Kristianna taka dan zawm

Khawvel dan han tih teh tlawng chu a khawvel bik riauin i hre ve lo maw? Pathian thu lak aṭanga hrang ta daih, hremhmun lam kawk run mai, piangthar lote nun dan sawi tumna ni awm tak a ni a, chuvang chuan a ni lo’m ni mi sual awm herhho pawh “Saw chu a va’n khawvel e” kan tih ṭhin ni. Mahse tuna kan sawi tum erawh hi chu kan roreltuten zawm tura an siam ‘Dan’ chungchang a ni a. He leia siam a nih ve tho si avangin khawvel dan ka’n ti deuh hlut mai a ni.

Kan State chhungah hian nasa taka dan inzirtirna kalpui a nih laiin sawi uar a la ngai ve tho mai. Zalen taka awm kan duh a, mahse dan zawm hi zalenna a ni tih kan theihnghilh ṭhin. Thlamuang taka awm kan duh a, mahse Dan chuan himna a pek rualin sualna a veng bawk tih kan ngaihtuah chhuak lem lo. Dik taka dan zawm a, fel taka tihtheih reng kha dik lo deuh hleka tih pawh kan pawisa lo ta zel a. Kan Kristianna hian kan chunga roreltute thu zawm leh dik tak thil tihna lamah min kai harh thei meuh lo emaw ni? Beiseina nen i thlir phawt ang.

Kristian ram kan inti a, ram zalen leh ralmuang kan inti a. Pathian thu sawi, inkhawmte chu kan tihṭhan a ni. Kan Kristianna hian kawng tam takah thuawih theia min siam lai hian ṭhenkhatah chuan dikna laihlan kawngah kan hnufum phah lek lek a ni. Kristianna leh Dan hman (dan chelek) hi inkalh riauin kan hria a. Ram inchuh buai, intihnat, inhmuh thiam loh niin ngaihdamna kan hmatheh ber ṭhin. Thil tisualtu hrem ai chuan ngaihdam mai chu Kristian ta riauin kan hre ṭhin. Pawngsualtu ngaidam tura han inphutte phei chu a tuartu tan leh chhungte tan chuan na tak a ni ngei ang. A tisualtute kan ngaihdam a, rilru leh tihtak zeta an inchhir a nih loh phei chuan sual kan khawi ngam a, kan vulh lian a, mi sual kan chhuah zalen a ni ringawt ṭhin. Hei hian sual a tihhuangtau zawk chang a awm ṭhin a ni.

Kan kristianna hian dik taka nuna khawvel hmachhawn hi min zirtir nasa leh zual se a va’n ṭha dawn em ve aw. Dawrkai nu pakhat chu Sunday hi a serh uluk ṭhin khawp mai a, dawr a hawng duh lo a, engmah an lei thei ngai lo. Call balance thun tura an ina kal chilh pawhin a thun duh lo. Mahse a dawr bungrua chu a man inziak sa aia toin a hralh char char tho an ti a. Ka dawr ve chhin ta ngei a. Biscuit tlawn khat, a man pawh Rs. 5 inziak kalh mai kha lei ka tum a, Rs. 10 a lo ti a. SmS pack 33 man pawh 35, shampoo Rs. 3 man pawh Rs. 5 a lo ni lehzel a. Thil dang pawh a man laklawh deuha a hriat chu a aia sang zelin a laklawh lo lai chinah ama thuin a chhiar mai a. Kar tluanin khawvel danin dik loa a pawm kha ti reng chungin kar tawpah tak deuhin Chawlhni a serh leh then mai tihna a nih chu!

Kar tluanin a eiru a, kar tawpah a sual tlen fai nan a inkhawm leh ziah ti ta ila kan sawi namah mah em ka hre lo. Amah ang hi dawrkai tam tak hi chu an ni. Amaherawhchu Vaivakawna ka dawr kalna pakhatah erawh Rs. 12 man chu a ngai chiah chiahin ka lei a, dawr dangah chuan Rs. 15-in an zuar ṭhin.

Pathian thu kan awihna hian dik taka hralh tura dan siamtu ten min phutna kha a dip reng reng lo a. Retheih phahna chhan tur a awm lo bawk. Hlep nei tur veka duan lawk an ni reng si a. Dik takin ti ila kan hmuingil zawk daih lo ang maw? Chu chu Pathian thu pawh a nih zawk hmel. Damdawi chauh hi MRP ang thlapa hralh tur emaw kan ti a ni ang. Shampoo Rs. 3 man pawh an ti cheng 5 a, an hlep awm sa nena chhut phei chuan a let thawk an hlep der a ni. Kristian kan nih avang hian dik taka ti tur kan ni a, he khawvel danin dik taka hralh tura min tih hi kan zawm a ṭul a ni.

Hmanni chu kawngkama momo an zawrh pali (4) cheng 20 in kan lei a, kan han ei chiah chu a chhungah engmah a lo awm lo a, Iskut takngial pawh a awm lo! A zuartu kha Mizo a ni a, Kristian a nih ngei ka ring bawk. A ti awmang lo hlein ka hria. Dik takin, a man phu tawkin a ei tur zawrh kha siam ta se a hralh hnem thei daih zawk ang a, a hlawk zawk bawkin ka ring. Anṭam zuartu ṭhenkhat phakar deuh pawh a chhungah a hnah awm lo, a kuang chauh telh ching an awm a, kan lei fuh nual tawh. Ei ru tur hian hausak a ngai kher lo, rethei te te pawhin dik lo taka thil tih kan hreh chuang lo.

Dikna kan ngaihsan hun leh rinawmna kan hmatheh hun hi biak in chhungah chauh ni lo, kan hnathawh leh eizawnna hmunahte hian han lang chhuak ṭhin se tia an au ṭhin hi a awm hliah hliah a ni. Dik taka thil tih a, khawvel dan (roreltute dan siam) zawm hi a Pathian thu hliah hliah a ni. Isua khan Rom sorkar dan kha pakhatte mah bawhchhiat a nei lo a. Pathian ta chu Pathian hnena pek a, Kaisara ta chu Kaisara hnena pe mai turin a ti zawk a ni a, khawvel inawpna dan chu a zah em em zawk a nih kha.

Kan Bible leh India ram dante hi a inzawm viau zawk asin. India ram danpui han keu ila a bulṭhut (preamble) ah India ram chu sakhaw tihbik nei lo, diknaa rorelna ngaisang, mi tin intluktlanna ram a ni tih kan hmu. Kristiante tan chuan lawmna tur a ni ve phawt. Thil ṭha tihtur hriaa ti si lo chu sual a ni (Jakoba 4:17) tia Bible-in min hrilhte hi kan dan hman lai mek aṭang pawhin sual a ni a, hrem theih a lo ni ve reng.

Indian Penal Code-a tualthattu hrem theih a nih dante leh, tual i that tur a ni lo (Exodus 20:13), tu pawh a unau hua chu tual that a ni, tualthattu tu mah chatuan nunna pai reng reng an awm lo tih in hre si a (I Johana, 3:15) tihte chu a inrem em em a. I ru tur a ni lo (Exodus 20:15), i
ṭhenawmte i bum tur a ni lo va, i ruksak tur a ni hek lo. (Leveicus 19:13) tihte leh IPC chang tam takte chu a lo inrem em em zawk a. Uire suh, hretu derah i ṭang tur a ni lo tihte leh thil dang tam tak hi kan ram dan nen hian a inkalh lo va, a inrem hle zawk a ni. Rorelnaah chuan fel lo takin in rel tur a ni lo; mi rethei i thlei tur a ni lo va, mi thiltithei i zah chuang tur a ni lo; fel takin i ṭhenawm ro i relsak tur a ni (Leveticus 19:15) tihte phei hi chu rorelna dik, dan hmaa mi tin kan intluktlanzia tarlangtu a ni.

Eng sakhua mah hian kan vel amite tana hnawksak taka awm turin a zirtir a rinawm loh a, mite tana ṭha taka nung turin a zirtir ṭheuh a rinawm zawk. Dik taka thil kan tih a dan kan zawm tlan hian kan vel amite lakah kan lo hnawksak lo ber mai a, a lo Pathian thu em em zawk a ni. “...in ṭhat lai chen ula, in la naupan viau lai hian hlim rawh u...” a tihte nen hian enge maw danglam chuang le? Dan hnuaia lengin hlim takin kan ṭhatlai hun hi kan hmang thei a, dan zawmin thlamuang takin a awm theih a ni tih hi kan Bible pawhin min kawhhmuh a nih hi.

Dan siam reng reng hi khapna thu inziahna ringawt a ni lo va, kawng dika min hruaitu a ni zawk. Lal Davida pawhin “Aw, I dan hi ka va ngaina em! Nilengin ka ngaihtuah ṭhin a ni. I thupekte chu rangkachak aiin ka ngaina a ni, a ni rangkachak thianghlim ai pawhin” a lo ti a, “Nunna a siam ṭha ṭhin” te pawh a tih kha. Kristian kan nih a, dik taka thil kan tih hian kan Kristianna hi enge a nih a chiang zawk a, kan rin ber tunge a nih kan puang chhuak bawk. Roreltuten mihring kan intluk tlan nan leh a huhoa fel taka kan awm theihna tura dan an siamte zawm a, dik taka nun hi min Siamtu duhdan a nih ve ngei i ring em?

- C. Lalremsanga

Govt. Mizoram Law College