Written by
Lalthangfala Sailo

KHAWPUI CHEP

Kan khawpui tual-lai leh kawng chep lutuk vang hian harsatna namen lo kan tawk ta hi a manganthlak hle. Kan kal duhnaah hun dika kan thlen loh chang te, kalkawng tawta damlo rei tak kal pui a ngaih chang te, kawng laka hun rei tak khawh ral a ngaih vang te hian kan harsatna hi a dimduai lo hle. Heng harsatna tikiang tura sorkar hmalakna te hi kan vaia ṭhatna tur a nih vangin lungrual taka zawm i tum ang u.

Taxi intlan-chhawk hi harsatna tikiang tura sorkar hmalakna pakhat chu a ni; a ṭha khawp mai. Taxi, mipui mamawh aia tam, khawlaia an tlan dul dul reng mai hi kawng titawttu leh traffic ti jam-tu ber pakhat a ni. Chua-chhapah taxi-pu te hian eng hmunah pawh passanger an hmuh chuan an ding zel mai a, hei hian traffic kal lai a timuang a, a inhnawk khawm phah ṭhin. Mihring leh Taxi tam zawng buk chuan Aizawl hi khawvela taxi tam berna a ni hial awm e. An intlan chhawk pawhin, mipui mamawh tawka tam chu an tlan chhuak thovin a rinawm. Chuvangin, intlan-chhawk hi mipui leh taxi pute tan a ṭha zawkin a rinawm.

Taxi stand tam lutuk hi khawlai ticheptu a ni bawk. Veng tinah hian hmun ṭha lai leh zau lai apiang mai deuhthaw hi Taxi stand a ni zel mai le. An ding khat dul reng mai hian khawlai a tichep thei hle. Taxi stand hi tuna mi zatve vela tihtlem ni se, a nih loh chuan tuna ding ṭhin zatve chiah hi stand khatah din phalsak ni se. Taxi sawm din
ṭhinnaah panga, chutiang zelin. Hei bakah hian kawng kan nan Zebra stribe siam ni se.

In hmun pek dan

Kan khawpui chepna chhan ber pakhat dang chu, in hmun leh kalkawng, kawtthler te nen hian engmah ruahman reng reng lova inhmun duh dah taka pek ṭhin hi a ni. Hei zet hi chu ram leh khawtlang hmelhmang tihmelhemtu ber a ni. He hmun sem dan mumal lo em em mai hi tun hmaa District Council leh Sorkara thu neitute khan, an duhsak zawngte leh a thei hnena inhmun an pek dan a ni. A pawi thui zet zawng a nih hi.

District council thu neih hma leh thu neih hlim te kha chuan Chanmari leh Dawrpui Veng inkar, thing thelh ṭhulh mai nawmzia te, Dawrpui Veng leh Sikulpui kawn inkar nawmzia te kha, a lo va hlu em ve le! Chawlhni tlaia nula leh tlangval leh chhungkuaa tlai lenna hmun nuam leh mawi ni ṭhin kha a va ni ta lo tehreng em! Kan in ek chhe beng a, kan innek mup mup ta mai zawng a nih hi. Over bridge, ṭangkai reng reng lo, kawng tichep zual mai mai te hi ṭhiat vekah a va ṭha em!

Hetia kan khawpui kan tih khawloh hnu hian thil engkim a harsat hnu tal hian, harsa chung chunga ṭan kan lak tlan a ngai ta ngei mai. Mihring pawh hi kan changkang tawh tiin kan iak kan iak na a, kan khawlai ṭawpzia te hi, a zahin a zahthlak teh zawng a nih hi.

Tun hmaa Aizawl khawpui fai ṭhin kha, tunah chuan han hawi vel ila, mei zuk bang ngawt pawh hi chhar khawm ila sai ip a khat thuai thuai mai awm e. Kuhva eina chhak sen deiduai te, thil eina bawm sarang ruak te, zu um leh luak ṭhing a va tam em, ui ek leh mihring ek te nen hian a va han tuihnai lo em! Heng zawng zawng hi khawpui tiṭhingtu, ti-cheptu an ni. Rawtna siam mai zawk ila, a sei loh nan.

1. In sak dan tur, a len lam leh a san lam ruahman thlap ni se. In leh in inhlat zawng te lama ruahman ni se, chutiang ruahmanna lo chuan in sak phal ni lo se. In hnaih lutuka in satute thinlung chu a inhlat duh hle an ti.

2. In thar sa turte tan kawng aṭanga a hlat zawng fel taka bithliah ni ve se. Thu neituten insakna tur leh dan anga an tih leh tih loh enfiah zel se. Kut vei lama thil inrawlruk pawh phal lo se, ti ṭhin an awm pawhin a titute hian sim vat rawh se.

3. Huan pal leh in hungna pawh kawng aṭanga a hlat zawng bithliah thlap se. Veng tinah huan pal leh in hungna siam thar apiangin an duh duha mipui kawng an nek chep ṭhin hi tih theih miah tawh loh turin dan fel tak siam ni se. Hetianga in leh huan hungtute hming hi kawng nek cheptute hi veng tinah chhiar theihin an awm awm e.

4. Sorkarin electric hrui leh telephone hrui thlun nana mipui tana remchang tura ban an phun ṭha taka ding sa te hi, mi mal duhamte tana sawn danglam thar te hi ban san ni se. A theih chuan sawn kir leh nghe nghe se. Tun hmaa mipui tana tui semna hmun (public point) te kha, tute nen emawa inbe rem a, tu hung chhungah emaw-a awm ta te hi a va han mak mai mai em. Hetiang titute hian hawihawm se, a ngaiin thil awmdan pangngaiin awm tir leh se. Hming tar chhuak dawn ila, mimal inhuatna a thleng ang tih a hlauhawm si.

5. Tui luankawr pawh fel takin thu neitute’n ruahman thlap se, heng tuihawk luankawrte hi in sa tur, huan hung tur leh in hmun lai tur-ten, anmahni remchan dana an tih mai mai hi phal lo se.

6. In sak dawna in hmun laih vak vak hi leimin hlauhawm vang leh ṭhenawmte tana a ṭhat loh vangin tute duh ang ang emawa laih loh ni se. Kawng chhak min hlauhawm tak tak a lei laih a awm tawh loh nan kawng ko chhak lam laih vak vak phei chu khap tlat ni se.

A tawp nan chuan sorkar leh thu neitute ruahmanna hi a engamah hmaa “buana hmaa kherh,” an tih anga sawisel leh do mai lovin, en chhin zet a, mipui tan a ṭhat leh ṭhat loh fiah ni phawt se a va ṭha dawn em. Sorkar lama thu neitute pawhin anmahni leh an lainate tana ṭha tura an ngaih avanga ruahmanna siam aiin, mipui tana ṭha tur zela ruahmanna fel tak leh huai takin siam se. Chu ngei chu kan ram tan a
ṭha ang. Kan ṭhat tlanna tur na na na chu tuman i do lovang u.

- Lalthangfala Sailo