RAM LEH HNAM HI KAN VEI TAK ZET A MAW?

Thuziak thiam ka ni lo va, zirna pawh ka nei hek lo. Ka duhzawng erawh ka ziak ve fo va, mi nin leh nuih tizâ mai ka ni ang tih chu ka hlau. Nimahsela, mi thuziak ṭha tak tak lakhâwm a, changkang deuh a ziak ni ve lo mah ila, ka rilrua awm leh ka vei ngawih ngawih han chhim ṭhâl bekang puah ve tawp chi hi ka ni a, mi pawi ka sawi a nih pawhin min hau mai dawn nia.

Aizawl khawpui chhunga ruihhlo ngampatzia leh a chhan:

Ka dam a, ka ṭha a nih phawt chuan zing tina tawite tal vâk chhuak a, kawngpui dunga vei ziah ṭhin ka ni a, kum 30 chu a chuang ve tawh âwm e. Hmânah chuan ruihhlo ngáite hi an inzum em em a, mi hauh hlau reng rengin hmun kilkhâwr leh biru zawngin an hun an hmanhlel ṭhin a nih kha! Tunah erawh zawng; a ualau leh lûn lai ber an thlang ta emaw tih mai turin kawngpui lûnlai zau deuh sîrah an mu khâwm telh tulh a, mi’n min hmu lo palh ang e ti ni awm takin kea kawng kalna laiah an inchiu ngâwng ngâwng mai zu nia!

Mizoram tlawha lo zin ṭhin hnam dangte hian eng nge an hmuh a, an hâw huna an sawi ṭhin tur hi eng nge ni ang le? Assam Rifles, hmun hrang hrang aṭanga an rawn dah luh, chhuak leh zel ta te hian Vanapa Hall kawt leh State Transport Office bul vela ni tin zan tin an hmuh ṭhin Mizote, a bik takin ṭhalai – nula tlangval chanchin an rama an haw huna an sawi hmasak ber ṭhin hi eng nge ni ang le? Ti tein ka ngaihtuah neuh neuh ṭhin a. Hnam angin kan mualpho ta hle a ni lawm ni? Duh duha kan nulate man tlawm te tea lei theih hote hi an ṭhiante hnena an sawi tam ber chu a nih ka ring.

Kan thupui ang hian ruihhlo heti tak maia a ngampat tak nachhan ber chu hautu, hremtu, zilhtu an nei tawh miah lo va, hlauh tur pakhatmah an nei tawh lo. Kei ngei pawh hian police duty te hnenah pawh hian ka report zing tawh a, min chhanna chu, “Tih ngaihna an awm lo,” tih a ni mai. NGO te hian tha chu an han thawh ve ṭhin, mahse thuneihna an nei si lo va, man leh vuak theihna, tântir theihna an nei bawk hek lo. An hauhna veng piah lamah an va kal zawk a, rei lo teah an lo kîr leh mai ṭhin. Mahni eizawnna leh hlawh hmuhna a ni si lo va, NGO tan rei tak duty theih a ni lo tih kan hre ṭheuh.

Hmânah chuan thil tisualah an inngaia an dâwih hle. Tunah erawh chuan a rualin an awm a, pâwng hauh ngam an ni tawh lo. Hmanni (October thla tir lam) khan Vanapa Hall kawta an intibuai, hmeichhe ṭap nasa lutuk kha ka hmu thei ta ngang lo va, ka va inrawlh ve ta a. Nula khan, “Ka phone kha min pe rawh,” tiin a um zui a, a ṭap vak vak mai si a. Kei chuan, “A ta a nih a hnu chu pe mai ta che maw le?” ka ti a. Chu lai tak chuan car vâr hi a lo ding chawt a, car chhung aṭang chuan, “Kha nu kha mi pawisa bat hrât a nih kha,” a rawn ti a. “Eng pawh nise, pe phawt mai la, in la insawi fel mai dawn nia,” tih pahin a bânah chuan ka bêng deuh thâwr a. “Eheu! Kutte min thlâk e law?” tiin a inhum sek a, kei lah lo duai chuang lo ta chu kan ri ta teng tung mai a, mi dang kha lo hnai ve vat lo se chu min beih rawn ngei ang. Ka han sawi chhuah duh chhan tak chu drugs addict kan tih mai ṭhin ang kha ni lovin, ‘mi hlauhawm’ an ni tel tawh! Zîng taka a fâla hmeichhe kal phei chu pawisa an chhuhsak mai duh tawh ngei ang. In rawk a tam em em a, kan in hnuai vaiho luah pawh ni 21 September, 2023 zan dar 9 vela an chhuah lawk hlanin kawngka kalhna an lo kar chhia a, an lo rawk hman.

Sawrkar hian hetiang mite lakah hian a beng a chhu ngawng rei ta ngei mai. In lian pui puite sain hawng ṭhin mah se la, kawngpui ṭha pui puite sìalin hnûm hen hun mah se la, a chhunga chêng mipuite hi kan ngêt miau chuan hnam chu a dingchhuak tak tak ngai lo vang.

Bible House sak thar mêk bulah sawn, khûta kawng aṭanga chhuk thlak fé ngai zâwlah khuan ni 9 October, 2023 zing dar 6:30 velah hian an lo ding khawm laih laih mai a. Eheu! An va tam ve maw ni le? Tiin ka zuk chhuk thla ve ngawt pek a! Nimahsela, MSACS (prevention unit) an tih hote nen chuan an lo indâwr mek zawk chu niin. Anni chuan syringe tharte an pe a, an in-control theihna turin damdawi pawh chu a tâwk chauha hman turte an pe a, an bulah chuan an inchiu ngâwng ngâwng mai a. An ti ṭha ka tih rualin ka duhtawk lo lutuk kha ka rilru a na vawng vawng mai. An zinga pakhat chu ka va hnaih a, “Tlangval, Lal Isua Kristaah chuan engmah tih theih loh a awm hleinem, ṭawngṭai la, Lalpa hmingin bàn tawp mai rawh, Ani chuan a pui ngei ang che,” ka’n ti ve tawp mai a. Ani chuan, “Ka pu, Andria ka ni a, Mission Venga awm ka ni, khawngaih takin min lo ṭawngṭaipui rawh aw,” a ti reuh a. Ka hriat chhuah chang apiangin Lalpa hnenah ka hlân ve ta fo va, eng tak chu ang zel ang maw?

Ruihhlo hi engtin nge kan vên ang a, a ngawlveite hi engtin nge kan tihdam tâk ang? :

Kan Sawrkar bawk hian hma a lak a, a chêt chhuah tak tak a ngai. A lang a pauva ram pawn state danga mite vei anga lan vak vak ai chuan, ama State chhunga mi ngei mai kan arte thih mai mai leh rûk rûk, tualthahna, inngaihna sual avanga hri ṭha lo tinreng vei mekte hi min ngaihtuah hmasak phawt a ngai! A point pawimawh tlêm i’n sawi chhuak teh ang –

1. Ruihhlo heti em ema hluar check-na tur chuan ramri (border) lam ven ṭhat a ngai. Assam Rifles hi an che ṭha thei ngawt mai, mahse, an kut ringawta dah tur chu kan ni lo vang. Hman deuha Mizorama an hotupa berin State Sawrkar leh NGO ṭanpuina a rawn sawmna kha a zahawm. Tin, “Mizoram hi ruihhlo, khawchhak lama kal tlangna route lian ber a ni mai dawn,” a tih kha a dik a, a ni hial tawh mai thei.

2. Kan Mizoram hian Budget lian tham tak a dah ve a ṭul ta takzet mai. Department tenau lutuk kutah dah lovin, hmalakna lian ber pawlah dah phawt rawh se, a ziaawm hunte a awm a nih chuan a tih têt leh theih tho. Lirthei hman tur leh indona thawmhnaw thlengin an neih a ngai.

3. A chunga Budget thu kan rawn sawi lan tawh ang khan, tihdamna a awm theihna tur chuan Jail-a inkhung ringawt emaw, Lock-up a dah ringawt emaw Camping lama vawrh luh ringawt lam a ni lo.

Taksa, rilru leh thlarau tihdam ngai an ni. Tui leh power supply awm ṭha, infiamna mual ṭha te, mi chîmbuai theih lohna hmunfâl, hung leh ven tlata dah an ngai a ni.

Damdawi hman sual avanga rilru buai an ni a, mi ram changkang zawka an tihdan angin an taksa leh rilru tihfîm hmasak phawt an mamawh. Cell hrang hrang siam a, a bawrawzual leh zia awmte cell hrang hrangah. Chutah an fel chhoh zel dan azirin Stage 5 vela sawn chhoh zel an ṭul. A tawp bera rilru fîm tak tak an neih tawh hnu chuan Pathian thute an ngaihthlak duh chuan an hrilh theih tawh ang. A tira Pathian thu barh ngawt hi fuh lo tak a ni, an awih derin an ṭap der thiam a, testimony lem pawh an pe thiam khawp, engmah lo mai a ni. ‘Hripui vanga chhiatna karah’ tih reng hi a hun tawh lo. Kum 2020-2021 budget te kha chu a liam tawh a, Central aṭangin budget thar kum tin atan min pe leh zel tawh.

Tin, vawi khat tharthawha patrolling squad siama vai vak vak ringawt a, kar khat hnua chawlh leh daih hian awmzia a nei lo. Tei rei, beih rei, ṭan mar pât a ngai reng. Ruihhlo kha a tlem pawhin demand a la ngai reng tho tih hi kan ngaihtuahnaah awm se. Demand a tam chuan zuar rutu, lu zuar tak meuha ti duh an awm reng tih hriat tur. Infrastructure lian pui pui leh development a zuana zuang tih piah lamah hian, a chhungril ngêt hian thing lianpui pawh a kar thlu zuah ta mai ṭhin ang hian; kan rama a lung, a ngêt hi tihziaawm phawt a ṭul.

Dan leh Hrai:

“Rangkachak leh tangka sàng tam tak ai chuan I kâa dân chhuak chu ka tân a ṭha zawk e,” (Sam119:71) Kan thupui ‘Dân leh Hrai’ hi dân leh thupêk; inawpna dân te pawh kan ti thei ang chu.

Pathian hian Vân leh khawvela fel taka rorelna turin, ‘Thusawm Pek Dân’ a duang a, chu chu nang leh kei hian kan lo zawm chuan malsawmna kan dawn tur thu pawh thutiam a dah kûr zut mai. India ram khua leh tui ṭha ni tur pawhin kan zawm tlàn ngei tur ‘Indian Constitution’ duan a, lekkawh mek a ni. Kan ram Mizoramte pawh hian heng ruihhlo ngai leh zuartute chunga lek tur Narcotics Acts pawh kan nei ve thluah mai.

Mi sual kan tih te hi tute nge? Dan bawhchhetute an ni. Police-ina Thâna-a an lak chhoh te, jail-a an khungte hi kan ram tân chuan kan Mizoram State dân bawhchhetute an ni. Ruihhlo tawlhru leh ngâite pawh a hrem theih dân a tam mai. Mizoram Sawrkar hian Assembly-a pass thlap tawh, ‘Mizoram Narcotic Drugs and Psychotropic Act, 1985’ te, Mizoram Drug (Controlled Substances) Act, 2016 te kan nei fel thlap a. Heng bawhchhe lui ṭâlhte hi chu Sawrkar hian dân ang thlapa hrem theihna an neih ang hian hrem ve ang hmiang!

Nei lo chunga thilpêk lama hming siam tum ai chuan, bawlhhlawh then nân a dân anga chet chhuah chak lamah te hian hming chher tum ta ila, ram kan siam ṭha fé zawk ang. Kan mi mante pawh hi châwm mum kûng ringawt lovin, a na thei ang bera hremte pawh an phu a nih chuan diau lo ila, Kristian ram nih lohna a ni chuang hleinem! Pathian pawhin dân bawhchhiatna avangin Eden Huana a thu dah kha vawiin thlengin a la sût hleinem – duhthlanna ṭha erawh min pe thung.

Tun Sawrkar kal mekah hi chuan Enforcement ṭha leh thar em em hi chu beisei pha tawh lo mah ila, Sawrkar thar lo awm zel tur atante thu kan dah veah min lo ngaihsak ula. Zing khat, zan khat thlamuang taka awm pawh hi a hlu ém asin. Inchimralna (assimilation) rapthlak tak kan tawng mêk a ni a. Ṭhalai, a hmei a pa an ral zel chuan tu nge ram chu venga enkawl ta ang le?

Mipuite mawhphurhna:

Ram hmangaihna kan tih hian Politics lam ringawt sawi hi ram hmangaihna a tling lo. ‘Rinna chu thiltih tel lo chuan thi’ Bible-in a lo tih angin, mipuite hian mawhphurhna leh tih tur kan nei a ni. “Mi ramahte pawh kawngsirah an mu ve thliah thluah a lawm, tihngaihna a awm lo,” tih hi kan bânsan a ṭul tawh takzet.

Kohhran te hian Seminar/Symposium te buatsaihin ruihhlo ṭhat lohzia, hlauhawmzia, tihchhin ve a ṭhat lohzia te hi siam ve fo ni se. Mi thiamte pawh ruaiin projector te hian a lemte kapchhuak se la. Central Y.M.A te hian hma lain branch tinah, Rising Day lawm ni, Y.M.A Day – mi an punkhawm tam ber laite hian project pakhata lo nei ve ṭhin turin ngenna siam se la. Ruihhloina kan hnam min tihchhiat mêkzia te hi uar taka sawi tam fo ni se, benga ri tam na na na chu, ṭhiante hruai sual pawh an harin, naupang pawhin duh lohna changte an hre ve ngei ang tih hi a rinawm tlat a ni. Hetiang thil sual hi Zonunmawi min chhuhsaktu, Setana hmanraw pawimawh ber a ni tih hi kan hriatthiam rualin, nasa takin hma kan sâwn dawn a lo ni.

Kan in chhung khura kan sawi tam a, naupangte pawh hmangaih taka zilh chunga hremna kan pe ngei dawn a ni tih hrilh tamte hi a ṭul takzet. Kan Pathian thu pawhin, “Naupang a âtna bet tlat chu pa tiangin hla takah a ûm bo ṭhin.” (Thufing) a lo tih te kha a takin chantir ang u.

Zan khat chu Video cassette parlour-a hawha kan en hrât lai khan, video tui taka kan en lai hian ka u mipa hian ka fapa mitmeng dik lo riau chu a lo hmu kiau mai a. A han sawi takah chuan kan han enchiang a, a lo dik lo khawp mai a. “Aw le, mu phawt mai rawh se,” ka ti a. Zingah in chungah tu mah dang awm lovin, tuikawhna bung nen ka chhohpui a. Damdawi a neih dan te, a lo ei ve dan te, chipchiar taka sawi turin ka tiang nen chuan ka vau a. A sawi ta vek a, kan ṭhenawm hla vak lova awm, chutiang drugs lo khawih chîng tawhin a pek a nih thu a sawi a. A tih leha ka hrem nat turziate hrilhin rei fe kan inchilh a, kan ṭawngṭai a. Chuta ṭang chuan a puitlin thlenga theihnghilh lovin, nupui fanaute a enkawl ve ta e! Lalpa chu fakin awm rawh se!

Lalpa, min ṭanpui rawh!

Tirhkoh Paula’n, “Kan buante hi tisa leh thisen an ni si lo…” a lo tih angin a thlarau chang tawh hi chu simtir mai theih an ni tawh lo. Hawh u! Engkimtithei kan Pathian hi min ṭanpui turin i au ṭhin ang u. Lal Isua Kristaah chuan engmah tih theih loh a awm si lo va. Ram leh hnam hi kan vei takzet a nih chuan, a chhunga chêngte hi i invei hmasa phawt mai teh ang u.

Tu mahin, “Kan MLA hian a bialah hian engmah pawh min tihsak lo,” lo ti mai lovin, bial mipuite insiamṭhatna tur lam ngaihtuah hmasa turin ngen ila. Amah ngei pawh eirukna, hlemhletna lama kal lo turin lo zilh ngam ila, kan ram chu rei lo teah buh leh bâl thar chhuahna lamah te kan intodelh ang a, hna thawh tur kan ngah ang. Hna thawka kan ṭul chuan ruihhlo kan bansan ang a, tichuan kan ram chu a dam ang a, a ding chhuak thuai ang.

- Vanhmingliana (Taua), Dawrpui