Written by
- Rev. Jh. Za Hluna (Paula Pû)

MIZORAM POLITICAL PARTY TE ZIA LEH NIHPHUNG

Mizoramah political party neuh neuh awm nial mah se, kum 2023 MLA general election lo awm tûrah bik chuan party pali te inbeihna a nih hmel ta. Chûng party pali te chu- Indian National Congress (INC), Mizo National Front (MNF), Zoram People’s Movement (ZPM) leh Bhartia Janata Party (BJP) te hi an ni a. Heng pali zingah hian, an huatthu ni suh se, BJP hi chu kum 2023 inthlanah hian Party mala sawrkar siam thei tûr hmel an pu lo va, MLA pathum pali vel neih a, Central lam thiltihtheihna nena Sawrkar a tel a, a tlem ber ni chunga Sawrkar thunun theih hi an inrin dân leh thil tum niin a ngaih theih.

Indian National Congress (INC) hi keini chauh ni lo, India ram pumin kan hmelhriat chian an ni a. Mi rethei dâwm kân kawngah te, sakhaw hrang hrang zalenna vawn kawngah te, hnam hrang hrang inpumkhatna lamah te, sakhua leh hnam tlem zawk (minorities) humhalh kawngah te, ram chhûng mipui chen hona kawngah leh thil dang dangah India ram rawng dik tak (True Indian Colour) tiin identify ta ila, an aia phû an awm kher lo vang. Mizoramah bik pawh hian, kan thil neih ṭha leh rotling ve deuh (Infra-Structure) zawng zawngah hian an hming a chuang deuh vek âwm e. Hei hi India mipui leh Mizoten INC kan hriat dân tih hi tu mahin an pha thei lo vang. INC a sawrkar chuan mi retheite chhanchhuahna programme a tam ang a, kan India ang a, zalen takin kan sakhua kan vuanin, kan sakhuain min phût tlat; Chanchin Ṭha hril hna kan thawk thei ang a, India sawrkar laipui nena ṭang kawpin Mizoram hi kan chawikâng thei ang tih hi, mipuiten INC zia kan hriatthiam dân leh kan beisei dân a ni berin a lang.

Mizo National Front (MNF) hi, Mizo hnam tlem te te himna leh hmakhaw ngaihtuah a, hnam anga kan din chhuahna leh kan himna awmchhun chu Independence a ni tih ngaih dân nei, India ram zau pui maia hnam lian pui pui kara Mizo hnam din khaw chhuahna leh, chimral mai kan nih loh nâna Mizo hnam inlâkbing veitute an ni a. ‘MNF a sawrkar chuan kan Mizo hle ang a, kan ramah hnam dang an tawm deuh tâwk ang a, engkim hi Mizote kutah a awm ang a, sumdawnna leh sawrkar hna, contract hna chi hrang hrangah Mizote kan invoh hle ang. Kan ramah eiruk leh hnam tâna pawi thei ruihtheihthil tih chingte an tawm tâwk tâwk ang a. Mizote mahni kea ding turin kan inbuatsaih ang a, India puihna tel lo pawha Independent thei turin kal lai kan rem ang,’ tih hi MNF kan beisei dân leh kan hriatthiam dân a ni deuh ber âwm e. A châng phei chuan Mosque te leh Mandir te pawh hi hnawk kan ti lek lek tûr ni âwm tak a ni.

Party thar ber Zoram People’s Movement (ZPM) vethung hi chu, Congress leh MNF ten kan ram an lo hruai dân duhkhawp lo, District council hun lai aṭanga kan politics system leh Sawrkar kalphung (governance) danglam hleithei lo, development programme ṭha tawk lo veina aṭanga lo chhuak a ni ber a. Sakhua emaw, hnam movement emaw chungchanga ngaih dân lian taka siam lo niin a lang a. An din tirh phat aṭanga danglam tura beisei an ni a. A tirah phei chuan party system te pawh danglam hial tura beisei an ni a. Unit te pawh nei mang lo va, an campaign dan chena danglam tura sawi a ni. Party membership fee te, inlawm luh vak vakte hi an rawn ti ve dawn lo emaw ti pâwl pawh kan tam âwm e. Sakhua leh hnam issue ah policy thar leh danglam tak han sawi tûr an siam lem loh avângin, kan Politic system leh Sawrkar system thar hi anni kan hmelhriat dân chu a ni ta deuh ber awm e. Cheng sawm note zawna mi thar lawmluh thlalak pho chhuak ve mai mai lo turin kan beisei ti ila a fiah ber ang.

A eng party mah hi Party chhia leh ṭha a awm hran lo va, an thil tum leh an dinchhana chiang, anmahni kan hriatthiam dan nena inmila khawsa, party dinchhana chiang hruaitu nei ṭha apiang hi an tlovin belhchian an dawl mai dawn niin a lang, chu tak chu sawrkar inthlak awmzia pawh a ni tur a ni.

Party principle leh hawi zawng danglam chuan sawrkar inthlâk awmze nei a siam ṭhin a. Keini ramah hian sawrkar inthlakte hian awmzia a nei nep viau mai. Tu emawin a in sak lai a châwl a, tu emawin in thar a rel ve thung a, tu emaw JCB hnathawh tur nei lovin a ding a, tu emawin JCB thar a lei ve thung a, tu emaw huan a vul deuh va, tu emaw huan a chul deuh thung a. Kan ramah hian Sawrkar inthlâk awmzia ber chu beneficiary inthlâk a ni deuh tawp mai niin a lang ber a, awmzia a nei tam lo.

Kum 2023 inthlan lo awm turah hian, political party tin te inen chian kan mamawh hle mai. Mipui lam pawhin kan thlan tur fimkhur ila, a bik takin Chief Minister atâna party mi zawrhte en chiang ila, mahni party thil tuma chiang, thil thar sawi narân ni lo, an thusawi leh an thiltih inmil, an party zia leh inzawrh dân a bul aṭanga zawh dik mi i zawng ang u. Thil ṭha hi chu kan hre vek, kan sawi thiam hlawm khawp mai, mahse, kan ramin a mamawh chu sawi thiam aiin a taka lantir mi a ni. Mihring an inthlâk ringawt ang a, sawrkar a inthlâk leh si lo vang tih hi thil hlauhawm tak a ni.

- Rev. Jh. Za Hluna (Paula Pû)