Written by
Lalrochhara Chhakchhuak

Strawberry din chhuahpuitu Niawhtlang III (Noaotlah-III)

'Strawbery’ hi khawvel hmun tam takah mi mit lak nan tak an lo hmang tawh a. Hmangaihna entir nan te, rual pawl pha nih lantir nan te an hmang ṭhin. He thei rah hmel mawi tak leh a hming avanga mi hip em em mai hi mi retheite khaw enga hung chhuaktu ‘Thei malsawmna keng’ a ni tih chu Media Cell, I&PR-in a tlawh tum hian chiang takin a hmu a ni!

Strawberry Charlotte aux fraises

Southern France aṭanga an chin ṭan ‘Strawberry’ (Fragaria × ananassa 'Gariguette,') hi a rah lai leh khawvawh vanga buhpawl (straw)-a an khuh ṭhin avanga ‘Strawberry’ tih hming hi pu nia sawi a ni. Khawvel puma Strawberry thar chhuak tam (world strawberry production in tons) USA, Turkey, Spain, Egypt, Mexico, Russia, Japan, South Korea, Poland, Germany, Italy te an ni.

Khawvel hmun tam takah Strawberry aṭang hian ei tur (Strawberry Cake), rimtui chi hrang hrang Dog Perfume, Grace Cole Strawberry & Kiwi Body Spritz, Dior Eau De Parfum Spray-te bakah damdawi te, Wine chi hrang hrang an siam chhuak a. Strawberry chingtute bakah wine siamna leh rimtui siamna hmun tam tak a din phah a, chhungkaw nuai telin eizawnna an neih bakah keini thleng pawhin chung an thil siam chhuah hmang chuan kan lo in awm tlei ve ta zel a nih hi.

Nipui laia khelh ṭhin, khawvela Tennis inelna ngaihhlut bera ngaih Wimbledon Open-a an vawrh lar, mipui vantlang rual inti pawl phak deuh hovin an eiral hnem ber chu strawberry-flavored milk, strawberry ice cream, strawberry milkshakes, strawberry smoothies, strawberry yogurts, Strawberry cream te an siam chhuak a, sum dawnna lian tak an din nitin a ni.

Sweden ho pawhin strawberry hi an hnam chaw (traditional food) ah hmangin Midsummer Eve-ah an sem thin a, Greece ram te phei chuan strawberry hi Chini thehin Brandy te nen an Metaxa hunah an ei thin. Italy-ah phei chuan, strawberry chu an ‘Gelato alla Fragola’ hunah chi hrang hrangin an siam a, an ei ral hnem ber a ni thin a, Valentines Day-ah phei chuan Strawberry rah hi hmangaihna lantirna hmanraw leklam berah an hmang.

Portuguese-ho phei chuan Strawbery wine siam thar tha ber ber te chu an hawn ni-ah an lal nu (The Empress) ten an tem chhin phawt a, chumi hnuah uluk takin saidawium (bottle)-ah thunin chauh thin. Kroger grocery te ‘Vinho Verde’ chu River City lamah phei chuan an ngai hlu hle. Portuguese hian Strawberry hi an ngaina zual bik emawni tih turin an uar hle a, an kawtthler hmingah te, An kawr design leh sam design (strawberry blonde hair)- thlengin tawngkam tuallengah an hmang a, Strawberry Town - Strawberry boutiques - Strawberry Street te pawh an nei dim diam a ni.

Srawbery leh kan ram

Mizo pa, hlawhtlin thuai thuai duh, a tawp khar hmanhmawh tak tan chuan Strawberry thlai (Annual Plant) chin hi rei lo te chhunga dinchhuah theihna tha tak a ni awm e. Strawberry hi a kung (runners)
aṭanga chin pun niin, heng runners te hi November aṭanga pawh khawm theih a ni. Temparature fruit anga ngaih nimahse Sub-Tropical leh Tropical area-ah pawh chin theih a ni. Boruak lum leh khawvawt tak ramah pawh chin theih a ni vek.

Strawberry hi November aṭanga June thla thlengin an seng thei a, hemi chhung hi chuan bul khatah gram zali (a rah 170 zet a awm thei. Strawberry hi hnim tawite, leia inpharh a ni (Small herb). zung kaih thuk lo, lei dur leh thaw-leng hmuna chin chi a ni a, tui tlin theihnaah chin loh tur. A chin dan phung tam tak chu a ram leilung leh sik leh sa a zirin a bi kar hlat zawng a danglam thluah a, High density planting hi tha bera ngaih a nih avangin 45cm x 1cm hi chin dan tlanglawn ber a ni. Tin, a variety a zirin a danglam thei bawk.

Niawhtlang III hlawhtlinna Horticulture Department!

Niawhtlang III in hlawhtling taka Strawberry an chin theihna chhan chu Horticulture department vang a ni tih Niawhtlang III Strawberry chingtute chuan an sawi, Horticulture department hian an mamawh ang zawng zawng, tui khawlna Tanky lian, Sarang/Silpauline, tui pekna pipe leh lei tha bakah an mamawh ang chu an ngaihtuah sakin an tanpui vek tih an sawi a, an hlawhtlinna pawh hi Horticulture lama an hotute vang liau liau a ni tih an sawi.

Horticulture department hian kum 2014-15 ah helai hmun hi Action Plan-ah an telhin, 10Ha a zau hmala tura ruahmanna chu kumin 2016 Annual Action Plan-ah an telh lehin 65Ha zet huam turin approval an hmu tawh. Mara ram (Maraland) hneh taka tuam thei turah an ngai.

Hlawhchhamna phenah Styrawberry malsawmna

Saiha Disctict chhunga mi, Mizorama Strawberry ching nasa ber ‘Niawhtlang III’ hi ‘Km 10’ leh ‘Zokhawsang’ tite pawhin an sawi ṭhin. Khaw naupangte, in 50 chauh awmna hian kum 1982-ah vawk vulhin eizawnna bul an ṭan a, in khatin vawk 77 vulh te pawh an awm a, mah se heng an vawk vulh te hi vawi leh khatah an pul vek a, a hnuah Zikhlum, Anṭam, Bulbawk leh Purunsen te ching lehin an hlawhchham leh ti tih leh bawk. Zirna in Primary school chiah a awm.

Eizawnna nghet leh rintlak nei tura an beihnaah harsatna tam tak an tawk chungin an bei zel a. Kum 2010 khan KVIC (ICAR) kal tlangin Niawhtlang III (Noaotlah-III) khua hian Strawberry hi an ching tan a, tunah hian chhungkaw 27 chuangin Strawberry chingin hma an la mek a ni.

He khua hi khaw ropui, hmeltha khua leh zirna lama khaw hriat hlawh tak ni lo mah se, an tum ruhna avangin tunah chuan Mizoram leh state pawn lam thlengin Niawhtlang III hian ngaihven a hlawh hle.

Niawhtlang III hian Strawberry an chin aṭang hian kum 2014-2015 ah a tiak (runners) aṭangin cheng nuai 16.80 an la lut a, a tui (Wine/Juice) aṭangin cheng nuai 6.44 zet an hlawh chhuakin cheng nuai 22 (Rs.22,30,000/-) zet an la lut hman a ni.

An Strawberry thar chhuah te dahthawtna Cold storage an neih loh avangin Aizawl lama an Agent te hnenah Sumo-ah te an thawn a, Niawhtlang-ah Kg chanve Rs.50 te in an pe mai a, Aizawlah Rs.150, Guwahati-ah Rs.800 te in an hrlah thin. Kum 2015-ah strawberry aṭangin cheng nuai 22,30,000/- an la lut a, Kumin 2016-ah Niawhtlang Strawberry chingtute hian Strawberry 1,34,700 kung zet an ching a, Jan-feb chhungin a rah an thar aṭangin 5,40,700 zet an hmu chhuak tawh a. June thla thlenga seng theih reng a nih avangin nuai tel tak meuh hmuchhuak turah an in ngai.

Tunah hian Strawberry bakah a lo hlawhchhamna ni tawh Zikhlum, Antam, Bulbawk leh Purunsen an ching tel nghal bawk a. Purunsen phei chu a tha em em mai a, Bul thum Kg khat a tling thei! Heng zawng zawng bul in tanna chu taima taka an beihna leh department-a thawktuten an hna dik tak an thawh vanga in tan a ni!

- Lalrochhara Chhakchhuak