Written by
- Lalremliana Pachuau
Mipuite tawrhna, induhsakna uchuak tak hi!
Kum 2003 a The Constitution (91st Amendment) Act hman a han nih chiah khan khatih hun laia Sawrkar Laipui ai pawha Minister ngah zawk Uttar Pradesh-a Mulayam Singh Yadav-a sawrkar chuan a Minister 28 zette nihna a hlih nghal a ngai ta a nih kha. Khi Dânpui siam ṭhatnain a ken tel chu; Sawrkar Laipui leh State zawng zawng hian MP leh MLA Seat an neih zat aṭanga chhuta 15% bak chu Council of Minister an nei tur a ni lo, tih hi a ni. State tenau Sikkim, Mizoram leh Goa erawh ngaihhnathiam niin CoM hi 12 an neih a phalsak thung.
Congress a han sawrkar khan he Dânpui hi bawhchhhiain MLA chuangtlai kan tih mai rualte kha Parliamentary Secy hming vuahin MoS rank a pe ta chiam chiam mai a. Rorelna lamah he thil hi kalpui niin MoS inti êm êm rualte kha Party General Secy an ni ta dial a nih kha! Kalphung thar kan hmu dawn emaw tiin MNF sawrkarah beisei a han sâng viau hman a. Mahse, a ngaite bawkin Constitution kalhin MLA chuangtlai rualte chu MoS rank pein eng eng emaw Vice Chairman nihna hming puin a vulh leh ta chiam chiam mai a nih hi!
Chief Minister berin heng mite nihna hi a sawi chiang a ni. Dept lama hotu lû ber Secretary chungah heng mite hi an awm tur thu hmai thal hâ chungin a sawi a nih kha. Tichuan, kan MLA chuangtlaite chu Legislator (Dân siamtu) an nihna ata Executive (sawrkar hnathawktu-ah) an inlet ta vek tihna a nih chu! Cheng vaibelchhe 8000 chuang leiba nei tun chunga inrenchemna lam hawia kan la kal miah duh miah lo hi mak ti suh! Khawvel sumpai tlakchhiatna, Global Economic Crisis 2007-08 a rawn thlen chhan leh Greek sawrkar a tlukchhiat chhan nen thuhmun reng a ni!
MoS nihna pêk an nih miau avangin anmahni pual pisa an neih bakah hnathawktu mi 5 aia tam an han chhawm nghal thawt a! Hei hian nasa takin kan sum leh pai a nghawng nghal a. A ṭha zawnga nghawng ni se, sawisel tur a awm lo. Mahse, bat belhna kawng bak min zawhpui miau loh avangin sawisel loh theih a ni ta lo. Mizorama kan kalphungah chuan MoS leh Sawrkar hnathawk lian enkawlna chuangtlai avanga sum luangral hi uiawm tham a ni mek a. Heng enkawlna tel lo hian hna an thawh theih reng lai hian nuam tawlh an châkna reh hek lo, mipuiin nasa takin kan tawrh phah ta a nih hi!
Engtin maw kan tawrh kan tih chuan; nasa takin hnathawhna tur sum pawh hek a ngai tlat hi a ni. Budget hmanral dan chinchhuak hian tarlang ngat ila chu Plan sum kan tih thin pawh pawhpen an nih leh zel dan kan hmu thei ngei ang! Khawvela Bank leh Investment Bank lian zual bikte’n hlawkna ringawt uma in leh lo leina man puak keh (housing bubble) tur pawh ngaihtuah duh lo va sum leh pai an sawisakna rah chhiatzia kha a rapthlak asin! Heng suahsualna thiltih zawng zawng hi duhamna avanga lo awm niin an thiltihin mi nuna nghawng a neih tur lam reng reng an ngaihtuah thui duh lo!
Leiba tlingkhawm tam lutuk, ngaihthah luih si avang khan anmahni chhanchhuah nân liau liau mipui chhiah tlingkhawm dollar 787 billion zet hman ral a han ni ta a! President Obama’n a pisa a luah hnu thla hnih lekah a hmel kha dawldâng zovin a sam hial a tuak tih kan lo hmuh tak kha! Mizoram mipui let hnih dawn, mi maktaduai 2 chuangte chuan an hna an hloh nghal a! China leh Europe ram tam takah pawh mi maktaduai telin hna an chân bawk! Ram 54 chuangah mi 5000 chuangin mahni nunna an la bawk a nih kha! Pawisa chingpen kha tluklehdingawn sâng 8 zuk tling a!
He pawikhawihna rapthlak tak mai avang hian mi hausa zingah khan jail bang zut mi pakhat chiah zuk awm thei a! Chutih ahnekin pawisa khawih chingpentute khan cheng maktaduai tel fe, zangnadawmna zuk hlawh zawk zamah a maw le! He thil thleng hi kan ramah a takin a thleng ta mek a nih hi! Mipuite lah chu duhtawka suasam theih turin an la han uphuk luangmuan tak deuh deuh a! Khawvel hian tawnhriat a lo neih tawhte hmangin tuna kan Zoram ke chheh danah hian râltitna dâr min khawn rik khum mek a, mahse chu râlkhêl dâr chu bara khawn tum alawi kan awm chuang si lo a nih hi!
Engvangin nge hetianga kan rama roreltute’n thuhnu dawn hauh lo va hma an lak ngam tak mai? A chhan bulpui pakhatah chuan mipuite hian an hnenah phalna kan pêk tlat vang a ni. An thiltih dik loh sawisel ai chuan an thiltih rah aṭanga hlawkna lo tel ve hram dan lo zawn kha kan duh zawk tlat a ni. MLA ni chunga sumpaia hlawkna tel hram dan inngaihtuahpui reng rengin kan rama Party lian pahnihte hian theihtawp an lo chhuah tlang tawhin an la chhuah mek reng a. Kutdawh sawrkar hruaitu nih lah zah ahnekin kan la chapopui zawk za mah ni hialin a lang.
Nimahsela, rorelna kalphung dik lo takah hian Politician-te chauhin mawh an phur kan tih chuan kan tisual hle ang. He Kristian rama kohhran mi leh sa inti si zingah hian zah pawh dawn lo va Politician-te, dik lo leh fel lo taka roreltir tum hi District khat daih aia tam an awm miau avangin leh, an kutah roreltute ruat theihna awma an hriat miau avangin, kum kha leh chen heng mite avang hian sawrkar pawhin dik taka kal tumna nei ve fo mah se, a duh angin thil reng a tih theih loh phah ṭhin a nih hi.
Eng chena rei nge ram rorelna hi mimal hlawkna emaw laichin hnaivai leh duhsak zawngte vulh lenna ringawt emaw kan la tih dawn le? Eng chena rei nge kâ chauha Pathian ṭih a, thiltih hmanga Lalpa phatsantute hlir ram roreltuah an tan dawn ni? Eng chena rei nge Zoram mipuite hian dik lo taka thiltih hi a ensan ngam ang a, suahsualna thiltihte hi a endawng dawn ni le? Eng hunah nge democracy ram kan nih ang taka democracy laimu anga rorel thei tur, Pathian thu anga ram kaihruai ngam, Kristian inti site hian an thlan ngam ang a, roreltute lakah dikna leh felnaa rorelna an phut ngam dawn ni le?