MIHRING HLUTNA

Mihring tu pawh hian hlutna kan nei vek a, hlutna nei lo reng kan awm lo. Nimahsela kan hlutna erawh a inang lo a, a danglam ṭhin avang hian kan hlutna ṭheuhte hi kan insawi uarsak deuhin sawi uarsak lo deuh mai zawk niin a hriat. Pa pakhat chuan a fapa rui reng mai ṭhin chu ‘Nang ai chuan kan kawmthlanga Zawngṭah kung pawh khu kan chhawr zawk’ a ti e an tih ang deuh hian, mi ṭhenkhatte hi chu hlu lo tak ang hian kan lo ngai mai thei a, a nihna takah chuan tu pawh hian hlutna kan nei vekin kan hlutna kan inhriatsak lo mai mai ve bawk niin a hriat zawk. A nih leh dam reite hi an hlu bik em ni ti dawn ila, ni bik kher lo e, dam reina hi malsawmna a nih rualin ṭhenkhatte tan chuan hremna ang hiala ngaih theih turte pawh a nihna lai a awm thei ve bawk asin.

Rev. Zairema khan a ṭhianpa Rev. H.S. Luaia kum 100 tlin lawmpuina lehkha a thawnah khan heti hian a ziak a – "Dam reng se ti dawn ila, mahni pawh insaseng thei lo khawpa dam chu kan phal chiah si lo, min kalsan mai lah kan hlau si, a chungchangah duhthu kan sam thiam lo a ni ber. A chunga roreltu kan ni lo hi i lawm ang u. Pathian khawngaihnaah kan innghat mai ang chu!" tiin 27. 8. 2008-ah khan a ziak a. He thuziak tawite aṭang hian mihring dam rei leh rei loh hi kan thu a nih lohzia kan hre thei a, chu mai bakah chuan taksa chak lo tak chunga kum tam tak thlenga dam reng chuan awmzia a awm dawn bawk si lo tih kan hrethiam thei awm e. Rev. H.S. Luaia hian he lehkha a dawn hnu lawk, 29. 9. 2008-ah chuan Rev. Zairema hi heti hian lehkha a thawn a:

Rev. Dr. Zairema, ṭhian duh tak,

Pathian hruainain Kum 100 lawmna chu Saikuti Hall-ah ropui takin kan hmang ta, mi pawh kan tam hle, sang khat chu kan tling chiah lo nain kan khat hle. Kan Chairman-in hun a hmang dikin a hmang thiam bawk a. Hun ruat ang chiahin kan hmang a, mi pawh an hlim tlang hle. Kei chuan mihringte hnenah lawmthu ka sawi kim thei chuang dawnin ka hre lo a, Pathian hnenah lawmthu ka sawi hi in zaa hnena sawiah min ngai ang che u. Thilpek hlantu zingah a hmasa ber pawl i ni a. Nikum lama min lo hlantute pawh an awm. Ka phu lohin thilpek ka dawng a ni. Min lawmpui ka ring a, ka han hrilh ve che a ni e…i hmel lo lang ve thei se la ka ti a, mahse kei leh nang hi chu he khawvelah chuan kan inhmu thei tawh dawn lo a nih hi. I kamis min rawn thawn chu ka han ngun hle mai. Lalpan awmpui zel che rawh se.

I ṭhianpa,

H.S. Luaia

He thian lehkhathawn hian lung a tileng hle mai. Kei leh nang hi chu he khawvelah chuan kan inhmu thei tawh dawn lo chu a nih hi han tihte phei hi chu a lungchhiatthlak zawk hial awm e. Kum 100 tlin tawh hnu pawha hetiang a la ziak peih erawh a fakawm viau thung a, chutiang bawkin Rev. Zairema ngei pawh kum upat hnu pawha Computer la zir peih ngat kha a ni bawk a, fakawm tak a ni. Mimala chanchin sawi tur ngah ve ve an ni ngei bawkin a rinawm a, an chanchin hi sawi tur hria in tam ngei ang.

Nimin lawkah khan Rev. Dr. CL. Hminga nupui, Pi Lalengzami chuan chatuan ram min lo pansan tak avangin a thlah liamna hmunah kan han tel ve a. Pi Lalengzami hi kum 89 lai a lo ni tawh lehnghal a, mihring lama ngaih chuan a boral pawh hi a hun ve tawha hriatna kan nei mai thei e. Amaherawhchu, kohhran rawngbawltu nupui a nih vang nge ama mihring zia hrim hrim vang zawk tih chu sawi thiam har tak a ni ang a, mi dang tana nun hmang mi a nihna hi a hlu ngawt mai. Engtik hun aṭangin nge tih chu ka hre ta chiah lo nain hun rei tawh tak aṭang khan Pathian hnena sawma pahnih pek hi a lo rawt tawhin, vawiin hun thlengin an la pe chhunzawm zel a, malsawmna dawng tlak an ni asin. Hetiang mihring hi chu an hlu bik lehzual a, dam rei atan hian a duhawm bik a ni. A thlah liam nia Rev. C.L. Hminga’n a thusawi kharna ‘Engkim hi Pathian ropuina tur ni zel rawh se’ a tihte kha a sawi ring lem lo nain a va han sawi fiah siin a va mawi em aw. Sakhaw puithiam tam takte ngei pawhin mahni nupui thlahliam nia thu sawi hlei thei lo an awm lai a, hetianga kum 95 miin thu ropui tak a la sawi thei hi amahah Pathian a awm tih hi a chiang ngawih ngawih a, ngaihsanawm tak a ni.

Tin, Mihring hlutna hi dam rei leh rei loh a nih lohzia Kaphleia khan heti hian a lo sawi a – Kan dam rei leh rei lohte hi kum te, thlate hian a hril lo e, kan thu leh kan thil tihin a hril ber zawk a ni. Mi kum tam tak nung mah se, ṭhenawm khawveng tan, a ram tan leh khawvel tan thil ṭha a tih si loh a, thufing a sawi si loh chuan tu nge a dam hria ang? A thih veleh miten an theihnghilh nghal ang. Mihring leh mahni ram tana thil ṭha titute erawh chu khawvelah hian nung rei lo mah se, an thih hnu pawhin an nung reng ang, chu chu a ni dam rei chu tiin THLIRTU tih thu a ziak tlar tawp lamah chuan kan hmu a. He thu tawi té hi a dik ngawt asin, nang leh kei tiamin tu pawh mai hian kan mihringpuite leh kan ram tana thil ṭha tih nachang kan hriat loh hi chuan, miin min hre lo mai pawh ni loin mi dang tana hriatreng tlak loh mihring kan lo ni mai dawn nia a sawite hi a dik chiah a ni. Amah ngei pawh hi heti khawpa kan hria a, kan la theihnghilh lo chung hian ‘Khawvel hi eng nge ka hnutchhiah ang? Ka ram hi eng nge ka hnutchhiah ang? Hnahthel ro angin ka tla bo mai dawn em ni? tia ka inzawh hian chhan har ka ti a, ka lungngai ṭhin a ni, zuk ti a maw le!

Mihring hlutna hi a va han hrechiang em aw. Kaphleia thinlung ang hi nei vek thei ila chuan kan ram tan hian kan va han ṭangkai lehzual dawn tak em. Heti chung hian Kaphleia hian kum 30 mi chauh a nih laiin min boralsan lehnghal a, Shakespeare-a’n kum 52 lai hringnun a hmang thleng ang talin han hmang thleng ve se la chuan, Zoram khawvel hi a va chawikang nasa dawn rua em. Lalzova ngei pawh khan kum 21 chhung chauh hring a chang chung khan heti khawpin a nih hi Zoram khawvel chu min hneh ni. C. Ṭhuamluaia lah kum 37 thleng chauh min dampui bawk a, an va pamhmai lua em. Nimahsela, rei lo te chhung chauh pawh hian hnutchhiah hlu tak tak a nei thung si hi an va hluin an va ropui bik tak em. Anni bakah hian Lallianmawia Pachuau ngei pawh kum 24 mi chauh niin min liamsan bawk a, ani ngei pawh hi a hlutna a nep bik chuang hauh lo.

Hetiang hi a ni mihring hlutna tak chu ni. Hmelchhiat deuh leh hmelṭhat deuh hian awmzia a neihna hmun chu hmun tlem te chauh a ni a, hmun tam zawkah chuan hmelchhia leh hmelṭhate hi kan lo inang tlang vek maiin, kan thiltih zawk chuan awmzia a lo nei daih mai a, chu chu kan hlutna kengtu zawk chu a lo ni. Thu leh hla lamah chauh a ni lo a, thil dang reng rengah pawh mihring tu pawh hian hlutna kan lo lanchhuahtir thei vek a, Tlangrokhuma kan tih ringawt hian Zofate zingah chuan lemziak thiam a nihna kan hre thei nghal mai te hi ropui deuh asin. Lemziak thiam a nihna chu a hlutna a ni a, chu a hlutna chu ṭhahnemngai takin a lanchhuahtir ṭhin a ni. Mi dangte pawh sawi tur an tam ang. Nang leh kei ngei pawh hian kan hlutna kan lanchhuahtir loh chuan he khawvelah hian kan hringnun dam chhung chen bak kan dam thei lo ang a, thlan khur chhunga kan ruang zalh a nih huna kan thih zui ve nghal mai lohna turin, kan dam lai hian mi dang tan thil ṭha i ti hram hram ṭhin ang u. Kan tui zawng leh thiam zawngah phei chuan ṭhahnemngai takin i bei ṭhin ila, kan tu leh fate tal pawhin kan chanchin an la rawn sawi ve turin kan hlutna i lanchhuahtir ṭhin ang u. Chutah chuan tu nge kan nih tih chiang taka an la rawn hriat theihna tur atan ngei pawh a ṭha dawn si a.

- Mahmuaka Chhakchhuak