Written by
Rindika Mizo Hmun Thengthaw Rûn Chawlhhmun

Mizote nun leh social media

Tunah hian social media kan tih tel lo hi chuan kan khawvel hi a kim tawh lo a ni ber mai a. Khawpui mai ni lovin thingtlang chengker ve tak tak nia kan ngaihte thlengin min luh chilh tawh a, he hmunah hian kan intawllen luih luih a ni ber mai e.

Sana kan neih hma leh kan en thiam hma chuan a ṭangkaina leh kan mamawhna lem kan hre vak lo a. Kan neih hnuah erawh chuan a lovin kan kim thei tawh lo va, a tel lovin kan awm hleithei tawh meuh lo! Chuti ang deuh chiah chuan, social media kan tih (a bikin Facebook leh WhatsApp) pawh hi kan khawih hma leh kan khawih ve thiam hma chuan eng teh vakah kan ngai lo. Mahse, kan khawih ve hnu chuan a lovin kan awm hleithei lova, a tel lo chuan kan kim lo deuh tlat tawh!

Mi tam takin an sawisel luai luai leh thil ṭha lo tak nia kan hmuh he social media hi kan sawisel nasat ang em ema ṭha lo chu a ni bik lo. Ṭhatna leh ṭangkaina tam tak a nei ve a - ṭangkai taka kan hman tura an siam chhuah pawh niin a lang.

Mahse, mi tam takin kan hmang ṭangkai thiam lo va, intawllenna satliah leh lemchanna dawhsan emaw tiin kan khawih vel mai mai a ni ber mai awm a sin. A hmang thiam leh hmang ṭangkai pawh tamtak awm ve bawk mahse, a chhe zawnga hmangte bawk hian kan timualpho leh ṭhin.

A chhe lam lah hi sawi a nuamin a langsar duh viau bawk nen, thil ṭha lo tak niin kan chhuah leh mek chu a ni hawt e. Zu hi sual a ni, titute bawk khan social media pawh hi sual a ni an ti leh ṭan ta a nih mahna!

Sualte hi kan hre tam lutuka a buaithlak ngawt mai. Sual kan tih tam tak hi chu keimahni siam chawp leh ngaihsual chawp ni berin a lang. Sual kan hre tam leh lutuk hian min tilang sual zo nite pawhin ka hre ṭhin. Khawvel hnamah hian sual ngah ber pawl kan ni hial lo maw?

Social media pawh hi hman sual theih leh a ṭha lo zawnga hman theih chu ni tehmeuh mahse, thil ṭha leh ṭangkai tak a ni. Mizote tan phei chuan a ṭangkaiin a pawimawh leh zual! Social media-in Mizote min rawn luhchilh hi thil lawmawm tak a ni.

Khawpuiah chuan, kan in a inhnaih tulh tulha kan rilru a inhla tual tual. . .ṭhenawm khawveng mai pawh ni lo, in-chung in-hnuai takngial pawh kan intlawh pawh tawh lo va, kan inhre pawh tawh meuh lo, tia kan sawi mek pawh social media vangin a reh hret hret!

Facebook leh WhatsApp-ahte hian mahni chauhin a awm theih tak tak loh, ṭhian neih a ngai. Tute mah be lovin awm ve reng ringawt a har khawp mai. Chuvang chuan ṭhian kan neih angai a, kan hmelhriatte chauh kan ṭhian an ni thei bik meuh lo bawk.

Chuti ang chu a nih avangin tute nen emaw kan inkawm a, kan innel a, a tawpah phei chuan inhmuhte hial kan tintuah ṭhin. Tui zawng inang kan nih phei chuan inpawh takin kan inkawm ho a, ṭhianṭha takah kan insiam zui fo. Mi ṭhenkhat phei chu lo inṭhenawm hnai takte kan lo ni sa reng mai!

Piang ve a ni tih pawh inhre lo tur tam tak chu kan inhmelhriat phahin ṭhianahte hial kan insiam a, kan inlen pawh ta fo mai. He thil ringawt pawh hi a hlu a, a lawmawm hle a ni.

Tunlaiah mi kan buai tawh em em a, ṭhenawm khawveng takngial pawh kan intlawhpawh hman ta meuh lo. Chuvang chuan kan innel hleithei lo va, kan inhlat tial tial a, ṭhenawm khawveng kan ni tih pawh kan inhre lo lek lek fo a ni.

Hnathawh karlakah te leh eng emaw chânga kan han luh zawk zawk hian inlen pawh kher ngai lo pawhin kan inbe thei a, chanchin a chhia a ṭha kan inhrilh tawn a, kan innel phah ṭhin. Chu ringawt pawh chuan kan hnam nunphung a chhem alh nasa hle a ni.

Tin, a veng ang te, kohhran angte leh chhungkua ang thleng pawhin kan inbiak tlangnel theih phah a, thil han tihho te leh inkoh khawmte pawh a tih nawm phahin a tih awlsam phah hle a ni. Social media hi kan hman thiam phawt chuan kan khawtlang nun siamṭhatu leh kan hnam nunphung chawi kangtu atan a ṭangkai thei hle dawn niin a lang.

Mi kan buai tawh a, tunhma angin nula leh tlangval pawh kan inrim ṭha hman meuh tawh lo. ’Bakah, kan intih changkan lutuk vang hi nge ni, han inrim velte hi kan hreh deuh ṭan tlat mai a. Chuvang chuan social media aṭangin kan inrimin kan inchhai ve nasa ṭhin a nia!

Rin ai takin social media aṭang pawh hian zia hi a lo inhriatsak theih zek mai lehnghal a, inrim nan pawh a hman tlak ve tho mai. Tin, hna ṭhulh meuha nula ina va len kher pawh ngai lovin hnathawh karlakah te, mu chung ten kan inrim thei zel a, a ṭangkai ve reuh zek a sin. Mahse, rei pawh inhre hman lova nupaa insiam phah zung zung nan chuan a rintlak ber lo ang.

Hrisel lohna chi hrang hrang avanga mi zinga tel ve ṭha hleithei lote tan hlei hlei hian a sin he social media hi ṭangkai ni. Awmhmun aṭangin khawvel zau zawk a hmuh theih a, mi ningkhawng leh khawsazia tam tak a hriat ve theih a. Mi zinga awm kher lovin ṭhian a kawm theih a, ṭha tak a ni.

Social media hian kan hun a ti-hek, ti bawk ṭhin mah ila a ṭangkai zawnga hmang tan chuan thil pawi tham a ni lem lo. Tin, kan nun kaihruaitu ṭha tak leh kan khawtlang nun siam ṭhatu a nih ve theihna lam ngaihtuah phei chuan thil ṭha tak niin a ngaih ve theih. Internet pack lah chu a to viau lo bawk nen; mahse, Mizoram internet speed muang lutuk reng mai erawh hi chu a ngeiawm ve ngawt mai.

Thil reng reng hian hmai hnih a neih zel a - ṭhatna leh ṭhat lohna. A ṭhatna leh ṭangkaina lam sawi bo vek titiha a chhiatna lam ringawt sawi ṭhin hi a fuh ber lo. Chu ai chuan a ṭangkai theih dan inzirtir a, a ṭhatna lam hmuh len tum ve tlat hi thil pawimawh tak a ni ve ṭhin.

Tih leh si-ah chuan, Pathian thu ngei ngei pawh hi a ṭha lo zawnga hman ve theih deuh a nia. Kal fawr deuh tam tak avangin pawlchhuak kohhran pawh kan neih tak nual hi! Kan Pathian thu ngei pawhin, ‘Kraws thu chu boral mekte tan chuan atna a ni si. . .’ a tih reng hi maw (I Korinth 1:18).

Chutihrual chuan, tun laia social media kan hman dana sim tlan ṭul em em mai pakhat chu, chanchin thar kan update nasa lutuk hi a ni. A tuartute tan a hreawm ang em? ...a tuartu ni ta ila ka duh bik ang em? tih reng reng kan ngaihtuah chang tawh ṭhin lo. Mi chhiat tawh chungchang puan zar vak mai hi Mizo hnam nunphung kalh tlat a ni.

Tunhma te chuan, zualkova kalte hi tlawmngaihna vawrtawp lantirna pakhat a ni. Zualkoa kalte hi thil nuam lo tak a ni a, thu khuh thei ang berin an zualko ṭhin. Tunlaiah chuan, hre hmasa leh hre chiang bik nih kan châk lutuk vang hi nge ni, zualkote hi kan inchuh titih a nih tak ber hi maw! Hei hi chu sim vat a ṭha ngawt mai. Media lam aṭang pawhin awareness kan neih nasat leh zual chu angaiin a lang.

Thil reng reng chu pawn lam aṭanga sawisel a, pawng hnawl ngawt lovin luh chilh ila, a ṭha zawngin kalpui tum ila a fuh zawk. Tin, engkim mai hi âtchilh (addict) leh uchuak (over) tak chu a ṭha thei ngai lo. Thil engkimah a awmtawk hriat hi mifing leh mi puitling nihna pakhat a ni.

- Rindika Mizo

Hmun Thengthaw Rûn

Chawlhhmun