Mizo mipui mil ber Democracy
Ram inrelbawlnaah hian inkaihhruaina dan zawm hrang hrang a awm thei a, khawvel ram hrang hrang pawhin kan zawm a inang lo leh zel a, a hunlaia zawm leh thlak tak pawh a awm ang. Inrelbawlna kalphungah pawh Mizote pawh lal nei ṭhin kan ni a, India-in zalenna a hmuha India hnuaia kan luh hnu kum 1954-ah lal ban a niin India rorelna kalphung zawmin state angin kan inrelbawl chhunzawm ve ta zel a ni.
Heti laiah hian Mizote hian vanneihna nasa tak mai kan nei a, awp a nihna aṭang leh khawvel ram dang ena inzirna nachang hria India ram hruaitu hmasate chuan mipuiin ram inrelbawlnaa sawi leh tel an nih ve theihna tur Democracy a zawm hi a ni awm e. Ram inrelbawl dan phungah hian hun hmasa lamah chuan Theocracy kan tih, sakhaw pakhatin ram inrelbawlna a thunun hunlai a awm a, Enlightenment a lo thlen hnuah erawh khawthlang ram tam zawk chuan an zawm leh ta chuang lo. Chutiang zelin Lal awmna Monarchy te, mi thiltithei tlemtein ro an relna Oligarchy kan tih te, Aristocracy, Communist leh a dang tam tak pawh a awm. Heng zinga a tam zawkah hian mipui tam zawkin sawi leh tel vena an nei ngai lo a, an neih theih dan pawh a awm hek lo. Democracy-ah erawh chuan mipuite tan kawng zau tak hawn a ni a, khua leh tui ṭha, a duh apiang tih theih tan ram hruaitu nihna chenin kawng hawn a ni.
India-in democracy zuia ram inrelbawlna a kalpui hi Mizote tana lawm ngawih ngawihna tur a tling lo a nih pawhin vuina tur a tlem phah em em tih ngam a ni. Kan pi leh pute huna kan hriat leh chhiar phak enin hnam dang rorelna hnuaia kun hreh ngawih ngawih, Mizo kan nihna anga kan induh venain a tlin loh midangin ro min relsakna tur hi Democracy hian min dansak a ni tih hi i thlir thiam teh ang u. Vai lal hnuaia kun tur emaw, vai kan tih, thiltithei tlem tete hnuaia kun tur emaw emaw, Hindu sakhaw hnuaia kun turin han indah ila kan rilru hi a na ngawih ngawih awm a sin. Kan chapona leh kan mizia hian buai a cho zak reng anga, ralmuang hman reng reng loin kan buai chatuan thei hialin ka ring. Chuti ni loa kan lo lungawi ta phian a nih pawhin kan hnam nunphung hi a bo ṭhak thei thung ang.
Kan vanneihna kan chhiar chho a, kan vanneih chhan chu kan vanneih chhan a nih reng theih nan erawh Democracy chu tun nun reng a ngai thung a, tung nung reng tur chuan vote kan thlak a ngai ta thung a ni.
Ram inrelbawlnaa tel kan tih hian ram hruaitu leh sorkar hnathawk nih hi ni loin; kan chhiah chawi bituktu tur, kan eitur ngaihtuahtu tur, misual hrem an nih theih nana dan siamtu tur, sumdawnna a kal ṭhat theih nana hma latu tur, kawngpui ṭha min ngaihtuahsak tu tur, kan aiawha heng zawng zawng ngaihtuahtu tur kan thlang dawn tihna a ni. Kan aiawh chu vote hmangin kan thlang dawn a ni. Tu pawh sorkar se hamṭhatna kan dawng ve lo, kan tan kawngro a su lo kan tih ṭhinna rilru hi paih a hun ta. Duh thlanga vote i thlak hian sorkar a thlak thei a, sorkar ṭhaah chuan nunphung a danglam thei a, sorkar chhiaah pawh nunphung a chhe danglam thei bawk. Vote thlak chiah hi mipui, a bikin Mizo mipuiin kan mil ber, democracy tun nun nana hmanrua kan neih a ni a, kan zavaia mawh, ram inrelbawlnaa kan chanvo neih ve a ni. Zak chung chung pawha chanvo pek kan nih hlentu nih hi mi puitling nihna a ni.
- Lalrinfela, ITI Veng