Written by
-Dr. C. Lalrampana

KOHHRAN LEH POLITIC



A KAMKÊUNA

Pathian rawngbawltu puithiamte leh Kohhran Mi tan politic khelh emaw, political party-a tela a phusa ber bera ṭan hi thil inhmeh lo takah kan ngai a, chutiang mite chu kan hmuh dan pawh a dang deuh ṭhin. Tun hnu deuhah erawh politic leh Kohhran hi a kal kawp a ngai tia ngaihdan a lian chho mek niin a lang. Mi mawl leh, naupang, mi ang pha zan lo thlengin Politic tih ṭawngkam hi kan hmang uar hle. Mi ṭhenkhat chuan ‘Politic’ tih hi mi verther leh hlem hle, eiruk ching leh phakar taka khawsak chingte sawina emaw an ti ṭhin.

1. ‘Politic’ a thiam lo emai!

2. ‘Politic’ a khel nasa lutuk;

3. Ani chu ‘Politic’ avanga hna hmu a nia!

4. ‘Politic’ a thiam bawka contract a hmu thei khawp mai;

5. ‘Politic’ a lut nasa lutuka Kohhran upaah a tling nawlh mai a lawm le!

6. ‘Politic’ leh sakhaw rawngbawlna a chawhpawlh nasa lutuka a ṭha lo’ tihte leh ‘Politic’ tih ṭawngkauchheh hmangin ṭawngkam mak pui pui an chhak chhuak ṭhin. ‘Politic’ tih ṭawngkam kan hman dan leh kawhtir dan hi a inhmeh chiah em tih kan hriat a ṭha hle.

KOHHRAN HI ENG NGE NI?

Kohhran hi mipui zing aṭanga a hranga awma inserh thianghlim tura koh chhuah emaw, Sualna lak aṭanga Pathian tana inserhthianghlim tura koh chhuah tihna a kawk thei awm e. Abrahama Pathianin ram tiam lam pan tura a koh chhuah kha Kohhran bul inṭanna a ni ti ila a dik thei mai ãwm e. Chutih rualin thlalera Israel fate pungkhawmho pawh kha "thlalera Kohhran" (Thi is he, that was in the Church in the wilderness) - (Tirh 7:38. KJV) tih an ni. Kohhran (church) hi Hebrai chuan 'knesiya' (neseiah) tih a ni a, k'ne•set (synagogue) tihna a ni thei bawk. Hei hian Pathian ringtute fuankhawm, hlawm khata awma ṭawngṭaia Amah fak leh chãwimãwi tura pungkhawmho a sawina a ni.

Pathian Kohhran inti theuh siin pãwl (denomination) hrang hrang awmin hming hran hran Kan invuah bawk a, chutih rualin Kohhran (church) tih lai tak erawh kan hmang ṭangkãi ṭheuh niin a lang. Kristian, thuthlung thar Kohhran lo pian hma daih tawhin Pathian hnam thlan Israel pungkhawmho kha 'Kohhran' (church) tih an lo ni tawh tihna a ni. Tichuan, pentikos thlarãu thianghlim lo thlen ni aṭang khan Messia taksa, thuthlung thar Kohhran chu a lo piang zui ve ta a ni.

POLITIC HI ENG NGE NI?

A awmzia: ‘Politics’ tih hi Grik ‘Politikos’ tih aṭanga lak a ni a; Latin-in ‘Politicus’ an ti. A awmzia chu mimal emaw Pawl leh khua leh tui ṭhatna tura kaihhruaina leh dik taka an chanvo theuh an chan theihna tura rorelna dik kenkawh, dan leh thupek, hnam leh hnam chi leh chi inkara inunauna ṭha thlen tura thawh leh hnamzia rang humhalh leh ramri kham fel leh mipui vantlang ṭhatna tura kawng tinrenga thawhte a ni. Mizo pa chhuanvawr Pu J.F Laldailova’n a hrilhfiah ve dan chuan Politics chu- “remhria, hmangchang hria, thiam, fing, ram awp dan” titein a hrilhfiah a ni.

Hrilhfiahnate thlirin ‘Politics’ kan hman dan leh ngaih dan te, teh dan leh hawitir tum dan nen a inpersan hlein a lang. Kumin 2023-ah inthlanpui kan hmachhawn leh mek a ni a; he ṭawngkam hi duh dan hawi zawng zawngin kan pawt sawi kual leh vel mai mai niin a lang. ‘Politics’ hi a awmze dik leh nihna ang takin ram hruai tawhtu te, la hruai leh zel tumtu te; hruaitu thar leh roreltu ni mekte leh nih tumte hian a awmzia hre chungin kalpui se’ng chuan eng hun lai pawha ram hruai tawhtute khan ‘Rorelna dik” chu luipui angin an luantir tawh mai tur a! Mahse, Pathian duh dana rorelna dik an kenkawh ṭhin loh avangin kan hmu dukdak lovin kan hmu he a, politic nihna hloh ṭhak khawpin kan bosal zo ta a ni.

CHAWHCHAWRAWI CHI EM NI?

Tun hma aṭang tawhin politic leh sakhaw rawngbawlna hi a inkawp thiang lo anga ngaih a ni a, chutih rualin "Kohhran upa pastor leh sakhaw puithiam leh rawngbawltute tan politic-a zuan luh a pawina a awm lo" ti pawl eng emaw zat an awm mek bawk. Israel fate kha kan darthlalang an ni. Israel fate hunah khan lal rorelna hnuaiah ram an kaihruai a, chutih laiin puithiam sakhaw rawngbawltute leh zãwlneite erawh chu Pathian tana serh hranin an awm a, lal roreltute bawhchhiatna hriattirtu leh an bawhchhiatna zilhhautu, kawng dik kawhhmuhtu leh thurawn petu an ni. (1 sam 15:17-23). Hetiang a nih avang hian Messia Zirtir 12-te pawh khan chanchinṭha hril chunga dawhkana rawngbawl (general administration) kenkawh kawpa chawhchawrawi chu a dik lo tih a taka an hmuh chian ēm avangin, mipui kokhawmin dawhkana rawngbawl tur mi hmingṭha 7, rinna leh Thlarau Thianghlima khat Stephana, Philipa, Prokora, Nikanora, Timona, Parmena leh Nikola-te kha administrator atan an thlan chhuahtir ta a nih kha! Khami ṭum khan tu nge vote hmu tam ber tih erawh tarlan a ni lo. Chutih rualin anniho erawh chuan- "keini erawh ṭawngṭai leh thu rawngbawlin kan awm leh tlat zel ang,” an ti a ni. Hengte hi ngun taka kan thlirlet chuan kohhrana rawngbawlna, thuhrila rawngbawl hna leh puithiam leh zãwlnei hnate hi politic nena chawhchawrawi chi a ni lo tih a chiang hle.

A TLÃNGKAWMNA

Kohhran leh politics awmzia kan hre chiang ta. Kristian nun leh khawvel Sualna nun chawhpawlh chi a ni lo ang bawkin Kohhran rawngbawl hna, puithiam hna nen politic hi chawhchawrawi loh a ṭha ber tih a chiang hle. Kan ram ministry kal tawhahte khan Pastor ṭang lai bansan, Kohhran upa leh nihna lianpui pui chelh lai rorelnaa tel an awm tawh ṭhin a, mahse, mipui sawiselna an ṭawng nasa hle tih kan hre tlang ṭheuh awm e. Zu khap chungchangah Kohhran hruaitute'n Pu Denga CM hlui (1997-1998) an hmuh khan "Nangnin thlarãu lam thil khawih ula, keini rorelna lam kan khawih ang e," a ti ni awm tak khan sawi a awm a. Pu Denga chhanna an sawi kha tak tak a nih chuan a tidik chiah a ni. Mahse, a tihsual zawk nia lang chu Kohhran puipa puithiamte thurãwn a pawm lo kha niin a lang. A nihna takah chuan chuan tun hnu hian Kohhran rawngbawl hna, puithiam hna politic nena chawhchawrawih a pawi lohzia hi sawi a hluar zual niin a hriat theih. Chutiang vang chu nge tun ṭumah hian Kohhran upa, Reverend leh Zãwlneite thlengin MLA Candidate an awm ta nuk mai a nih hi! Theologian ropui tak Rev. Lalchhuanliana (L) kha a dam lai khan - "Pu Chhuan, ZKHC aṭang hian pastor rual ṭhah MLA Candidate rawn siam ula, anni'n ram kaihruai se a ṭha ber lo'ng maw?" tiin ka zãwt a, Tawi tein a nui huk a, "Pastor rual pawh ni se, engmah kan ni bik chuang lo vang," tiin min chhang a, Synod moderator hial lo ni tawh a nih avangin tawnhriat a nei nual tawh a ni ngei ang. Engpawhnise, Nov. 7, 2023-ah vote kan thlak dawn ta a ni a, political party ruih chilh lovin, sum leh pai hmanga mahni vote hralh mai mai lovin, kan ram tana ṭha ber tura kan ngaih, mi fel, mi dik leh rinawm, Pathian ṭih mi, kan ram leh hnam humhim ngam mi huaisen thlang chhuah ngei i tum ṭheuh ang u.

- Dr. C. Lalrampana