Written by
C.V.Lalmalsawmi

Zalenna chu khawiah nge?

Hum kya chatey hai? Azaadi (Enge kan duh ber le? Zalenna) tia awrawl tawpa aurual thawm hriat hi New Delhi-a Jawaharlal Nehru University (JNU) campus-ah chuan thil thar a ni lo. Eng laka zalenna nge? Tu laka zalenna nge heng mite hian an duh? Zalenna chu eng angin nge an hrilhfiah a, engtia neih nge an tum? India, British awpna lak a ta tal chhuaka a zalen a ta kum 70 dawn a vei hnuah pawh heng mite thinlungah hian engatinge Azaadi hian hmun a la luah len em em a, an la sawi nin theih loh le? Chutih laiin BJP sawrkar hotu lu te bengah chuan thumal huatthlala, phatsanna tenawm awrawl a chang thung si.

India rama inthliarhranna hrang hrang caste, class, religion leh gender-te hian JNU-ah chuan kawngro an su ve vak lova. Neinung fa leh chhungkaw hlun nih ai chuan mahni inhaikaw thei khawpa mahni subject leh a vel hre bel, emaw behchhan thiam nih a hlu zawk a. Gandhi, Nehru, Ambedkar, Phule leh an zirtirna te tawlh loh puan an banna hmun a ni bawk.

Thiam zirna mual (intellectual space) a nih miau avangin heng miten an vei leh ngaih pawimawh zawk chu khawtlang, ram leh hnam leh zirna kaihhnawih thil hrang hrangah enge thiamna hmanga siamṭhat leh tihdanglam emaw puakchhuah theih an neih? tih hi a ni. Chung chu hmanraw hrang hrang - theory, lecture, fieldwork, survey, seminar adt- piah lamah chhum lo chat lova tlailam chai thlum vet vawt dawm chunga sehhmeh chu hna berah an neih a. Chuvangin, JNU thingpui dawr (dhaba) te chu political platform- politics leh a kaihhnawih sawihona hmun- an ni vek mai a ni.

Leftist ho politics ‘duhthusam ram’ hi mumang thil leh thu vavuk anga a lan chang awm mah se JNU campus tinungtu leh tiralmuangtu, India ram hmun tam zawkah chuan ‘vana rah ang’ hiala ngaih ‘intluktlanna’ kawng engkima thlentu a ni tlat si a ni. Chuvang te pawh chu a ni mahna zirlai pawl hmalakna leh thiltih reng rengah hmeichhiate hi an tel ve satliah mai a ni lova, a puipa leh a hmatawng an ni fo zawk ṭhin.

He University ka zawm tirha hmei-chhiaten auhla (slogan) chhamnaah hma an hruai a, a autirtu an ni tih ka hmuha mak ka tihzia kha ka la hre reng mai. Kawng tinrengah mipa-hmeichhia intluktlanna (gender parity) chu a awm ka ti thei lo, mahse India phai ram ang atan chuan he hmun tluka hmeichhiate, rualbanlo leh hnam hnuaihnung zawkte an zalenna leh engthawlna hi a awm kher awm love.

Chung mite chuan hmarchhak unauten India ram khawpuiah thliarhranna a hringhrana an tawh chang te, sipai rorelna rawva tak ‘Armed Forces Special Powers Act (AFSPA)’ hnuaia kun mek Kashmir leh Manipur mipuite dinhmun te, Middle East buaina vanga Palestine mite mihring dikna chanvo rahbehsak chungchang te, Iraq leh Afghanistan-a US hleilenna te, Burma Rohingya Muslim raltlan te aṭanga India loneitu harsa mangang tak takte chanchin thlengin an auchhuahpui awl lova. He University chhunga humanities leh social sciences peng hrang hranga zirna beitute hian central sawrkar emaw pawl firfiak ṭhenkhat duh chin leh phal china an thiamna leh hriatnate thulkhung hi an tum therte lova. Sum leh tharum tel lo hnialna leh thlemna (debate and persuasion) hmanga zirlai pawl inthlan beih chu an tihdan a nih miau avangin thlan tlin tak te pawhin an zirlaipuite mit an tlung tlangpui a, zah pawh an hlawh ṭhin reng a ni.

Chutiang hmunah chuan terrorist anga danin a khaihlum tawhte pawh ‘ka ui, ka ar’ titu Umar Khalid-a te ang an awm chawk reng a. Thil reng reng sir khat aṭang chauhva melh lova kil tin
aṭanga an chhut kelh ṭhin avangin vantlang ngaiha ‘thiam loh chang’ te pawn ‘thiam chan theihna dan’ an neih ring fantute an ni a. In rahbehna leh intih tetna reng reng ‘murdabad’ hmanga diriam a, ei leh bar leh chi leh hnam thuhlaa a hmun daifem luahtu, Bastar tribal helte aṭanga hmarchhak Naga unaute beihna thlenga an auhla chuam, ‘Inquilab Zindabad’ (Revolution long live!) hmanga chawisan tum tlattute an ni. Chu hmun chuan ram chhung mai ni lo ram dang university hrang hrang zirlai leh mithiamte lung a len a, tun hun harsa a tawh mekah pawh hian a thlavang hauh an tina hle.

Sakhuana leh thurin (ideology) in an mit a tihdel tawhte chetlakna hleihluak tak avanga ram chhung University ṭha ber pakhata zirlaite buaina tawh mek hian ngunthluk taka belhchian a phu a. Zirlai ṭhenkhatte laka indo tenau puangtu RSS fahrin sawrkar chuan kut leh ke, hmanraw tam tak (police, media adt) a neih laiin anni chuan an hnialna awka (arguments) chauh hmachhuan tur an nei a. Chuti chung chuan Hindu Brahmin ho baal hmaa ṭhingṭhit an tum bik hauh lo.

Politics leh career-a hamṭhatna tam tak chan pawh huamin India ram mipui zaa sawmriat (80%) retheihnain a tuam vel te hamṭhatna leh talchhuah ve theihna kawng tur chu an lungkham zawk a. An rinah an chiang a, an thil beisei an hria a ni. Khawvel awm chhungin an duhthusam tam zawk hi chu tihpuitlin a ni kher lo ang, mahse zirna vanga zalenna, chhungril lam 'liberation' an lo neih tawh leh a par an tlan mek hi chuti maia chhuhsak theih an ni hauh lovang le.

- C.V.Lalmalsawmi