Written by
- Rev. Jh. Za Hluna (Paula Pû)

SAWRKAR DANGLAM KAN HMU DAWN EM?



Hmasawnna atana ram ropuite au hla ni fo chu ‘Sawrkar inthlak danglam’ hi a ni a. Mipuite hnena an inzawrhna ber pawh Sawrkar lai aia an danglamna tur chu a ni a. Anni ngaihah chuan, Sawrkar inthlak hian ṭhutthlenga inṭhut chhawk emaw, bungalow in luah chhawk emaw ringawt hi a kawk lo va, sawrkar (governance) danglam an siam ṭhin a ni. Sawrkar a inthlakin an ram hawi zawng a dang dàwrh ṭhin. India ramah ngei pawh Bihara Laloo Ji sawrkar leh Nitish Ji sawrkar chu danglam tak a ni a, Delhi-a Sheila Ji te sawrkar leh Arvind Ji te sawrkar chu danglam tak a ni. A hlui kha a lo chhe em a, a thar ṭha zawkin i thlak ang u tih lam em em pawh ni chuang lovin, ram leh mipui hian thil inthlak danglam hi a mamawh ve hrim hrim ṭhin a. Hun inher danglam hian thil inthlak thleng mamawhna hi a rawn thlen ṭhin a ni. Tin, ram hruaina hnaah thil thar ngaihtuah chhuah tum tawh lem lo, mahni ṭhutthleng sawh ngheh policy pui bera neih chin hi a awm ve hrim hrim niin a lang a, Tripura-a Manik Sarkar-a te ang mi ṭha fawr bik kha chu mi tlem te an ni awm e.

Khawvel ram ropui ber USA-a Party hrang awmzia leh, chumiin a siam sawrkar inthlak awmziate hi inzir nan hmang ila a duhawm khawp mai. Republican te chuan mipui zawng zawng, mipui vantlang leh sumdawng leh company lian zawng zawngah inrual tlang taka chhiah tih hniam (Tax cuts) chu an policy a nih laiin, Democrats te chuan mipui vantlang, sum lakluh tlem te chu chhiah chawi tlemtir (tax cuts) a, sumdawng lian leh company lian lamah chhiah tihsan zel chu an policy ding reng, an party-a bet tlat a ni a. Tin vantlang nunhona (Social Issues) ah pawh ngaihdan danglam lian tak an nei kumkhua a.

Democrats-ho ten nau tihtlak te, mipa leh mipa, hmeichhia leh hmeichia inneihte an pawm theih laiin Republican (GOP) lam chuan an pawm thei bau lo va. Democrats lamin silai licence tihtlem an duh laiin, Republican lam chuan Silai mai mai te chu pai fer fur mah se pawi an ti lo thung. Sumdawnna lama an ngaihdante pawh a inpersan hle a. Republicans lam chuan mipui vantlang hlawh bithliah (minimum wages) chu a hniam thei ang bera vawn reng a, chumi hmanga thil rate sang tur ven leh American mipuite tana sumdawnna thlah zalen chu an ram economy chawisan dan tur nia an hriat laiin, Democrats lam chuan mipui vantlang hnathawh hlawh (minimum wages) bithliah tihsan a, sumdawnna erawh control thung chu an ram economy chawisanna kawng tur niin an hre thung. Chutiang zel chuan Social programmes, Health Care, Foreign Policy, Labour and Free Trade, Education leh thil dang dangah te danglamna lian tak tak an nei a.

Khawvel ram ropui tak takah hian political party ngaihdan inang lo pui pui an awm deuh vek a. Israel ramah te pawh Conservative Zionist party leh Liberal party te sawrkar chu danglam tak a ni. An hmelma hnamho tan phei chuan liberal party sawrkar tura lo allah ṭial ve ruai ruai ngai khawpin an danglam ṭhin.

Chutiang political party ngaih dan inang loten sawrkar an siam chuan, an ram hawiher leh kawng zawh a dang ta ṭhin a. Ngaihdan inang lo hlawkna chu an ramin a tel ta ṭhin a ni. An sawrkarin an party policy leh ngaihdan (principle) ang takin ram an kaihhruai ṭhin avangin, an ramah Sawrkar inthlakin awmze lian tak a nei ta ṭhin a. Kalphung danglam hlawk (paradigm shift) avang chuan an ram ṭhan dan a khai rual a, sawrkar hmasa ngaih pawimawh loh zawng pakhatin a rawn ngai pawimawh a, kawng engkimah fu ke kimin ram a ṭhang a, a lo ngialnghet ta ṭhin a ni.

Zèp nàk emaw, kan rama party te hi mipui hip nan thil danglam deuh han sawi ve bawk ṭhin mah se, Sawrkarna an chanin kawng dang tehchiam zawh tur an hre ngai chuang lo. Vai pu te hnena an kutdawh lai thlalak bak thlalak danglam tar chhuah tur an nei ngai chuang lo. Mizoram hian state kan nih hnuah Sawrkar inthlak kan la hmu miah lo a tih theih awm e. A mihring zawng an inthlak ngei mai, mahse, sawrkar kalphung (governance) danglam kan la hmu lo. Sum sem, Sawrkar laipui drib khaia innghah, party worker zawng zawng contractor nih vekte bak hi kan sawn hleithei lo.

Sawrkar aiin Party an thu zawk ziah a, Party Office aṭangin kan ram Sawrkar remote control hmanga control a ni ṭhin a. Party worker-in Traffic duty te transfer-ah an vau ngam a, zirtirtu an transfer thei a, sawrkar officer chenin party block hruaituten an transfer mai ṭhin a nih hi.

Mizoramin kum 5 atan hruaitu kan thlang leh dawn ta. Kan ram leh hnam himna te, kan hmasawnna te, kan chaw ei tur leh kan tui in tur te, kan damdawiin awmna bill te, kan kawngpui ṭha leh electric eng te mi pe theitu i zawng ang u. Kan khawtlang nunte leh kan sakhua thleng pawha a zahawmna atana mawhphurtu leh vawngtu, kan sum kawltu (treasurer) kan thlang dawn. Mipuiten ngun taka ngaihtuahin hruaitu thlang ila, hruaitu ṭha lo nghah chhung atan kum 5 hi rei tak a ni tih hria ila. Hruaitu palian deuh leh pa te deuh, aw sin deuh leh aw thum deuh, nuih heh deuh leh tum deuh hmuk ringawt hi kan danglamna tur a ni lo vang.

Insawrkar dan (Governance) hi a danglam tur a ni. Sawrkar inthlak hi kan mamawh takzet a ni.

- Rev. Jh. Za Hluna (Paula Pû)