PU RAMA LEH RESTRICTED TENDER CHUNGCHANG
'Dan ngaitha duh lo va hnuchhawntu chu, a tawngtaina pawh tenawm a ni,' – Thufingte 28:9
Pu Zoramthanga'n interview-na a restricted tender a sawi chungchang hi ngun taka han ngaihtuah chian chuan, zahthlak lam rawng pawh a kai tel thei ang. A rilru chhungril a lang viau nachungin han pho lan chian ni phei se la chuan, Restricted tender tum bulpui ber, 'INTENT' kha a ṭhelh fai vek mai ni lovin, a letling vek zawk niin a lang. Lalpa chuan thinlung a en zawk si, eng vanga restricted tender nge a nih tihna thinlung kha en a pawimawh zawk a ni. Hnam dangin an tih ve zen zen ngam loh a ni a, 'Pathian ṭihna avangin kei chuan ka ti ve lo ang' ti zawk awm hi, state dang pawhin an ti tih lam hawite khan a la sawi ngam zawk kha a nia. Poxyvon hi nachhawkna damdawi ṭha tak a ni a, mahse hman sual a nih ang deuh hian restricted tender pawh hi dan ṭha tak, hman sual mek a ni. No. 4 nen inang deuh an nihna lai a awm, kan ram leh hnam hi an ei chhe mek a ni.
Thil inang reng pawh hi, a sawitu azirin kan awihin kan awih lo mai mai niin a lang. 'SEDP nuai thum a sem theih loh ti tute chu mi mawl an ni' tih sawitupa thusawi pawh an awih laiin, Pathian meuh pawhin a sem theih loh dan rawn sawi se; kan party mi thusawi a nih loh chuan kan awih duh chuang awm lo ve. Kum 2023 MLA inthlan hi chu a thak thakin thak leh phawt mai ang u aw! Lalpa chuan an phutawk roreltute a pe ṭhin tihah chauh lo chuan inhnemna dang a awm thei si lo!
OPEN TENDER HI A DAMDAWI A NI...
Estimate hi, drawing leh a siam dan tur chipchiar hriat hnua siam ṭhin a ni. Sawi chipchiar lo mai ila, hnathawh tur a awm a, a Estimate zat chu cheng nuai 100 ni ta se, tender chhuah a ni a, mi pathumin lo chhang ta se. Pakhat chuan nuai 100-in a chhang a, pakhat dang leh chuan nuai 80-in, a pakhat dang leh chuan nuai 120-in. Contractor te kha an ṭhat dan inang vek ta se la, tu ber nge pék a nih ang?
Hetiang dinhmun a lo nih hian, tih dan tur chi hrang hrang MANUAL-ah chiang taka sawi a ni a, chutianga kal mai tur chu a ni. A chipchiar chu sawi lo mai ila, comment-ah pawh sawi vek sen a ni chuang lo ang.
Estimate chu rate neihsa hmanga a man àwm tawk tur chhûtchhuahna a ni mai a, a thawktu turin a thawh ngamna kha a pawimawh ber zawk chu a ni. A hmun leh hmanrua lakkhawm harsat leh awlsam avangin, thawh ngamna a inang lo thei ang.
Restricted tender hman sual a nih chungchang hi sawi zel dawn chuan, Chemtatrawta thawnthu nen inanna riau laite pawh a awm. A Kaikuang tak hi hre fuh ila, chu chu meipuiah rawh ngam ila, khawvar kan hnaih sawt ang.
Mi hming hawha contract thawhte phei hi chu ringtute tih awm loh ni awm tak a ni. Contractor ni loin contract an thawh thote chuan politician ni lo hian ram hi han hruai ve law law mai se tih a awl rum rum e! Dan ni loa thil tih hi dan siamtute ngei pawhin dan ve reng emaw an tih tawh chinah hi chuan, a mipui nawlpui tan phei chuan dan ve reng emaw a tih loh theih loh.
ENG VANGIN NGE RESTRICTED TENDER CHHUAH A NGAIH ṬHIN?
Restricted Tender hi, contractor ṭha chungchuang thlanna tur atana tihdan ṭha ber a ni kan ti thei hial ang. A nihna tur dik takin hmang ngam ila, nasa takin hmasawnna hnathawh pawh a kaltluang thei zawk ngei ang. Restricted Tender-ah chuan Contractor ṭha chungchuang bikte chauhin Tender an chhang thei a, contractor ṭha lo chuan tender a chhang ve thei lo a ni. Hnathawh tur tender ang hnaah khan experience ṭha tak an nei tur a ni. Entirnan Lengpui Airport Terminal Building siam ṭha tur pawhin, building sakah experience ṭha tak nei a ni tur a ni. Nimahsela, Restricted Tender pawh chhuah hma thla 5 vela hna an lo thawhtir, Kamrul-a khan building-ah experience a lo la nei miah lo a ni.
Restricted tender hi hman dik loh a nih chuan, experience contractor pawh ni lo, registered contractor ni lote pawhin contract hna an thawk thei ṭhin ang. A hmutu tur hresaa tender chhuah nan hman mek a nih zia chu tlang hriat a ni. Pu Rama ngei pawh hian department lam hotute mawhphurhnaah a puh deuh na chungin, political boss te thu hmu lo chuan an ti ngai lo ang. Sawrkarah phalna lak hmasak loh chuan restricted tender hi chhuah mai theih pawh a ni lo hrim hrim.
Restricted Tender hi hna pek duh zawng pek nana duh ang anga hman chi a ni lo a; hetianga hman sual a nih chuan, hmasawnna hnathawh pawhin a tuar ang. Estimate chu eng zat pawh ni se, thuneitu phalna la hmasain, heng a hnuaia tarlan angahte hian restricted tender chu koh theih a ni.
1. Hna chu chak leh rang taka thawh ngai, contractor nazawngin an tih theih loh chi atan.
2. Hna danglam bik (special nature), hmanrua hranpa bik deuh (special equipment) ngai, contractor nazawngin an neih loh tur chi atan.
3. Security avanga hna puanzar loh chi (secret nature) thilah.
4. Hna thawk thei tura thlitfim hmasak (pre-qualified contractor) zat buaithlak lo tawk (suitable limited number) tura tihtlem a ṭulin.
5. VIP chenna in leh building pawimawh bik chei ṭhatna hna (maintenance) atan.
6. Ṭulna eng emaw tak avanga mamawh bikna riau awmah (other exigencies if the work so demand)
Restricted tender chhang tura thlante chu pawisa dinhmun leh hmanraw neih lamah leh an tawnhriat (experience)-ah pawh mi ṭha leh mi hriat chian an ni tur a ni. Hetiang tender hi chu a ṭul takzetna (absolutely necessary) avang chauhva koh tur a ni.
Restricted Tender chu, Dân ṭha tak, thil tum ṭha tak neia siam, hman khaw loh erawh chuan harsatna siam thei a ni thung.
Hmasawnna hna thawk tur chuan, thiamna bik neite leh a khawihtu tur Department bik an awm ṭhin a, Allocation of Business Rules pawh fel taka siam a ni. Mahse kan ramah hian a bik takin, hmasawnna hna thawh hi kan inkhawih pawlh nasa em em mai a, hei hian sorkarah leh mipuiah pawh harsatna a thlen thei a ni. Entirnan a khawihtu tur Department chuan, hmasawnna/development hna thawk turin mi thiam bik an nei a, contract hna thawk ṭha lo laka lo inven dan pawh hre tura ngaih an ni. A khawih lo tur Department ṭhenkhatten hmasawnna/development hna an thawk ve nual a, mahsela khawi laiah emaw harsatna an tawhin an buai hma bik ṭhin a ni. Sakawrhmuituai tlanga Sky walk te pawhin harsatna a tawk mek tih kan hria a, contractor-in pawisa tam tak a la tawh a, mahsela department-ah security ṭha tawk deposit a awm lo ni awm tak a ni. Security ṭha tawk awm lova advance payment lo pek vak hi a fel lo a ni. Technical Department hnuaia thawh chu ni se, contractor security deposit awm lovin, advance payment tam tak pek hi a awm a rinawm loh.
Kan ramah hi chuan sawrkarna a inthlak hian, hmasawnna hnathawktu contractor-te leh office dawrtute pawh an inthlak ve dual nghal ṭhin a, hei hi kalphung dik loin a hrinchhuah kan ti thei ang. Dan ni loa thil tih hi chu a lo rei hnuah phei chuan dan siamtute ngei pawhin dan ve reng emaw tih a awl tawh ṭhin.
Kalphung dik lo tih hi, a tawi zawngin sawi ila, dan zawm loh hi, kalphung dik lo chu a ni mai kan ti thei awm e. Dan zawm lo mai pawh ni lo, ngaithla duh lo va, hnuchhawntu phei chu a ṭawngṭaina pawh tenawm a ni tih Baibulah pawh kan hmu a. Dan, a letlinga kalpuitu leh, dan ni lo pawh dan ve reng emaw titute ṭawngṭaina phei chu a tenawm lehzual ngei ang.
INNGAIHTHIAM ZÊL HI A RAMHUAI VIAU ZÂWK:-
Dan hi a lal ber a. Thil dik lo, thil sual titute chu an phû ang ngeiin danin a hrem tur a ni. Pathian hming emaw mahni duh thu emawa inngaihdam hi dikna laltirtu nih aiin dik lohna ngampattirtu a ni zawk ṭhin. Dante-an, ‘Dik lo taka thil tih a awma do ngam lova lo tualdawihte tan meidila a sa lai ber chu hauhsak an ni,’ a tihte kha hriat a ṭha e.
He thu hi Lalhmingchhuanga Zongte chuan a lehkhabu, Savun Kawrfual-ah hetiang hian chiang takin a ziak a ni:
“Inngaihthiam zêl hi a kristian viau emaw kan ti a, a ramhuai viau zâwk a ni tih hi kan ngaihtuah lo. Ramhuaiho awmkhâwmnaah chuan, tuten emaw thil sual tenawm tak pawh lo ti mawlh mawlh mah se la, tu ma’n an pawisa lo vang. Ramhuai pakhatin mi lo nghaisain lo tina tlawk tlawk mah se la, chhanchhuah tumin tu mah an inrawlh hek lo vang. Ramhuaiho chu an inngaithiam vek zêl a, thil sual an ti tlâng dial dial mai a ni. Chutiang chu Kristiante awm dân tûr a ni lo va. Kristiante chuan thil dik lo hi kan en liam ve mai mai tûr a ni lo.
Mizoten Pathian thu kan sawinaah leh kan inzirtîrnaah hian, dân leh khawngaihna kan indotîr nasa hlê a. Dân kan nam thlû a, khawngaihna kan tung ding ṭhîn. He theology hi Mizo Kristiante hian thûk takah kan ṭhan hnan deuh vek niin a lang. Hemi avâng hian dân rim nam tawh phawt chu tisa thilah ngaiin kan hmu tleu deuh tlat zêl a. Kristianna aṭang bera kan hmuh tleu tawh chu han ngaih pawimawh a, zawm han tum viau ngaihna pawh a awm meuh âwm lo ve. Dân kan hmuh tleu laiin khawngaihna erawh chu kan la lawk nasa hlê. Hei hian kan rama dikna lo lal tûr a dâl tlat a, ram hmasâwnna tûr a dîp tlat a ni.”
Savun Kawrfual bu hi lo chhiar ve ula, heng thil leh thil dang kan dik lohnate pawh in hriatthiam phah ngei ang.
Keini ringtute phei hi chu dan pawh hman ngai lo khawpa awm thei tur ni awm tak zawk hian, dan zawm kawngah ring lo mite kan tluk lo hle zawk si. Engpawhnise, dan hi chu zawm tum ve phawt ila, kan zawm tluan thei lo a nih tak leh, khawngaihnate pawh a la awm a. Dan pawh lekkawh hma hmain khawngaihna kan lek a ni ber a, khawngaihna pawh a ni pha lo tak, vervekna a ni zawk awm tak e.
Khawngaihna chu dan chungah a awm zawk tur a ni a, khawngaih chung pawha khawngaih lehchhawnnate pawh a la awm thei zel ang chu. Kan Pu Rama hi zawng, dan lam ngaihtuah hmain, khawngaihnaah oh! vertherna/verveknaah zawk a lo luangliam ve mai mai chu a nih ber awm hi maw!
- Ruata Sailo