Mizoram first : VOTE LEI LEH HRALH HI RAM LEH HNAM HMELMA A NI
Kan hriat ṭheuh angin inthlanpui chu hun tlemte chauhin min dang ta a, political party hrang hrang te pawhin ṭan an la chho viau mai. Inthlan hi ram hmakhaw hriltu leh innghahna pawimawh tak a ni. Kan vote hmangin ram kalsiam kan duang a, ‘AW’ kan chhuah a ni. Mi tam takin hei hi kan hre fuh lo ṭhin a, vote thlak ṭulna pawh kan hre lo. Kan hriat reng tur chu, vote thlak hi kan dikna chanvo (right) a ni mai lo va, ram mipui kan nihna anga kan tihmakmawh (civic duty) a ni.
Vote hi hralh lova duhthlanna nen thianghlim tak hman tura duan a ni. India ram Danpui Article 326 leh Representation of People Act 1951 Section 62 hmangin vote thlak thei tura dikna chanvo pek kan ni a. Kan Constitution duangtute khan mipuiin zalenna neia a duhthlanna ngei hmanga vote a thlak hi a duh dan a ni. Chuvangin vote lei leh hralh hi kan ram danpuiin zalenna min pek dan a ni lo tih hi kan hriat ṭheuh a ṭul a. Vote leitu leh hralhtu chu ram dan pela che leh khawsa an ni tihna a ni.
Vote lei leh hralh awmzia
An sawi ṭhin a, ‘politics hi tam tak atna, tlem te hlawkna’ tiin. Dik pawh a dik viau mai. Dan naranin inthlan a lo hnaih hian politician te hian mipuite hnenah, “In chhiahhlawhte kan ni a, in duh leh mamawhte tihsaktu tur che u kan ni,” tiin an inzuar a. Hnate min tiam a, sum sem min tiam a, inthlan dawnah chuan ‘Nuai 1’ ‘Nuai 3’ leh tunah phei chuan nuai 4 thlengin sawi rik a awm leh tawh a nih hi. Heng bakah hian candidate ṭhenkhat chuan a pawisa faia mimal emaw, chhungkua hnenah, Rs. 500/-, Rs. 1000/- lek lek tea sem pawh an awm an ti. Candidate-te hnena chaw eikhawmna tur emaw, tournament sponsor lo dil ve seka chumi an pek loh chuan vote loha vau chingte pawh an awm an ti. Sum fai kher ni lovin, bungrua ang zawngin eng eng emaw sema mi vote lei tumte pawh an awm ṭhin a ni.
Mipuite lah hian inthlan dawn bawr vela sum leh therhlo min petu leh sum sem leh thil tihsak min tiamtute hi, ‘kan chhungkaw tan an hlu a lawm’ tiin vote lo thei lo nia inngai kan awm fo ṭhin. Hetianga tih theih loh pui min tiamtu leh eng eng emaw hmanga kan vote lei tumtute hi mi rinawm lo leh ram hmangaih lotu an ni tih kan ngaihtuah lo fo ṭhin. Kan hriat tel tur chu kan chhungkaw tan ngawta ṭha tur chauh ngaihtuah lo va, ram pum ngaihtuaha vote kan thlak a ngai a ni. Chu bakah, vote inleisak hi thamna inpek nen a inang reng a, Pathian duh loh zawng a ni.
Vote hralh rah ram leh mipuiin kan tuar
Kan building construction-te hi a tlo lo i ti ve em? Reinforcement cement concrete in sak hian kum za vel daih tura ngaih a ni a, mahse kan building sakte hi kum 10 em pawh a vei hma hian sak ṭhat a ngai fo nia! Kan kawng lah chuti bawk; ram economy lah a derthawng em em a, retheite retheihna a thuk tual tual a, chutih laiin thamna avanga i lo vote ve ngawtte kha chuan an sahmim an tipuar awk awk a, ram pakhat pawh i neih loh lai khan anni chuan ram ṭha leh luah sen loh In an nei der asin. Kan sawi ṭhin British hnuaia Zamindari System anga mi rethei zawkte mi hausate hnuaia mahni ram ngeia harsa taka an inhlawh ṭhin ang kha, i vote hralh avangin kan tawk ve thei reng a nia.
I vote i hralh hian i ram i hralh a ni tih hria la, kum 5 chhung mi rinawm lote kutah i hlan tihna a ni. I vote pakhat hralhin ram a nghawng lo emaw I tih lai hian han ngaihtuah chiang teh, ram hruaitu rinawm lo kan thlan chhuah phah a ni lo maw? Eng vangin nge kan ram hruaitute hmasawn rual hian mipuiin hma kan sawn ve mang miah loh? Mipuiin kan hriat phak si loh hian kan thlante ngei hian min bum a ni mai lo maw? Ram hmangaiha insawi ram hruaitute hian ram an hruai dan enin dawt an sawi a ni lo maw?
Vanglaini August ni 3, 2023 ah khan Mizoram chu State thawh chhuah aṭanga chhutin leiba ngah ber kan ni a, kan thawhchhuah aṭanga chhutin kan leiba chu 53.1 % a tling. MPCC hruaitute sawi danin kum 2023-a mihring awm tur aṭanga chhutin nau piang hlim paw’n leiba Rs. 28,958/- nei ang kan ni an tih chu! Christian rama thleng awm lo tak tak hi kan tawng ta fo mai. Han ngaihtuah teh, i fa khan leiba Rs 28,958/- a lo nei reng tihna a nih chu. I fate, i tuchhuante tan ram enkawltu tur i thlan fimkhur loh avang hian Pi leh Pu demawm tak i ni thei a ni.
Vote leitu leh hralhtu chu ram tichhetu leh hnam hmelma an ni.
Dan naranin vote lei ching hruaitute hi mipui sum mahni ta emaw tia chèn ta mai te an ni duh khawp mai. Vote leina atana an sen ral chu neih let tumin an bei ta ṭhin a, chu chuan ram hi a thlen tur ang a thlentir thei lo ṭhin a ni. Hawh u, thamna avang hian duh i thlang sual tawh lo ang u. Kum 5 chhung hian thil tam tak a thleng hman a nia. Mi rinawm lo hnawl tur chu hnawl ila, sum leh therhlo a vote lei ṭhinte hi ram tan I do ang u.
Kan vote kan hralh mai ṭhin a nih chuan a lei tute bakah mipuite pawh kan dik bik lo a ni. Ngun taka chhut chuan thamna avanga mahni ram hralha mi diklote hnena hlan duhtu leh, ram mipui sum a lei chingte lo a liama ram hmelma hi an awm dawn chuang em ni? Chu, vote lei ṭhin leh hralh ṭhinte kha ram hmelma in ni reng zuk nia. Thu ah ni lovin thiltihah hmangaihtu dik an lang chiang nge nge.
Mipuite hi ram hmakhaw hriltu kan ni a, kan vote hmangin ram hruaitu siamtu kan ni. Chuvangin kan vote hi hralh mi a ni lo a, lei mi a ni bawk hek lo. Kum 5 chhung awh tur ram hnuk khawih thil a ni. I ram hi ila chhan duh anih chuan hun ṭha I la nei- he inthlan lo awm turah hian I vote kha hralh lovin, ngaihtuahna fim tak nen mi dik tak i lo pe dawn nia. Vote lei leh hralh hi ram leh hnam hmelma nihna a nih kha!
A tawp nan, tu nge voter ṭha chu? tiin a tlang ka’n zial teh ang. Voter ṭha chu ram hruaitute dik lohna hretu leh hmutu a ni satliah lo va, chung thil dik lo leh fel lote siam ṭhat theihna tur bera a hriat anga huaisen tak leh rinawm tak ding mi, ram hmakhaw thlir chunga rilru fim tak pu chunga vote thlak, mahni chhungkua chauh ni lo, vantlang leh ram ṭhatna tur duhtu leh venhim tum tlattu a ni. Chutiang mi chu ram hmangaihtu dik tak an ni. Voter ṭha lo ni ve ang che.
*I ram leh hnam a boral chuan nang leh I chhungte in him bik lo vang.*
- LALLIANSANGA, Dept. of Pol. Science, 3rd SEMESTER, Govt. J. Thankima College, Aizawl