Danglamna tidanglamtu
Hmalam hun beisei ngaihna pawh hre tawh lo ṭhalai tam tak rumna a ni a, "Degree ka sual chhuak ve a, thawh tur tak tak pawh ka hre lo. Hna han thawk ve pawh ni ila, ka mamawh a phuhru zo tak tak chuang bawk si lo. Rilru hah leh hrehawm reng rengin ka awm a, a tawpah chuan mi laklawhah ka chhuak mai a ni. A hahthlak tak zet."
Lehkhathiam tia kan sawi thin, degree nei te au hla a ni.
"Pawl sawm pass lo tan security hna hmuh pawh a sak ṭalh tawh mai. Rilṭam zualpui tihreh nan a rem rem kan thawk lo thei lova, hmalam hun beiseina chu a bo hian a bo chhah tawp. Naktukah engnge ka thawh ang? tih hi problem a tling pha tlat tawh."
Hei erawh pawl sawm pass lo tlangval pakhat mangang au aw a ni thung.
"Eng eng training an ti nge maw ni... ka hre seng tawh lo. A tam tawh mai. Hna atan a pawimawh tiin ka training hnem tawh lutuk. Hlawh a han pung ve dek dek a, thil man a sang chho nghal zel mai bawk si a, hna dang ka thawk leh a, hna chi hrang hrang ka thawk kim a ni ringawt a, eng nge nih ka tum tih takngial pawh ka chiang tawh lo."
Hei hi correspondence zir zo, diploma te pawh nei ve nual, training chi hrang hrang kai tawh ka ṭhiannu beidawng rum ri a ni ta.
Ngaihven loh theih a ni ta lo. Lehkhathiam, degree pawh nei tlangval pakhatin 'future' a nei tawh lova, pawl sawm pass lo khan a naktuk chu a tan buaina lian tham a ni der tawh a, training neuh neuh tamna huna khawvel eng hmu mek ka ṭhiannu pawh hi inrinhlelhna leh chian lohnain a khat ta bawk si a le. A tawpah a kaikuang nia an sawi leh chhuahchhal mai pawh an hreh loh taka chu an nu leh pate remhriat lohna, zirna kalphung chhe lutuk leh sorkar chak lo. A langsar pathum chauh kan sawi a nih chu!
Ṭhenawm state leh ram dangte nen kan han inkhaikhin a, kawng hrang hranga chhe veleh chhawnga kan ngaihte hmasawn tak thu te chu sawi nuam ti chiah lo mahila, chhungrilah vawn reng ngaihna kan hre chuang si lo. Ṭhalai awmkhawmnaah te, college canteen leh thingpui dawrah te kan sawiho a, hmalam hun a lo rik apiangin U.S leh Europe ramte bakah Singapore, Korea leh Japan changkan tawhzia te-in tawp kan khar ṭhin.
Hun kal tawh hi theihnghilh chi a ni lo, tih chu hmalam hun sawi rik apianga ri nawn awn awn tur a ni ta. Nimahsela, Ni heltu kan khawvel hian hmalam a pan zel tih erawh hriat a ngai hle. State dang leh ram dangte hmasawnna hahipin kan sawi ṭhin. Kan ram hmasawnna tur angah erawh hun liam ta mawhpuhin, a hman hmanin kan dem rawn a ni deuh ber a, chutiang chuan kan rek bung ṭhin. Ram hausa leh hmasawn zawkte'n an dinhmun an thlen theih nan eng tiang khawpin nge an beih nasat tih lam zirchiang peih erawh kan tlem hle.
Tunah hian engnge kan tih a, engnge kan buaipui? Ram pum huap ang thil erawh dah ṭha ila. Keimah ngei pawh hian ka hmasawnna tur atan engnge ka tih ve le?
Ni e, hun a inher zel a, touchscreen kan hum far tawh a, desktop computer lawk ber bur aṭangin laptop pan tak kan chhipchhuan lo chauh tawh. Dak chhuak la,
ṭhenawm maiah pawh building a intiang ther fer fur mai. A la rei lo.
Bungraw changkang lo leh hman lai thil te chu an bo nghal duak duak a, tunlai changkanna um pha lo company te pawh an ral thum nghal mai. Tunlai khawvel inlumlet zel nena inmil tawh lo sorkarna te pawh mipuiin an phet thla mek zel. A chhan pawh he khawvel hian hnung tawlh lova hmalam a pan tak zel vang a ni. Kan naupan lai chuan sipai emaw police lal nih kan chak tlangpui. Doctor nih duhna te chu IT professional, designer leh architechture tih te chuan zawi zawiin a rawn luahlan hret hret tawh asin!
Hmuh theih leh lang thei thilah chuan kan neih chuangliam leh pukchawp pawha inbel leh inpen parh kan hreh lo. Mi neih ang, mi tih dan, mi inbel dan, mi ei dan te hi kan culture-ah kan senglut a ni tawh mai lo maw? Ngun taka ngaihtuah chuan chhungril lam aṭanga turna avanga pawn lam hmasawnna kan buaipui nasat lai hian rilru lam hmasawnnaah erawh kan pachhe tial tial.
Future a lo rik rualin kan nu leh pate leh sorkar kan dem a. Mahni inenfiahna lamah kan chak lo a ni mai lova, kaihthawh harsa tak kan ni ta. Kan nu leh pate an rethei tih kan pawm a, sorkar a chak tawk lo tih pawh pawm a harsa lo. Kan hmasawn vena tur lam ngaihtuah apianga dem tur kan zawn reng a, kan aupui reng a nih chuan mi phunchiar nih bak inbelna tur dang a awm chuang lo. 'Change' thlen theitu ringawt kan beisei chhung chuan mi chunga innghat kan ni reng dawn a, hmalam hun beiseina erawh tui chunga lem ziah tum ang mai a ni tawh ang.
Kan nih tur ang ni lova, thlen tur ang thlen phak loh vang maiin vanduai bika inngaihna leh mawhpuh tur zawnga hmanhlel reng rengin ni kan vui liam ṭhin. Tih tak tak nena kan bei a nih chuan kan nih tum ang ni pha lo pawh ni ila, kan thlen chin chu a hniam thei lo hrim hrim.
Kan chungah eng thil pawh lo thleng se, a ṭha thei ang bera dawnsawn hi mahni mimal khawvel dinthar lehna tlo tak a tling pha a. Chhungkaw tan, ram tan leh khawvel tan thleng pawhin kan beiseina aṭanga thlir hian ngaihdan leh ngaihtuana a danglam tih mai loh chu khawvel nuam leh hlimawm siam ṭul ti leh ṭha ti vek kan ni.
Nitin maia hmasawnna inang lo tak mai, chak taka kal zut zut hi pawn lam landan aṭang chauh buaipui a, a phena siamthar lehna leh thlak danglam tumtute ngaihtuahna kan ṭawmpui thei lova, kan pha bawk si lo a nih chuan kan hmalam hun tur hi beiseina ringawtin a tham ral ang a, mumang ram aṭangin kan harhchhuak ngai dawn lo a nih loh vek pawhin hun hian min la lem ral dawn tho tho.
Tunge ka nih, engang
mi nge ka nih?
Ka hmalam hun atana 'change' siam theitu dik tak chu tunge ni ang, tia mahni ngeiina thutlukna siam a van hun ta em!
- Robert Zoliana