Rel lo lut ta se

January thla chawhnu lam khan kan Semester ‘Study Tour’ neiin New Delhi kan zu kal a. A lum em em bawk si lo a, an sawi ang em emin a vawt chuang bawk si lo. Kan chuanna kha Rel chak chi a ni lo bawk si nen kal lam leh haw lamah khan ni 4 emaw vel lai hun kan hmang a ni. Ka tan chuan thil thar hlir a ni.

Ṭhianhoa kal kan nih vang pawh a ni mai thei a, tin Vai sual kan tawng lem lo bawk nen. Tuai palian deuh deuh an sawite kha kan tawng ve miah lo. Anni ai khan kan sual emaw tih mai tur a ni; ticket nei lo ṭhut zuai rawn dilte kha kan phalsak miah loh laiin anni chuan an
ṭhuttir ve mai zel. Rel-a kan chuan chhung khan Mizorama a rawn luh ve hun turte ka mitthla a. Bungraw phur chi lian tak takte rawn luh hun a nghahhlelhawm mange aw te ka han ti ve a.

Chutia ka nghahhlelh rual chuan tih tur atana awh deuh ka nei a. Rel kawng tawp em em mai te, inthiarna ṭawp em em mai ṭhinte khan ka ngaihtuahna an ti thui deuh. Ka awh 1-naah chuan bawlhhlawh bawm dah ni se: Kan chuanna Rel-ah khan bawlhhlawh bawm hmuh tur a awm miah lo. Kan chuanna pindan lehlama kan va kal pawhin a awm chuang lo. Rel dangah bawlhhlawh bawm an dah em ka hre lo a, a changkang chinah chuan a awm turah chuan ka ngai ringawt a. Mahse changkang china awm ringawt a tawk lo a, a changkang lo chinah pawh chuang tur kan ṭhahnem dawn tho a, bawlhhlawh bawm a awm a ngai.

Rel kawng leh a chhehvel kha a bal em em a, chaw te, tui te leh ei tur chi hrang hrang zuarin an rawn vak kual reng a. Ṭhenkhatin kan ei a, kan in bawk a. Khang bawlhhlawh zawng zawngte kha paihna tur a awm mumal loh avangin tukverha han paih mai loh chuan tihngaihna vak a awm bawk si lo, bawlhhlawh bawm a zau ṭha duh viau mai! Tui um kan paih zozai te, polythene kan paihte leh kan eina bang nawi kan paih zozaite kha a hnawk viau ang le. Khatiang kha Mizorama la rawn lut ve tur a nih chuan a kawng awmna lai ram vel chuan hnawmhnawk an ngah hle dawn tihna a ni. Tu khua mahin khaw bal deuh nih kan duh lo ang. Bawlhhlawh bawm dah ila a ziaawm ngawt ka ring, faina lam inzirtirna uar pah zelin.

Railways thuneitute lo biak lawk a, Mizorama rawn tlan lut tur bikah chuan bawlhhlawh bawm dah nise tia rawtna te hi thlen theih a ni ang em le tihte ka ngaihtuahnaah a lo awm a. Bawlhhlawh bawm pindan tinah awm se la, pindan bang velah bawlhhlawh a bawma paih tura ngenna tar terh tuarh bawk ila tihte ka ngaihtuah mai mai. A nih loh chuan duhna lai laiah bawlhhlawh paih a ni ang a, Rel tlanna chin chu ṭawp takin kan hnutchhiah leh mai dawn a ni. Hnam dangte nen kan danglam chuang lo ang. Rel rawn tlan lut tur thu-ah Mizoram Sorkarin thu a nei lo a nih pawhin ngenna chu a siam thei em ang chu. Rel kawngin a ken tel bawlhhlawh hi Mizoramah chuan ni ve lul lo se.

Ka awh 2-naah chuan - Inthiarna fai leh tui tam tawk an se. Rel kawnga tla pherh duai duai lo, toilet mawng ping chi! Rel chuan rei a nawm lohna kawng khat chu inthiarna ṭawp lutuk hi a ni. Motor aṭang inthiar ila, kawngpuiah tla pherh duai se, chumi nen chuan Rel kawng a nih bik vang khan a danglamin ka hre lo; a
ṭawp dan a inang reng. Kawng sir maia lo daileng ṭhin vaiho te nen a danglam lem lo a, a inan lohna chu Rel aṭang tih kha a ni mai. Anni aiin kan dailenna hmun kha a changkang deuh tihna a ni mai. Tui a la awm ṭha lo bawk nen, a buaithlak ṭhin teh asin.

Zun leh ek te Rel kawngah hnutchhiah a ni tawp mai ṭhin a, bawlhhlawh zawng zawng nen. A hing uih huam huam dawn tihna a ni. Mizoram hi hing uih leh bal turin ka phal lul lo. Rel rawn lut turah hian engtin emaw tihdan ngaihtuah a va hun tehlul em! Natna hrik pu darh turte tan thilthlawnpek hlu tak kan pe a ni ringawt dawn a, natna eng eng emaw a leng ang a, an pu darh bawk dawn tihna a ni a. Mizo mipuite kan hrisel lo zual sauh ang a, cancer pawh tih tawh naka laiin natna dang a piang ngei ang. Engtin nge ram changkangah hian an tihdan tihte pawh hriat a, zir chian a chakawm.

Mizorama rawn tlan lut turah chuan lo duh khirh ila, fai leh thianghlim tak lo ngen ang u. Tin, a enkawl hna uluk bawk ila. Tui awm miah lohna inthiarna chuṭawp zual tak a ni ringawt. Station-a a din veleha uih hum hum ṭhinte kha kan la chan tur a ni dawn a. Hnawmhnawk leh ṭawp ei nasa Choakte pawh a rawn chhawm lut ve mai thei a nia! Bungrua leh thil dang a tlawm dawn tih lam ngaihtuah rualin kan faina tur, kan hriselna tur ngaihtuah thei ila a ṭha ngawt mai. Bungraw man tlawm tak neih theih ai chuan hriselna ṭha tak neih kan thlang ṭheuh zawk awm si a. Vaiho ai chuan faina lamah kan thleng sang zawk chuan ka hre ve a. Silchar khaw chhung tlan paha uih huam huam angte khu kan State-ah hi chuan han awm ve lo hram se ka va’n ti em!

Guwahati pawh keini ai chuan eng kawng kawngah emaw chuan ropui deuh mahse faina chungchangah chuan keini aiin an hniam chuan ka hria. Guwahati Train Station te pawh lian ve tho mahse a uih tho! A len leh a uih lian a, a tet deuh leh a uih a nep deuh ni berin ka hria. Kan zin kawng tluan khan thil rim hi a dang a dang a, hawi vel ila bawlhhlawh a ni deuh zel bawk. Bairabi-a Rel chawlh hmunte khu enge maw a an ve le aw? State danga tlan kual Rel ang kha Mizoram chhunga a rawn tlan ve ngawt chuan hmun ṭawp kan siam belh ang tih ka hlau viau a ni.

Chutih rual chuan keini pawh inzir kan la ngai nasa ve tho. Hmanniah kawngpuia ka kal laiin taxi aṭang passenger pakhat hian kuhva eina a rawn chhak per thla nuai a, a van zia lo e aw! Kan thir bante leh dawr bang te, kal paha khawih theih remchang deuh lai hi chu kuhva eina sen leh chinaiin a rawng kan thlak a ni ringawt tawh a, faina lamah hei aia nasaa hma kan sawn a pawimawh. Mahni in bul tui luan kawra bawlhhlawh bun leh tlawrh maite hi sim hmak chi a ni e. Mizo kan ni a, kan ram hi Mizoram a ni. Kan fate chenna a ni a, kan tute an la rawn cheng ve leh ang. Kan thlah te, kan chhung te, kan ṭhian te, kan laina te chenna a ni. Mahni chauh in ngaihtuah lo vin mi dangte tana faina hmanga malsawmna nih zir ila, faina kawngah hmasawn ṭheuh ila, mi dang zirtirtu nih i tum zel ang u.

Khawpui uih, bal leh ṭawp taka awm aiin khawpui nuam leh fai taka awm chu nuam kan ti ṭheuh ang chu. Chu thil tithei tur chuan kan zavaiin mawh kan phur a ni. Ka thil awh aia ṭha awt nei kan awm chuan lo ziak ve zel teh u’n.

Ka zin aṭanga ka thil tawnte kha thil chhinchhiahtlak tak tak an ni a, Mizoram tana han hawn ropui em em pawh ka nei chuang lo. Rela ka chuan chhung khan kan State-a Rel rawn tlan lut tur tan bawlhhlawh bawm, inthiarna ṭha leh thianghlim, tui tam tawk a ni ka awh tak ber ni. Ngen chi a ni nge ni lo pawh ka hrethiam bik law!

- C. Lalremsanga

Govt. Mizoram Law College