Mizoram hmathlir
Zo hnahthlakte hian ram hrang hrang kan dap khat ve tawh hle a, kan hawiher pawhin hnampui zia a hip pha ve tulh tulh tawh a ni. Kan Jerusalem inpui ber chu Mizoram hi a ni a, a thachhangdawtu chu Myanmar-a Zofate an ni an ti ṭhin. Mizoram hian Zo hnahthlakte tan eng ang hmathlirna nge a neih le.
Unau ni reng si a, in hrang chan tawh mai avanga khaw dang sial anga inenna leh Ṭiau lui ramri kham vanga hnam dang anga inthlirna bakah 'Shiboleth' leh 'Siboleth' dungthul a, inepna hrui chu phelhin a awm ta a. Kum 2012 aṭang kha chuan Myanmar-in Democracy lamtluang a zawh ṭan a, Mizoram pawh a ram a zauh belh ṭan ta. Nakkin lawkah chuan Aizawl, Manipur te, Paletwa leh Malaysia Zo hnahthlak hruaitute chu Tahan-ah emaw Kuala Lumpur-ah emaw meeting neiin kan inkal thelh zung zung tawh ang.
Ṭawng thu hlaah Mizo ṭawngin Zo hnahthlakte (lehkhabu, chanchinbu, Mizo version film, etc.) a fan hneh vek tawh avangin chi bil ṭawng - Falam, Tedim, Hmar, Matu, Asho etc. tein indawr hlawm ṭhin mah se thik tur a awm lo; pianpui ṭawng a ni a, kan thiam tur a ni. Mizo ṭawng hi kan hriat tlanglawn ber a nih tawh angin function pawimawhah pawh ṭawng lehlin ngai lovin vangtlang hriatsa a ni. Chin Hill hmun tam zawkah leh Manipur, Bangladesh-ah Mizo ṭawng hian indawr ta ila bona tham a awm meuh lo ang. Ṭawng bil tihlar tum vanga hniak tam zawk ṭawng hrethiam reng si a, mahni hnam bil ṭawng zeh luih fo hi inpumkhatna daltu a ni thei. Mizoram chuan Zo hnahthlak chi peng zawng zawngte tawng a hre vek kher lo mai thei a, mahse, Mizo ṭawng erawh hi chu Zo hnahthlakten kan hre deuh vek. Chuti a nih chuan Mizoram hian print media leh electronic media hi a ram chhungah chauh pawh ni lovin, sub headquarters te hi ram dang Zofate awmnaah te bu khuar zel hi kan hmabak pakhat chu a ni.
Media a chak tawh a, kohhran leh khawtlang ram chhung chet velna chi hrang hrangah pawh Mizoramah tawp mai lovin social network te nen ṭangkawpin hmun danga kan unaute hnena sem chhuah hian kori a tu hle ang a, Mizoram hi a zauh belh sauh dawn a ni. Chu ruahmanna chu ban phakin a awm reng a. Capt. L.Z. Sailova chuan ‘Unaute u, in dam tlang a lawm maw, Rinawmna chibai in dawng thei em; Thinglung chhungkhat, Zoram chhehvela mite, Insuihkhawm leh zai i rel ang u’ tiin a lo au chhuahpui tawh a ni.
Mi taima lo chu a tlu ṭhin a, ramin a chhiat phah bawk; mi taima kan mamawh. Kan hmuhsit hnam dangte hian kan thawh peih loh an thawk fan fan a, an khawl keuh keuh a, chutihlaia kil khata kan lo in lak len viau hian nakkin lawkah mi hlawhfaa kan ṭan leh mai loh nan hnathawh nuna in tukluh nasat a hun ta. ‘Lar satliah chhuanchham’ an tam hma hian! Mahni kutkawih ngata sum hmute hi in chheteah pawh awm mah se, nun a hlim asin.
Mizo Kristiante thlarau chan hi a nu lek lek ṭhin, Thlarau mi thatchhia kan tam hle. Thianghlimna kawngah rual kan la ban lova ṭan kan lak a ṭul. Ram hring mawi Mizoramah hian hnam dang mit lakna tur hmun pakhat tal din a hun tawh bawk. Hla pu Rokunga dungthluin;
‘Kan Zo tlangram nuam hi chhawrpial run i iang e,
Hal lo te’n lungruala dar ang kan lenna;
Perhkhuang tingtang, zaia kan chawi lai, i mawi e,
Par mawi tinreng leh thlifim lenna kan Zoram nuam’
tiin Zoram nawmzia a chawi hial a ni. Zofate hi ram hrang hranga cheng kan ni a, khawsak phung a inang kher lo mai thei. A ram mila thlir thiam a ngai. Tehkhin nan- Mizoram khawsak phung anga Myanmar Zofate hruai kan tum chuan harsatna a awm thei, a ram mila chet zel a ṭul. Chutiang zelin ram dangah pawh a ni ang.
Silchar leh Vairengte lamin harsatna an siam chuan Mizoram a buai titih tlat. Intodelh turin thlan tlaa hna thawh a ngai ta e. Dawhkan aṭang ringawt chuan kan inrel ro mai dawn a ang.
Look East policy-in min chim ṭan ta, hei hian kan tan malsawmna nge anchhia a rawn thlen dawn? India, Myanmar, Bangladesh, Thailand etc. te nen kan in thlun zawm mek a ni. Myanmar-ah buhfai a tam a, ei leh in, bungrua, arva chenin kan thiar lut nual tawh a, kan inhnaih sawt hle. Hmun dang ang bawkin Tahan leh Aizawl mite pawh kawmchhak leh kawmthlang ang maiin kan inlen pawh ta!
Chumi rual chuan Zo hnahthlakte thu leh hla hmanga Seminar neihhote leh chi bil nunphung zei zia inphochhuahna kutpui kan tih ang, Chapchar Kut buatsaihin hmanho dan dap a ṭha hle ang. Mahni awmna hmun ṭheuhah a hlawm tetea kan inkulh hrang a nih chuan hnam dangten min chim pil mai dawn.
Ramin hmasawnna a pen mek zel a, inkalpawhna a ṭha tulh tulh bawk. Manipur tlangvalin thlawhtheihna te chiin Tamu-ah tukṭhuan a ei hnuah Tahan nula dawr nghak a rim zawk ang a. Chutiang vekin Tahan nulain Rihkhawdar Hotel-ah Aizawl tlangval chu hun tiamin Zo beer emaw Zo chaw a eipui ang a. Chin Hill ṭhalai rualten Aizawl tlawh zawk a, Tahan thlawh kanin Yangon leh Mandalay-ah Committee an nei zut tawh ang a, ni khat thil thuah kan lehlan zung zung hun tur hi a va hla tawh lo em. A ṭhenin Malaysia-a an chhungte bai an suah rualin Delhi lamah cheraw an kan ang a, function dang neite chuan Halkha khawpuiah 'World Zo Miss' lo en veng vengte pawh an awm mahna le! Chung hunah chuan chhungkua angin kan khawsa tawh ang a, T. Zorampela hla -
Ramtin, kiltina Zofate zawng hian
Suilung ruala thinglung
hmunkhat puin;
Hmangaihnaa insuihkhawm zel hi,
Kei ka lungkham leh duhaisam a ni’
tih thu pawh hi tisaah a chang tawh dawn a ni. Chanchin kan inhriatna tur leh pawimawh nikhuaa innghahna 'chawlhbuk (Hotel)’ te hi ramriah siamin ei leh in, bungrua, silhfen, hmanraw chi hrang hrang kan inkartawnna hmun Mizoram to Myanmar etc.. siam a pawimawh hle ang.
Rawlrala che, ruihtheih thil pu lut emaw sumdawnna ṭha lo titute laka inven nan Zo interpol emaw, a huhoa thawhhona tur NGO pawl lian tham siam thluah kan mamawh ta hle bawk.
Khawvel changkannain min tuam tawh a, Zofate pawh khawvel hmun hrang hrangah kan dap khat ve ta! Khawi hmunah pawh awm mah ila, Mizo inpui Mizoram hi ngaih a bang dawn lo. A fawng chelhtu politic a kal ṭhat phawt chuan hmun danga awm Zofate a huikhawm thei thuai ang a, chhungril ramri hak zauh a, inpawh tawnna hmun leh function chi hrang hrang duan a, innel tawn dan siam hi kan tihmakmawh a ni ta.
Chutianga kan tih phawt chuan Zo inpui Mizoram hi hmun danga awm Zofate tan leikapui, sumhmun a ni tawh ang a, bai leh tlak kan hawp za thei tawh dawn a ni. Chu hun tur chu kan mangphan mek a, Mizoram hmathlir a ni bawk.
- Zalianthanga, Tahan