Written by
- Awmawmtei Pa

X-RAY I X-RAY TEH ANG WORLD RADIOGRAPHY DAY NOV. 8th

2023 Theme : Radiographers are the forefront of radiation safety.

Mizoram MLA Election vote thlak kan zo ta, Constituency hrang hrang MPF Common platform ah hriselna kawnga hmasawn nan leh thingthlang mite tan khawl neih awlsam tak si kan neih loh avanga, hmunpui zawk pan fo a ngaih loh nan District Capital Hospital-ah CT Scan khawl: Thenzawl khuaah Ultrasound dah a ni ang tia MLA-in Candidate-te intiamna hriat tur a awm. Thingthlang mipuiten damdawi in hmanraw changkang zawk kan awmna aṭang pan awlsam tak chhawpchhuah hi kan mamawh em em a ni. Tu party pawh lo sawrkar se, he thil hi sawrkar tharin a tih hlawhtlin ngei ngei tur thil a ni. Kum 2022 YMA General Conference Agenda ah pawh khawl ṭha zawk District Hospital, CHC, PHC level-a dah tura sawrkar nawr tih pawm kha a ni a, tunah pawh hian Central YMA hmalak mekna hi hlawhtling se tih hi thingtlang mi te duh em em a ni.

Le, vawiin Day thupuiah lut ta ila:- Radiology han tih hian mi nawlpui chu kan bo deuh mai thei. Radiology chu radiowave/electromangnetic wave hmanga khawl siam chhuah natna hmuh chhuah nan leh tihdamnaa an hman te a huam a ni. Kan hriatthiam dan awlsam berah chuan X ray te, CT scan, Flourouscopy, mammography, MRI, Ultrasound, PET scan, Cobalt therapy leh a dangte a huam a, heng khawlte hian wave hrang hrang sound wave hmang te, magnetic wave hmang te, x ray (electromangnetic wave), gamma, beta radiation hmangte an ni hlawm a. Heng wave leh radiation hmangte hian natna hrang hrang hmuh chhuah nan leh a tihdam nana hmante an ni. Radiology tel lo chuan medical science hi a kal thei tawh lo a ni.

Father of Radiology German Physicist W. Roengen an kum 1895 November 8th a, X ray a hmuhchhuah hnu aṭang khan Medical field chu a sàwi danglam dawrh a, he Ray mak tak, taksa tawn tlang thei hi a hmuhchhuah tirh khan a danglam em bik avangin, Ray hriat loh X Ray a phuah ta hial a ni.

Radiology chhung ah hian radiowave chi hnihin a ṭhen theih a, taksa tana ṭha lo thlen thei (harmful radiation) leh taksa tana hriselna thlen loa ngaih (unharmful radiowave) MRI, Ultrasound te an ni. Tun ṭumah chuan a enkawl dan leh a hman dan ruahmanna fel tak ngaia tih tur Ray bik (harmful radiation) chungchang lo thlurbing ta bik i la. Kum 2023 World Radiography Day-a thupui ang in, Radiographer (Mizoram sawrkar hnuaiah chuan X-Ray/CT Scan technician tia designation pek a ni a, tin, X ray/Cobalt therapy/gamma ray khawih technician/technologist te a huam tel awm bawk e), chuvangin Radiographer tia sawi aiah X Ray technician tiin kan ziak chhunzawm tawh mai ang) te hi mipui, damlo te tan X ray laka an him lehzual nana hmahruaitu, kawhhmuhtu a kila lung ṭangkai em emte an ni.

Mizo mipui nawlpui hi X ray chungchangah kan hriatna a la zau tawk lo hlein a hriat a; he X Ray/alpha, beta ray chungchangah kan bengvar tawk lo hle. X ray Technician te hian mipui, damlote tana him zawk nan X ray Safety Technique hrang hrang an lo kawhhmuh ṭhin. Entir nan; CT scan te, X Ray ti tur damlo awmpui ngei ngei ngaiah Lead Apron, thyroid shielding lo haktir te, raipuar X ray turah Abdomen shielding lo siamsakte leh Gonad shielding hmantirte leh damlo assist/pui ngai miah lo, lo puih tum Room pawna awmtirte leh, procedure dang te ah Radiation ṭul loa an lo dawn ve palhna tur lakah mipui himna turin awm dan tur an lo kawhhmuh zel ṭhin a ni. Radiation chungchanga India thuneitu sang ber, AERB (Atomic Energy Regulatory Board) in radiation worker (X ray/CT scan etc) dose dawn tur zat bithliah mumal tak a tuksak a, 5.0rem (5000mrem) kum khat chhungin, a pel tur a ni lo a, kum 5 chhungin 100mSievert a pel thiang lo bawk. Nuclear reactor hmuna thawk erawh hei aiin an dose dawn tur a sang deuh thung. Tin, mimal tin te radiation kaihhnawiha thawkte ni lo (Public dose) dose 1 msv a bithliahsak thlap bawk.

India/Mizoram ah, radiation chungchanga thuneitu sang ber AERB in, hospital, private, clinics thlenga radiation pe chhuak thei khawl bun a nih dawnin kaihhruaina mumal tak, radiation laka mipuite him nan Rules felfai tak a duang a, chutiang zawm lo chu khawl an bun a remti lo, hei pawh hi zawm lo hospital, clinics an awm nual niin a lang. Entir nan, chhim lama Private hospital pakhat chu an X ray room leh Laboratory room indaidanna bang kha Plywood an hmang a, playwood te, thing phek te hi X ray in a su tlang vek thei a, X ray room bula Laboratory room-a hnathawk awm khan, ṭul loah radiation siper kha a dawng ve nualin a rinawm, a hriselna pawhin a tuar thei a ni tih kan hriat a ṭul hle. Radiation chhuak thei lo turin, X ray/CT scan, fluoroscopy room te hi bang/wall cement concrete 230mm-a chhaha siam ngei ngei tur a ni a; a kawngkharte pawh Lead sheet/suan a bel ngei ngei tur a ni. Hei hi mipuite him nan leh Technician te tan himna pawimawh em em a ni.

Radiation effect hi chi hniha sawi a ni: dose sang tak dawn avanga chawp leh chilha lang ngal thei leh, kum tam tak hnua lang chhuak theite a ni (Genetic effect). Entirnan, Indopui pahnihnaa Japan rama Atom bomb thlak effect/nghawng te kha radiation chawp leh chilha lang chhuak nghal a nih avangin radiation effect chawp leh chilha lang chhuak nghal entir nan a hman theih awm e. Tin, kha Bomb effect radiation avang khan kum tam tak hnuah pawh nghawng ṭha lo a lang zela thei a, an thlah te, an tu leh fa ah te, piansualna/rilru lama rualban lohna leh syndrome chi hrang hrang a la awmtir thei fo a, chu chu Generation effect/genetic effect tia sawi a ni ṭhin.

Covid-19 len lai khan fak hlawh lo val rual an sawi ang maiin, X ray/CT scan technician te hi a kila lung pawimawh tak an ni. Covid 19 vei te kha, an chuap X ray leh CT scan a, scan-sak ngai a tam zawk an ni a, Covid damlo te, Physical contact ti nasa berte an ni hial awm e. 24 hours duty neiin zan laia PPE haa Xray/Scan tih chang a tam ṭhin hle. Sawrkar hnathawk chu an hnaa rinawm taka thawh a, Social media PPE ha a, tlangau/in post ṭul ti ve lem lo an nih avangin Covid 19 len lai khan an hnathawh dan kan hriatpui tam awm lo e. Mizoram Legislative Assembly hnuhnung ber neihah khan Constituency MLA ṭhenkhat khan an bial chhung PHC, CHC, District Hospital ah X Ray khawl bun a la nih loh thu te, technician an mamawh thu te, Lawngtlai District Hospital ah CT Scan an mamawh thute sawi rik a ni. Thingtlang mi rethei tam takten khawpui zawk pana an tha leh zung, sum leh pai an senna nasatna chhan chu medical facilities District hospital-a a ṭhat loh vang a ni. Kutzungte ulh mai mai pawh X ray turin hmun hla tak tak an pan a ṭul a, sum an insen nasat phah hle. PHC level tinah hi chuan X ray khawl man to lo tak nuai nga (5) man bawr vel hi lei tur a awm tawh a, Portable X ray tal hi chu dah kan mamawh ta hle ani. Tin, District Hospital tinah hian CT SCAN bun theih ni tawh se la, sawrkar tan pawh a Operate turin, technician pahnih khat lak belhin a tih theih reng, Doctor lak belh ngai loin; CT scan result siam te hi a lo tih theih reng nia maw le! Sawrkar tan manpower lak nan sum insen a ngai loin, District tinah hian CT Scan khawl hi a lo dah theih reng mai. Tunlaiah Technology a sang tawh a, CT Scan image thawnna Apps hmangin, USA, UK, AIIMS doctor thiamte kha CT Scan image kan thawn mai ang a, anni'n mi pakhat zelah en man an lo la ve mai ang (per head). CT SCAN image en tura Doctor lak belh a ngai lo va, Doctor lak nan sawrkar insenna tur awm miah loin a OUTSOURCE theih reng a ni.

Khawl leina leh Technician chhawrna nen sum tlem tein a lo tih theih reng mai! Mizorama Private Hospital leh Clinics ṭhenkhat hian hetianga CT Scan etc result siam Outsource hi ti an awmin an sawi. Vawiin World Radiography Day-ah hian X Ray/CT Scan te hi Doctor chawh bak radiation dawnin hriselna atan pawi a thlen thei tih hre thar i la, X Ray technician, Radiographer ten mipui te, damlote leh damlo buaipuitute tana Radiation an him nan tih tur leh tih loh tur an sawi te zawm zel I tum ang u.

World Radiology Day Chibai ule.

- Awmawmtei Pa