HNAM DANG PASAL NEIH THLIRNA TLANG DANG

Kum 1994 Christmas kha Arunachal-a hmang turin kan inbuatsaih a. Khatih lai khan Arunachal ramah Kristianna a la chep viau mai a. Sawrkar Transport Bus kha kal velna awmchhun a la ni deuh mai bawk a. Inner line permit kan neihsa loh avangin Arunachal leh Assam inrina khua, Arunachal sawrkar office awmna Likabali ah inner line permit lak a ngai a. A harsa angreng viau mai a, eng nge kan tih dawn min zawt uluk hle. Khatih lai kha chuan, Mizoram aṭanga kan missionary tirhte pawhin Arunachal ram chhung lut hleithei lovin, Arunachal ram dep Assam khuaah te awmhmun an khuar tlangpui ṭhin.

Rei tak kan beih hnuah, pawisa tlema zawng séngin kan nei thei hram a. Bus-ah min han check uluk em em khawp a, kan hmaiah Torch light-in min chhun a, muthilh der deuh tlat chuan anmahni kan lo ang ve tho bawk a, min tibuai lutuk ta lo. A ram a la thim viau va, Kristian dodalna a nasa khawp mai. Vanneihthlak deuh maiin Along (Tunah chuan Aalo tih a ni tawh. Gegong Apanga regime a an hnam Minyong ṭawng mila thil hming vuahho kha tun hnu hian an tidanglam deuh vek tawh: Along kha Aalo an ti tawh a, Darkang te pawh Darka an lo ti tawh a, Galong ni ṭhin kha Galo, Nishing ni ṭhin kha Nishi, chutiang zelin) khuaah khan Mizo nula fel tak mai, anmahni mi (arunachalis) pasal nei kha a lo awm hlauh mai a, kan va ṭangkaipui tehreng em. Chaw eiah min ko va, anmahni hnam thilte min present a, thla a va han timuang tehreng em!

Guwahati-ah khuan kan UPC nula Assamese pasal nei a awm bawk a. A pasal hi police lal a ni nghe nghe a. Kohhran thilah te, Kohhran thil lovah te hian kan ṭangkaipuiin thla an timuang ngang mai bawk a. Kan kohhran mi chauh lo pawh, Mizoten harsatna kan tawh changin kan tlan luhna ber an ni ziah mai.

Shillong-ah khuan Mizo nula khasi nei an awm nual a. Tin, Mizo tlangval khasi nupui nei an awm nual bawk a. Shillong khu hman lai aṭanga Mizo chen tamna khua a ni bawk a, khasi nen kan inneih pawlh nasa viau mai. Khasi movement avanga kan ralṭit deuh changin kan Mizo nu khasi pasal neite kan thlamuanpui viau ṭhin mai. Madanrting lam, Mizo hlang chenna lama an hriat vak loh hian, eng eng emaw hi a awm ve fo va. Khatiang hunah khan kan Mizo nu te an chhuanawm ṭhin a, thla an timuang ṭhin.

Ṭum khat chu, Pasighat ah Mizo nu hnam dang pasal nei inah kan thleng nawlh tawh bawk a. Anni kha ka ngaihtuah fe pawh hian an awmna awm hi ka hre chhuak zo ta lo. Ka ṭhianpain min hruai avanga thleng kan ni a. An felin min duhsak em em mai a, ka ṭhianpa kha anmahni Arunachalis a ni a. Kan thlenna nu kha chuan, a Mizo pui min han hmu kha chu a nuam a ti ve hle hian ka hria a, zan rei tak thleng kan inkawm a, an fate pawhin min ngaina khawp mai.

Ka hmuh leh ka hriat a tawi a, kan Mizo hmeichhiate hi theihna sang tak an nei tih hi hmu vein ka inhria a. Ka hmuh ve chinah Mizo hmeichhia hnam dang pasal nei reng reng hian an chhungkua, an in chhung khawsak an ti Mizo viau thei zel hi mak ang reng tak a ni. Ka hmuh tawh chinah chuan an pasal te hlei hlei hian min duatin Mizote min ngaina zawk ta mai emaw tih tur hi an ni deuh zel, an chhuanawm hle ṭhin mai. Hnam dang mipaho hian hmeichhia hi hmeichhia an ni tih hi an hre chiang hle ni hian ka hria a, an duatin an dah lal thiam viau zel mai. Keiniho hi hmeichhe ngam leh ngam lohvah hian kan buai tawk viau mai. Australia ka kal ve ṭuma ka thlenna, kan Pastor pawh kha pa lian deuh mai hi a ni a, a nupui chu nu té lam a ni. Nupa inhmangaih tak, an bula khawsak nuam em em mai an ni. An pa hian hmeichhe en dan hi a thiam em em hian ka hria a. An nu kha inchhuang takin, lal takin chhungkaw nu a niin ka hria. Rawngbawlna avanga an bula kan khawsak ve zeuh zeuhna sapho reng reng hi, Mizovin ‘a nupui a ngam lo em mai’ kan tih tur ang hi an ni deuh fo mai, mak ang reng tak a ni. An ram ropuizia te, an hnam huaisenziate ka ngaihtuah hian, an ngam hian ka ring si a!

Thil kan tih dawn reng reng hian chik taka zir hmasak a ṭhain ka hria a. Kan chhiatpuina a awm tawh reng em tih te hi chik taka zir a ṭul khawp mai. Kan chhiatpuina aia kan ṭhatpuina tam zawk daihte hi kan lo pawngpaw do chiam ang tih a hlauhawm a. Ruihhlo sekibuhchuak duh taka kan zakzeh laiin, Zofate min humhalh fo ṭhintu, Zofate khaw eng kan hmuh vena tura kawng sialtu, kan hnam zia thehdarha kan huang tizautute kan lo hnawl ang tihte pawh a hlauhawm a. Chiang deuhvin i ngaihtuah ang u, Estheri mamawh ni hi kan nei ve fo thei a nia!

- Rev. Jh. Za Hluna (Paula Pu)