VOTE I THLAK ANG AW

Ram roreltu tur MLA 40 Mizoram chuan kan thlang leh dawn ta. He inthlan hi keima thlir dan aṭang chuan a pawimawh takzetin ka hria. Vawi eng emaw zat kan lo inthlang tawh a, tun ṭum zet chu mipui, vote nei pha chin ngat chu kan fimkhur a ngai hle mai. Rilru fim taka ngaihtuahin, vote thlak ṭheuh i tum ang u. He ka thuziak hi Mizoram tan a pawimawh takzetin ka hria.

FIMKHUR A NGAI : Kan fimkhurna chhan tur te : 1. Kristianna dodaltute an lo chhuah tak avangin 2. Pathian aia sum hmachhuan zawktute avangin. 3. Ram hmasawnna aia politician te hmasawnna a nasat zawk avangin. 4. Sawrkar chunga thuneitu an awm palh a hlauhawm avangin.

POLITICS KAN HMUH DAN : Mizo mipuiten politics kan hmuh dan leh hriat dan hi inang thlip thlep lo mah se, a inang thui hlein a hriat. Kan ram hruaitute chet dan, khawsak dan leh thusawi dan hian politics kan hmuh leh hriat dan hi a kaihruai thui hle a ni. Political party-a telte leh inhnamhnawih ve lote pawhin politics kan hmuh dan hi a inunau tlang viauin a rinawm. Politics hi HMUN anga ngaiin hetiang hian i’n dah chhin teh ang aw, dik kan ti tlang viau mai thei a ni.

POLITICS CHU : 1. Khawvel thilah kan ngai 2. Mahni party tana thuneihna chang tura beihna hmunah kan ngai 3. Eizawnna, sumdawnna, sum zawnna hmun remchangah kan ngai 4. Dik leh dik lo pawh ngaihtuah lova thuneihna inchuhna hmunah kan ngai. 5. Engkim leng vekah kan ngai 6. Mi dangte rahbehna hmanraw remchangah kan ngai 7. Sakhaw hruaitute tel vena tlak lovah kan ngai 8. Thianghlim lovah kan ngai 9. Mi dang aia mahni ṭha zawka inngaihna hmun a ni 10. Pathian inrawlhna hmun ni lovah kan ngai.

He ngaihdana ngaituten kan ram an kaihruai rei ta hle mai. Chuvangin, mipui pawhin ngaihdan leh pawm dan dik lo vawiin thlengin kan neih phah ta a ni. POLITICS hi a dik a, a ṭha a, a thianghlim a, Pathian thil a ni tih kan hre ngei ngei tur a ni. Ngaihdan dik lo vuantute chuan, chu pawm dan thianghlim lo tak mai chu chet chhuahpuiin MLA tlin tumin eng hmanrua pawh an hmang hreh ta lo. Pathian zah lo leh hlau lova hmanraw ṭha lo tak tak hmangtute chungah Pathianin ro a rel ṭhin. A rel tawh a, a rel mek a, a rel zel bawk ang.

SAWRKAR CHAK CHHAN : Kan hriat ṭheuh angin tun aṭanga rei lo teah ram roreltu tur kan thlang dawn. Party vawn bik neitute heng : a) candidate b) block hruaitu c) unit hruaitu d) party worker leh c) party member te hi zawhna ka zawt duh che u. Kan party hian sawrkarna chang thei hlauh ila aw, in tihna chhan eng nge ni? Mawihnai taka chhanna lo thleng tur chu Mizoram hmasawn nana thawh tih chu a ni ngei ang. Nimahsela, a tak takah chuan sawrkar kan chak chhan ber chu ram tana thawh ni lovin a thau sawh a ni. He rilru hi i bansan tawh ang u.

Hei hi kan hriat reng ka duh : 1. Politics hman sual hi silai aiin a hlauhawm zawk. 2. Politics hman sual hi ram tlukchhiatna thlentu a ni. 3. Politics hman sual hian ram inṭhendarhna a thlen thei. 4. Politics hman sual hi mipui tana retheihna thlentu a ni.

MIPUI SAWRKAR : Kan inthlang zo ang a. Vote chhiar a nih hnuah eng party emawin sawrkarna an siam dawn. Sawrkarna siamtu chu eng party pawh ni rawh se, Sawrkarna an siam rual rual khan party sawrkar ni lovin mipui sawrkar a ni tih hriat tur a ni. Sawrkarna hi party pual bil tana siam a ni lo. Mipuiin, mipui tana an siam a ni zawk. Chutiang bawkin, sawrkar sum hi party sum a ni lo va; mipui sum, mipui ta, mipui tan a ni. Chuvangin, sawrkarna chelhtu chuan mipui tan a ṭha thei ang bera rel leh, a ṭha thei ang bera mipui sum hman chu an tih tur a ni. Hei tak hi hre duh lovin, party sawrkar an ni emaw tih turin party induhsaknaah an tlan nasa ṭhin. Heng hi tawp vek tawh rawh se.

PARTY TE TAN LAK DAN : Party tin hian vote nei chinte hlut dan a inang vek tih an hrechiang. Chuvangin, tu huat thu suhah, tunlai hi khawsak harsate an ngaihsak zual hun lai, eng tin tin emawa ṭanpui an chak zual hun lai leh an laka ṭhat an chhuah duh zual hun lai a ni. Unit hruaitu emaw, party worker emaw, party vawn bik nei, tu hnen aṭang pawha thilpek dawn hun lai a ni thei. Nimahsela, dawn aia hnawl hun lai tak a ni zawk tih i hria ang u. Inthlan zawh lamah sem se la, kan la dawng zawk dawn nia.

POLITICIAN-TE HMASAWNNA : Kan rama roreltu, MLA term hnih tling pha chin tawh ngatte chu, an vaiin kan ti lo; tih tham fe, eng emaw zat te hi chu an rethei dawn tawh lo ni berin a lang. Eng vanga hausa ringawt nge an nih? Sawrkar hnathawkte ang chiahin MLA, Minister, Chief Minister thlengin hlawh bithliahsa an nei vek. MLA atana lakluh an nih dawnin rinawmna thutiam an chham vek. Hetiang hian : Kei, (thlan tlin hming) Legislative Assembly-a seat luah tura thlan hian rinna dik tak vuanin leh, Danin a phut ang zela India ram Danpui chunga rinawmin India ram inpumkhatna leh chungnunna chawi nung zel turin Pathian hmingin ka intiam e, tiin. An thu tiam angin an awm em? Huan changkang tawk an nei. Picnic Spot mawi leh ṭha tawk tak an nei. Hneh takin an chei thei zel. Sawrkar tha chakna hmangin kawng ṭha leh nuam tak a lut raih zel. Hetiang mite hi thlan nawn tlak an ni lo.

I HARH ANG U : Kan ram, Mizoram hi bum tlak kan ni tawh lo. Kum 1972 aṭang khan MLA kan lo thlang ve tawh a, tunah hian kum 50 lai a liam ta. Mipuite hian tunhma rilru ang kha i pu tawh lo vang u. Candidate-te leh an thawhpuiten chaw vawi khat ei puarah min tih lungawi an tum a. Anni erawh chuan kan rilṭam lai pawha puar reng tumin an bei si. An ei ang ei pha ve lo pawh ni ila, an puar chen puar ve kan duh tawh. An neih anga ṭha nei phak lo pawh ni ila, a chhe zawk pawh ni se, an neih ang neih ve kan duh tawh a ni.

Kan ram dinhmun hi a manganthlak a, a lungchhiatthlak. Chhan tlak erawh kan la ni e. Kan khawngaihthlak rei ta khawp mai. Mahni leh mahni inchhan thei kan ni. I inchhan ang u. Harh a hun tawh tak zet tih i hria ang u.

CHHANCHHUAKTU KAN MAMAWH : Mizoram hian chhanchhuaktu kan mamawh. Pathian hian min chhanchhuak turin van aṭangin tu mah a rawn tir dawn lo. Lei piah lam ram aṭangin tu mah an rawn kal dawn lo. Lei hnuai lam aṭangin tu mah an rawn vâk lut dawn hek lo. Eng tin nge ni ta ang le? Chhanchhuaktu kan mamawh bawk si!

TU NGE THLAN TUR? : Ni 7.11.’23-ah chuan ram roreltu tur kan thlang dawn ta chu a ni a. Tu nge thlan tur? Tu nge i thlan dawn? Tu nge kan thlan dawn? Eng ang mi nge kan thlan ang le? Kan party candidate em ni kan thlan ang? Kei chuan ‘AW’ emaw ‘AIH’ emaw ka sawi dawn lo. Kan Pathian Lehkhabuin min hrilh ang mihring hi i thlang zawk ang u aw. Bible-ah chuan Mipui zing ata mi hmantlak deuh deuh : 1. Pathian ṭih mi te 2. Mi dik tak te 3. Hlawkna dik lo tak haw mite thlang chhuak langin, tih hi kan hmu a. Tin, hmun dangah – In hnam zinga mi : 1. Mi fing, 2. Hmang hre mi, 3. Chinchang hre mi te inthlang chhuak ula, in chunga hotuah ka siam ang e, tih hi kan hmu leh a. Heng bakah hian : Chutichuan, tunah hian Pharoa chuan mi pakhat 1. Bengvar tak 2. Fing tak mai zawng chhuak se la… hotuah awmtir rawh se, tih hi kan hmu leh bawk. A chunga points hrang hrangte khi an ṭha vek. Mizoram tan, tun dinhmunah chuan hlawkna dik lo tak haw mite thlang chhuak langin, tih tak mai hi chhinchhiah atan a pawimawh hlein ka hria. Hemi awmzia chu EIRU LO TUR thlang chhuak langin, tihna tluk a ni. Mizoram mipui hian eiruk hi kan ning tawh. Kan kham tawh takzet. Kan chenna bial ṭheuhva candidate te chanchin ngaihven ila. Eiru tawh ṭhinte leh eiru duh mai awma ngaihte chu kan vote hlu tak hmangin i hnawl ang u.

NANG LEH KEI : Mizoram chhanchhuaktu tur chu Mizo zingah an awm. Mizo ṭawnga ṭawng, kan vun rawng ang pu, kan zinga lut leh chhuak, kan ei leh in ang ei leh in ṭhin an ni. Tute nge kan hre lo. Pathianin a hria. Party lam thlir lovin, chhung leh khat thlir hek lovin, Pathian Lehkhabua kan hmuh ang hian mi ṭha leh rintlak i thlang ngam zawk ang u.

Pathian hretu ni lo, chibai buktu pawh ni ngai lo, Pathian ringtu ni ngai reng reng lo- Pharoa chuan Pathian ringtu Josefa chu mawhphurhna a pe ngam. Hetiangin : Nang anga 1. bengvar leh 2. fing reng reng an awm lo ve 3. nang hi ka chhung te chungah hotuah i awm ang a 4. ka khua leh tui zawng zawng hi i thu ang zelin an awm ang 5. Lalṭhutphaha ṭhut thuah chauh i aiin ka lal ang 6. Aigupta ram zawng zawng chungah hotuah ka siam a che, a ti hmiah. Ringtu pawh ni lo, ram khat chhunga lal ber chuan mahni inhnuk hniam vekin, a lalna leh sakhuanate pawh kalsanin Pathian ringtu Josefa a thlang duh. Thlang duh lo se a ram leh mipuiten an tuar nasa khawp ang. Mahse, ringtu ni lo khan roreltu atan ringtu a thlang ngam ngat.

Ngaihtuahna fim hmangin, ram tana ṭha tur thlir chungin ram hruaitu tur i thlang ang u. Tisual thei kan ni tawh lo, a pawi dawn em mai. Mahni leh mahni inchhan thei kan ni. Chumi tihlawhtling tur chuan Nang leh Kei hian mawh kan phur.

TU NGE THLAN TUR tih khi ngaihtuah rân chungin VOTE I THLAK ANG AW.

- Dr. Lalrintluanga, Mission Vengthlang