Coronavirus ka vei ve dan!

Tunlai chu social media lam emaw, chanchinbu pangngai leh TV news thlengin Coronavirus a ri deuh reng mai. Thil tam tak rilruah a lo lang a, mi rin loh lam ka han sawi daih teh ang.

Hman deuha bird flu a len lai vêl khan US sorkar lam buatsaih journalist rual training-naah ka tel ve nawlh mai.

Chuta kan zir chu hri a lêna mipui hriata puanzar tur chin leh thup tur chin tih lam a ni. Kan zirtirtute kha an theuneu lo khawp mai - US lama Centers for Disease Control and Prevention mi te, CNN-a an expert te, Voice of America-a hetiang lam reporting thiamte an ni hlawm. 

Kan zir ber chu "Bird flu hian India ram rawn luh chilh ve ta se eng chin nge mipui kan hrilh ang a, eng chin hi nge mipui nawlpuiin hre lem lo se ṭha zawk ang?" tih lam hawi a ni. Chuta kan zir tlangpui chu:

1. Mipuiin a englai emaw chauh an hriat hian hre tluantling mang si loin ṭul loah an chiai phah a, hei lêngin a thlen buaina awm sâ bâk buaina dang an siam belhchhah thei. Mipui hnenah thil awm dan dik tak hrilhfiah thiam a ṭul. 

2. Thil hlauhawm tak ni si hi a hlauhawm tih kan hriattir loh chuan kan muang sual thei a, mipuiin a hlauhawmzia hre loin he hri lêng laka inven an thiam lo ang a, nasa takin kan tuar palh thei.

3. Hmun dangah hri a lêng tawh a, kan ramah a la lêng ve lo a, chutihlaia invenna lam aia a hlauhawmna lam sawi chiam hian mipui a tibuai thei. Mipui hnenah a invenna lam sawi uar a ngai.

4. Hri lêng reng reng hi a thlen chin tur a hriat loh a, a ziaawm hun tur pawh hriat theih a ni lo. Hetiang boruakah hian mipui hriat ṭul lo thil thleng thlenga puanzar hmanhmawh lutuk hian mipui a tichiai vek thei a ni.

5. Hei lêng venna tura thuneitute (authority) hmalakna zawng zawng mipui hnena hriattir kher a ṭul lo. 

Nikum kum tawpah China-a Wuhan leh a chhehvelah hri mak tak mai a lêng ṭan a, a tihdamna an la hre mai lo. A darh zau zel a, a nihna leh a lo chhuahna hmunte an hriat fiah tawh hnuah pawh a damdawi an la hmu chhuak lo - a vei an pung zel a, thihpui an tam tawlh tawlh.

Ramsa aṭanga kai niin an ngai a, chu chu mihring leh mihringah a inkai chhawn theih tih an finfiah tawh. China-ah ber kher a ni si a, a kai theitu leh a pu darh theitu 'mihring' lah chu an ngah zawng tak a lo ni ta si a, China a mangang a, khawvel pawh a a ralkhel ṭan ta.

"Hello China" kan lo tih ve tawh vang lam ni loin China kan hlat vak loh avang te, Mizo zingah China-a lehkhazir leh sumdawng veivak kan neih ve tawh avang te, he hri lêng darh dan chanchin chhiar zung zungna tur smartphone kan hûm far avangte leh chhan hrang hrang avangin Coronavirus hian kan thauah min man deuh tlat a, kan hlauthawng ru vek chu a ni.

Zêp thu a chêng lo - Coronavirus hi India ramah lo darh ve palh ta se, China angin sorkarin min khuahkhirh ve zung zung thei dâwn si lo a, a pu darh theitu mihring lah chu India hausakna lam tak a lo ni bawk si, kan nasa lo viau ang tih a rin theih - inven ngei a ngai a ni.

Mizoram sorkar a che ṭha takzet. Kar hmasaa Lengpui Airport kan lo lut pawh kan chanchin ziahna tur min pe thlap a, tun hnaia kan veivahna ziah a ngai a, Coronavirus ziarang (symptoms) anga kan nat leh nat loh tarlan a ngai a, a mawia ti mai ni loin an fimkhur takzet tih a lang a - an fakawm khawp mai.

Hetihlai hian ngaimawh pakhat ka nei ta. China aṭanga lo haw Mizo ṭhenkhat fimkhur thu hlaa an enkawlte chanchin news lama a chhuak hi chu a zialo khawp mai. Hri lêng news ziah dan kan lo zir ve tawhna nen a inpersan.

 

China aṭanga lo hawte hi 'rinhlelh thilah an enthla' a ni lo a, 'fimkhur thilah an enkawl' mai zawk a ni. Hetiang hi chu mipui hriata puanzar loh chi zawk a ni a, mipui hriat lohin lo enkawl ta se, an vil zui ta mai se a ṭhat zawk ka ring 

'Coronavirus an vei' tih pawh ni mang si lo kha an chanchin a darh chiam a, Sap ṭawnga inziakte a lo ni nawk a, a hre chiang lo mipui a tiralkhel tlat. Social media kan lo hmang nasa tawh si a, Ronaldo-te ang lo lama 'forward chak tak' hi kan kawl nual si a, kan forward darh ang zung zung a! 

Kan invenna hnathawh (China aṭanga lo kirte enkawl thu) news hrang hranga lo lang hian ṭul loah mipui a tichiai tlatin ka hria a, fimkhur tura inzirtirna kalpui zel chungin chiai hian sawtna a neih loh avangin hetiang lam news hi chu thuneitu lam hian thup rih a ṭhat zawk ka ring. China aṭanga lo hawte hi enfiaha enkawl zel pawh an ṭha ang a, ngawi renga thawh chi zawk a nih hmel. 

Coronavirus hian min luh chilh lo se tih hi kan zavaia duhthusam a ni a, kan him theihna turin Pathian hnenah pawh kan dil tur a ni ang - chiaiin hlauthawng viau mah ila eng tih theih a awm si lo a, chuvangin thlamuang takin, fimkhur tâk siin i awm phawt ang u.