Written by
- Rev. Robawia
Vaivakawn

KAN RAM POLITIC KAL SUAL CHHAN?

Kum 1950 vel ațang khán kan ram hian politics kan lo hmelhriat ve țan a ni. Mizo Union Party a lo din khán Kohhran pawh khán a lo ngai pawimawh a, ram kalhmang siamna a nih hriain, Mizo Union-ah khán kan Kohhran rawngbawltu Pastor-te thlengin hotu nihna an chelh deuh fur a ni. 

Thil țha leh mihring nun atan leh ram kal dan atana hmanraw pawimawh a nih hriain, phûr takin tute pawh khán hma an la a, Pathian thu nen inkalhna awmin an hre lo. Khatiang khân kal ta zêl ila, kan tun lai politics bawlhhlawh tak hi a awm tho ang em? Ka rin dan chuan ka ring lo! Pathian thu angin dik thei ang bera tih duhtu, Kohhran rawngbawltute khán a țha lo tur chu huai taka an do ngam ka ring. A chhan chu kristianna lama an huaisen dan kha pui tak a nih kha. 

Hun a lo kal zêl a, political party dang a lo chhuak ta zêl a. Kan Kohhran hruaitute khán Kohhrana rawngbawltu, active a thawktu chuan party-ah chuan inhnamhnawih loh nise tih a, an han inthiarfihlim ta kha, han ngaihtuah thuak chuan thil țha tak angin a lang a, mahse a rah chhuah erawh chuan vawiin ni thlengin ram leh mihringah hnuhma țha lo tak a chhuak ta a ni a tih loh theih loh. 

Kan ram politics anga politics țha lo hi vâng tak a ni. A țhat loh dan chu sawi ngai lovin kan hriat țheuh hi. Politic-ah chuan engkim a leng emaw tih mai turin kan kal ta a nih ber mai hi maw! 

Politics chuan kan nitin nun leh kan taksa khawsakna kawng tinrengah nghawng a nei lo thei si lova, chu kan hringnun innghahna, kan nunhona, min phuar khawmna, kan khawsakhona, min ti mihring bertu ‘sawrkar’ kan tih siamna ber chu politic kan tih hi a ni. Hei, kum 50 aia rei mah chu kan lo hmang ve ta, eng nge kan thlen chin leh kan nihna kan hre țheuh. 

Kan pi leh pute hun lai, kan zonunmawi te chu hmuh tur an awm ta mang lo. Kan kristian nun nen pawha inrem lo, nun sual ze tinreng kan hriat ngai loh te chu kan ramah a lâr ber a lo ni zo ta. Kan politics avangin hnam taima leh rinawm, tlawmngai hnam ni țhin kha hnam dawrawm, thawleng leh rintlak loh kan lo nih zâwk tâk hi, kan politics kal sual rah chhuah kan ti lo thei lo. 

Heng hi a chhan bul pui ber chu hnam nun siamna leh inawp khawmna Kohhranho kan rál bân tlat vâng a ni. Kan khawloh hnuah siamțhat lehna kan zawng a, a tih pawh kan ti nasa e. Mahse a zual zepui vai-len hlo tih ang mai a la ni ta zêl a nih hi. Tisaa kan mamawh hi kan thlarau nun siamna hmanrua pawh a ni thei tho. Chu chu kan ramah hian a chiang em em a ni. 

“Kaisara thilte chu Kaisara hnenah pe u la, Pathian thilte chu Pathian hnenah pe ta che u”(Matt. 22:21) tihte chu kan hrilhfiahna a lo dang zo ta. He thu kan Lal Isuan a sawi hian, "Kaisara, khawvêl lal lakah pawh rinawmin, in tih tur, in pêk tûr chu pein ti u la, Pathian lakah in tih tur in pêk tûr chu pein ti ta mai che u," a tihna a nih laiin, keini chuan, Kaisara thil, khawvêl thil chu kalsan hmiah a, Pathian lam belh chawt tûr ang leh khawvêl, kan taksa thil chu setana pe hmiah tûr anga ngaiin, politics chu khawvêl inrelbawlna thil a ni a, kan tel ve na tur a ni lo ti ang hrimin kan ngai ta a ang ber. Mahse, chuti chung chuan khawvêl politics chuan kan nitin khawsakna leh kan dam khawchhuahna tur, he khawvêlah hian a lo huam tlat si a ni. 

Chuvangin, politics chu kan kalsan emaw, kan tlanbo san thei chuang si lova, kan tisa dam chhúnga kan chênna khawvêl dinchhuah leh theihna kawng a ni tlat si. Chutiang ni tlat si chu, kiansan kan tum a, kan buai zova, mi țha leh fel te pawh, ui êk pu leh ar chuk tui lovah kan dah zo ta a. Kan ramin a tuar ta a nih hi. Tunah chuan kristian lo ram zâwkten min va hmusit ta em em vè lèh! 

Kan Pathian thu thiam leh zir mi ten țhahnemngaiin, “Leilung leh a chhûnga thil awm zawng zawng hi Lalpa ta a ni a. Khawvêl leh a chhûnga chengte nen hian” (Sam 24:1) tih thu an han au chhuah pui lo thei ta lova. Chu chuan Kohhrante a kaihharh mek laiin setana hmanrua nge Pathian hmanrua tih pawh ka hre thiam lo. “Kan Pastor pension tawh te, mi zalen tawh deuhte politics-a in hman dan tur Synod-in siam rawh se” tih a lo lut ve leh khauh mai. Kan lo kal tawh dân, politics–in kan ram a ei chhiat tawh dân kan hriat avangte pawh a ni ang. Kan Synod hian Pathian thu hi Van kai nan chauh ni lovin, he khawvêla kan damchhûnga kan nun pui tur a nih hre rengin tun hi min hruai thleng a, min hruai thlen tawh china kan ram dinhmun en hian kawng an bo tawh em lo ang chu.
Kohhran mimir leh inti thlarau mi ten politics kan lo hmelhriat tawh dan, tisa thil a ni a. Pathian mite chu kan inthiarfihlim tur a ni tih ngaihdanin kan rama politician-te, heti taka a hruai khaw loh theih dan hi kan hmu chiang tawh alawm. Politic-ah engkim a lenga ti niawm taka insumkarna reng awm lova an chet ṭhin avanga kan ramin tun dinhmun kan thlen dan hretute vek kan ni. Chuvangin, politic-ah hian thu, țawngkam mai ni lovin a takin Pathian tán leh ram tân i thawk tawh ang u. Kohhran hian a tih sual tawh hriain tisual leh tawh suh se. 

Kohhran leh politic hi râl chhai a siamțhat chi a ni lo. Siam țha tur chuan luh chilh a, a thuneitute zînga tel ve a ngai. Kan Kohhran hian a tir ațangin politic hi a kiansan lo kan ti țhin, a dik. Mahse, kan râl chhaih rei ta a, tun dinhmun hi kan thleng ta a ni. Kan ram mi tam tak hian politics hi kan râl ep a, min rawn chîm lo thei lova, min rawn chîm hian kan buai leh tho tho. 

Chuvangin, tute pawh hian kan khawsak leh kan nunphung hi politics boruakah a innghat ve tlat tih hria a, kan ta anga ngaia a țhat dan tur ngaihtuah hi kan mawhphurhna a ni. 

Kan ramah hian NGO kan uar hle a, politics-a fihlim nih kan in chuh a, mahse kan fihlim lohzia chu kan tunlai boruak hian a ti lang chiang khawp mai. YMA meuh pawh a talbuain, a-leh lamah chuan politics-in a lem zo țep a nih hi. Heti hi a nih avangin kan ram hi siam ţha a, politic tak tak, ram dinhmun siam țha tûr chuan thuneitu, a fawng vuantu nih a ngai. Chu chu kan tel ve na tura kan ruat loh chhûng chuan mi țhaho hian kan in țhat siakna, politics laka inthiarfihlim kan tumna hi, kan ram chu chhe tual tual mahse pawi kan ti lo tihna a ni. 

Chuvangin, kan kal sual zel loh nan mi țha, mi fel, Pathian țih mite u, politics hi a takin luh chilh teh u - Pathian leh kan ram tân.