Written by
Zomawia Khiangte

Futurology leh Mizoram

Mihringte zingah hian hma hun hriat chak kan tam awm e. Hre chak miah lo pawh a awm theih. Zawlnei te, kutze en thiam (palmist) te leh aienthiam te thusawi bengkhawntu leh rawntu an awm ve reng avang hian hma hun hriat chak an tam tih chu a chiang mai a. Hindu hovin an rin em em horoscope pawh ṭhalai zingah a lar hle a nih hi. A chunga kan sawi tam zawk khi Bible chuan a khap tlat thung.

Zirna huang pakhatah hian Futurology hi a awm a; Future Studies, emaw Strategic Foresight emaw, futuristics emaw, Future Thinking emaw, Futuring titen emaw an sawi bawk. ‘Foresight’ tih ṭawngkam hi H.G. Wells (Author of Time Machine), Future Studies hmuchhuaktu-a ngaih chuan 1932 daih tawh khan a lo hmang tawh bawk a ni. ‘Futurology’ tih thumal hi German Professor Ossip K. Flechtheim phuah niin 1940 vel khan ‘science’ zirna peng pakhata rin luh ve a lo rawt daih tawh a ni.

Futurology lo pian chhuah dan

Mi ṭhenkhat chuan thil lo la awm tur, ni thei awm ang, ‘a rana rana lo’ mai mai buaipui chu thil atthlak takah kan ngai maithei. Amaherawhchu, HG Wells-a ten he thil hi an buaipui aṭangin mi thinlungah a reh thei lova, mi fing tak takin khawvel hma hun kum 20, 30, 50, 100 etc vela khawvel awm dan tur, hun kal tawh leh tun huna thil thleng mek aṭanga chhuta ni thei awmte an suangtuah a. Chutiang ziahna lehkhabu chu chhuah a lo ni ta fo mai a, a hnu deuhah phei chuan chutiang lehkhabu chu tam tak a lo ni ta a. Chu mai ni lovin Socialogist lar tak Johan Galtung chuan 1967 khan World Future Studies Federation (WFSF) hial a lo din ta rup mai a.

1975 ah chuan USA-ah he lam zirna Programme BA thleng zirna hawn a ni a, 2007 aṭang phei kha chuan University of Houston - Clear Lake-ah leh University of Houston-ah te chuan ‘Foresight’ tia a programme hming vuahin M.A. degree lak theih a lo ni ta hial a. Tunah phei chuan Ph.D degree thlengin University
ṭhenkhatah chuan a lo zir theih ta.

An hrilhlawk dan

Futurologist ho hian a pawnga puiin thil an hrilh lawk ngawt lo. Uluk takin history zir chiangin hun a danglam ang zela thil lo inthlak danglam dan chiang takin an zir phawt a, chuta ṭang chuan mihringte hma hun thui vak lova thil lo thleng tur awm ang an thirlawk ṭhin. Thlir dik vek lo mah se, thlir dik erawh an ngah em em a, an ṭangkai hle. UNO meuh pawhin a ngainep lo tih a lanna chu Futurist ropui Ray Hammond chu kum 2010 khan hemi lam kawnga a thawh ṭhat em avangin Gold Medal a lo hlan hial a ni.

A ṭangkaina

Hma hun hi kan hre chak emaw, chak lo emaw kan thih hma chu hma lam panin kan kal tho tho mai a. Chuvangin, company leh sawrkar tam takin an hma hun zela an kal dan tur Policy ruahman lawk an mamawh ṭhin a, chutih hunah chuan Futurist ropui tak tak an rawn tel ve ṭhin. USA te, UK te, Finland te, Singapore leh ram dang dang pawhin nasa takin an lo hmang ṭangkai tawh a ni.

An hrilh lawk pakhat chauh

Futurology hi a scope a zau a, mihring hma hun eng pawh a huam a tih theih deuh thaw a ni. Futurist ropui tak Ray Kurzweil-a 2013-a a thil thlirlawk 147 zinga 115 thleng dik vek (86% ring dik) chuan December 2015 khan khawl changkang tak 3D Printer-in 2030-a khawvel nun a tihdanglam theih dan tur ‘tiang hian a hrilh lawk a, “thawmhnaw thlengin 3D Printer hmangin kan print chhuak tawh ang a, thlaite pawh bang anga a hmun siamah a khamphei zawngin kan
ṭotir thei tawh ang. Eiturte pawh kan print chhuak thei tawh ang a, a man a tlawm tawh hle ang... kan duh apiang tih theih deuh thaw kan print thei tawh ang a, tun kum 15-20 lo awm turah hian kan living standard hi nasa takin a invawrh chho vak dawn a ni. Tun aṭanga kum 3 kum 4 lekah hian ram changkanga chengte zinga 10% hian 3D printer hmanga print eng emaw tal an hmang vek tawh ang,” tiin.

Ni e, a dik ngeiin a rinawm. Tun apangin 3D Printer hi India ram khawpuiah pawh lei tur a tam tawh hle. China-a company pakhat chuan puan chu sawi loh, darkar 24 chhungin mihring chenna in 10 an print hman der tawh. Pakhat man $ 5,000 chauh a ni! Rei loteah Mizoram pawh a rawn thleng thuaiin a rinawm.

Mizoram tan Futurology

Mizoram University-ah hian Future Studies department hi awm ve ta se kan
ṭangkai pui viau mai thei; mahse a awm hun tur chu a la hla hle mai thei thung. Kum 50 liam ta khan ram hruaitu futurologist ropui tak, vawiin ang hun suangtuah pha; vawiin angah hian heti zah zet hi Aizawl khawpuiah lirthei a tleh dul dul dawn a ni tih thlir lawk thiam lo nei ila chu kawngpui zau takin an lo siam lawk ang a, tunah hian heti khawp hian kan buai lovang. Heta ṭang ringawt pah hian futurist ṭhate pawimawhzia chu kan hrethiam mai awm e.

Mizoram tan bik futurist kan nei rih lo a ni mai thei. Mahse, kan mithiamho hian “Mizoramin 2030/50” tih thupui hi uluk taka an zir hnuah sawi khawm se, an thil thlir lawk chu ziakin dah se, sawrkar department hrang hrang leh private company tam tak hian mi ram angin an chhawr ṭangkai ve viau thovin a rinawm. Future a ni miau a, a thir dik loh theih; mahse, uluk taka thil kal tawhte leh tun hun mek mithiamten zir chunga kan hma hun tur an thlir lawk chuan dika mual mual a awm ve ngei ang.

- Zomawia Khiangte