Khualzin hip kan tum dan hi

Hman deuhah khan Welsh mi, Michael Matthew chuan Mizoram a rawn tlawh a. Zingah hma takah thoin ṭiau chhûmin tlâng ruam a bawh chûk mai chu hmuhnawm a ti hle a. Chung thlalakte chu Facebook lamah a phochhuak nual bawk. Hemi hma deuh hian Malaysian nula a lo zin ve thung a, Mizoram hmun hrang hrang a tlawh kual nual a, chûng a thlalâkte chu Facebook-ah dahin a caption-ah 'Land of Natural Beauty' a ti hmiah mai. Youtube lamah hetiang lam hawi bawk hi ka hai chhuak nawlh a. Arab pa pakhat hi Mizorama tlâng pakhatah lâwnin video-in thla a la a, "Hei hi paradise chu a ni mai awm e" zuk tia maw le! Heti lam hawi, keia tawn leh hriat chauh lo pawh hi sawi tur ngah fe fe Mizo zingah kan kat nuk ang.

A châng hi chuan Keini khualzin hip tum dân hi a changkang mah mah em aw ka ti ṭhin. Khualzinte hian an rama an hmuh ngai loh leh an tawn ngai loh te hi hmuha tawn an chak a, an ngaihlu ṭhin. Chuti lam chu an mitmei ru reng zawkin ka ring. Hla siamtuin, 'Ka awm angin ka lo kal' a tih ang deuh hian kan awm ang ang hian, danglam belh tehchiam ngai lo leh insên belh em em ngai lo hian awlsam têin khualzin hi kan hip thei mai ang em?

“Ṭiau chhûmin ruam a bawh te hi keini tan thil thar leh ropui a ni kher lo thei, hmu ngai lo tan chuan mut kham lo chung pawha thawh hma na tham a lo ni ve tlat. Kan Malaysian ṭhiannu bawk kha sawi leh ta ila, KṬP ten Krismas chibai bûkna Aizawl khawdaia kan sem ṭumin a rawn kal ve a, vawk a hmuh ho reng reng kha lian a ti thei em em a, mak a ti viau a. Mak a tih chhan ka zawh chuan an ramah chutianga lian chuan an lo vulh ve vak ngai lo a ni awm e. Kan vawk vulh mai maite pawh a hmu ngai lo tan chuan 'thil mak' a tling a nih chu!

Kan mitthi vui dan te, kan thlanlai te, khawhar kan lenpui dan te, nula leh tlangval kan inrim dan te, nupui pasal kan inneih dan thleng hian la hre ngai lo leh la hmu ngai lo tan chuan ngaihnawm, hmuhnawm a ni thei zel ang. Keni'n ngaia kan neih, kan en liam mai maite hi khualzin tan chuan thil thar a lo ni zel mai. Tourist Lodge-te hi changkang pui puia sa lo hian a structure cement a siam ni si, Air conditioner te pawh awm ve thlap tho si, Mizo culture pholang zâwng leh chawisang zawngte hian sa ta zawk ila a fuh zawk ang em?

Hotel leh Lodge changkang taka lo mikhual a, chawhmeh changkang lo chhawpsak ngawt lo deuh hian 'Zo' takin lo dawngsawng ngam ila. Khawvel ram dang laka kan 'unique' na hi tilangsar zawk ila. Zu kan thlah zalen deuh ta sa sa bawk a, zu changkang chhawpsak ngawt lo hian Mizo zu chi hrang hrang ngei te hi lo chhawpsak zawk ila a fuh zawk ang em? Khawvel ram danga awm ve miah lo keimahni zu ngei hi man chawia TV-a chhuah kher ngai loin kan 'advertise' nghal a ni mai. Mei zu mi an nih phei chuan 'zo zial' zuk mai tur te han chhawpsak ngam ngat phei ila chuan a va ṭha lehzual dawn em! He game hi kan kalpui fuh hlauh chuan kan hlawhtling viai mai thei a, kan kalpui fuh vak tak loh leh ngai kan awh em loh pawhin hlawkna chhetê tal chu kan nei ngei tho ang.

Kan sawrkarin Eco-Tourism site buatsaih a tum rilrukna Sairilzo Bunghmun te hi tihpuitlin theih ni se a duhawm ngawt mai. He hmun hi Lengpui dai hnai taka awm, sairilzo khaw hlui hmun hma a ni a. Helai hmuna Bûng lian tak awm hi sairilzo Lalin ‘Hriatrengna Thing’ atana a phun niin an sawi. Puitlin thei ngat ila chuan 'tourist' hipna tha tak anih ngei a rinawm hle a ni. Kan ram leilung, ram ngaw leh luite hi tihchangkan tum lem loin a nih ang anga humhalh ringawt pawh hi khualzin hipna tling khawp a ni mai thei.

“Engtin emaw taka insingsak a, in tih danglam teh chiam tum kher lo hian khualzin hi kan hip thei mai lo maw? Pyramid-te khu khualzin an hip zawk nan tiin a lâwnna an siam chuang lo a, Great Wall of China-te pawh khualzin hip nana an sawngbawl danglam tehchiam kan hre hek lo. Africa khaw lum taka thlan tla zawih zawiha ramsa nunchan zir tur ringawt pawhin mahni ram boruak nuam tak kalsan vang vang ngamte hian an rama awm lo Africa rama thil awm an hmuh avangin hrehawm mah se tiin khualah an zin mai zawk a nih hmel.

Tihian, kum tin sum tam tak sengin Kut kan hmang a, heng kan kut hman te hi khualzin hipna remchanga hman tum anga insawi kum tin ziah si hian khualzin hmanpuitu tur mi engzat chiah nge sawmna kan thawnchhuah ṭhin? Sawm chuang hlei lo hian kan thawm riva hi an hriat hriatin, eng tin tin emaw lo hre ve mial turah kan ngai zawk.

- Mickey Hlondo, Saron Veng