education Minister te, Education Directorate te an la intlawnsiak leh ang a. An duhthusam hmu thei lovin kum tam tak an awm ang.
5. Adhoc Aided/ Deficit-a Board thuneihna hnuaia ‘school run’ a ṭhat ber zawkzia an hriat hunah meuh chuan an tlai hle tawh ang a, an sikul te pawh chu a lo chul rawih tawh ang a. Zirtirtu indaih lohna vangin naupangte chuan Private sikul leh kohhran sikul te an bawh leh hum hum ang. Tichuan sikul thar an din mawlh mawlh ang a. Naupang inchuh vangin zirtirtu-in naupang leh nu leh pa an intlawnsiak ang a, discipline a chhe hle bawk ang.
Heti khawpa Zirna kan sawrkarin suasama politics khelhna hmanruaa a hmang fo mai hi zawng kan ram hi a dam lo a. A nâ a, chhanchhuah a ngai a ni. Provincialise te hi dῐl sup sup lovin hnar ngam zawk tur kan ni asin.
Kan Education kalpui dan a chhiat fe hnu pawha kan la danglam duh miah lo hi Setana chĕnchilha kan awm tlat vang a ni.
An flag ship program SEDP kum li leh a chanve an ngaihthah hnuah an tumsa ang takin Inthlan boruakah Vote zawn nan an rawn hmang ṭan a. Hawn theih apiang; té lua awm lovin an hawng a. Lungphŭm tur an phuahchawp thei zel a. Thil dil dang dang pĕkna hun rŭnpuiah an hmang bawk a. Tlin nan chuan tih duh loh leh tih theih loh pawh an nei lo a ni e.
Heti khawpa Campaign nana hmanraw bawlhhlawh an hmang ṭhin hi a pawi teh lul nen, Zirna lehzel hetiang tih nana an hmang hi a pawiin a huatthlala a ni.
An thiltih dan bawlhhlawh tak hi hrethiam tur chuan hrethiam lul teh se.
- M Lalmanzuala