HLAWHTLINNA KAWNG DIK
Tunlai hunah kan Zoram ngeiah pawh Zofate zinga mi hlawhtling tak tak sawi tur an awm ta nawk mai. Sumdawnna lamah te, Sport leh zirna leh a dangahte pawh mi hlawhtling leh ram tana pawha mi chhuanawm sawi tur an awm ta nual mai a. Heng ang chanchin han hriat ṭhin hi a nuam hle mai a. Chutih laiin ruihhlo bawiha tang mek mi za tam tak an awm bawk. Mi hmingṭha leh hlawhtling tak tak karah mi ṭha lo lo awm ṭhin hian kan ram a tihmingchhe hle ṭhin. Mi awm ṭha duh lo leh ruihhlo bawiha tang mek kan tihte hi a chhan bulpui ber pakhat chu chhungkua a ni lo thei lo. Kan ramah hian chhungkaw mumal lo, nupa inṭhen kan tam em em mai a, hei hian khawtlang leh ram a nghawng lo thei lo a ni. Mi thatchhia leh awlsam taka pawisa hmuhna zawng an pung zel a, hna thawk peih si lo ei duh si, nawmsak thlahlel an pung zel bawk a, hengte hian sualna a hring nasa hle. Raltlan an tam tak avang hian hemi remchanga hmanga sorkar phal loh sumdawnna, ruihhlo leh a kaihhnawih pawh a pung nasa ni hian a lang. Zu leh ruihhlo te pawh khap an ni ṭhin tak nain, a zual zapui vaihlenhlo tih ang maiin a pung tual tual emaw tih mai tur a ni ta a. Nuaih tel man ruihhlo man thawm a awm reng a, zu lah an han check ṭhin tak nain, hmuh tur duh hun hunah a awm reng tih mai tur a ni.
Mi buma pawisa chhuhsak tum lah an pung tual tual, hetiang timi hi state danga mi te chauh nia kan hriat laiin kan ramah ngei pawh mahni Mizo pui bum tum ran an pung zel bawk. Internet leh social media te chu bumhmangte’n remchanga hmangin bum tur an zawng reng a, bum lah an ngah tawh bawk. Chutih laiin rui lo hai lo, hmel han en a, piangthar ṭha leh kohhran mi tak anga lang, a lang lo lama sum leh therhlo lama mi duham tak tak an tam narawh e. Nu leh nula inchei nalh leh fai tak tak, Bazar leh hmun danga ruk tur zawng reng reng lah an tam ta bawk. Retheihna hmang ṭangkaia bum tur zawng reng renga hmanhlel lah an tam tual tual. Pathian thu kawra hmanga a remchanna hmunah chuan thianghlim lo taka sum lakluhte, duham em em te kan awm nawk bawk. Kan thil thar neih leh kan thil neihna a thianglim leh thianghlim loh pawh ngaihtuah lem loin Pathian malsawmna kan han ti thla zut bawk a. Setana pawh hi ramhuai hmel leh hlauhawm tak angin a inlar reng lem lo, a chang chuan vantirhkoh thianghlim tak anga rawn inlar chang a nei. A chang chuan suit nalha inthuama khawih thiang lo ang maia mawiin min rawn dawr chang a nei fo.
Heng ang thianglim lo taka sum lakluha hauhsak te hi hlawhtlinna kan ti em le? Nge mi neinung apiang mai hi kan tlawn huam mai zawk dawn em ni? Eiruk leh hlemhlette kan do kan ti a, kan duh lo viau ni hian kan sawi chamchi a. Mahse, tuna kan awm danah hi chuan a taka do ngam leh duh lo tak tak hi kan awm meuh ang emaw? Remchang zawng ran remchanna hmuh si loh avanga rinawma lang mai mai te hi kan lo ni zawk mai lo maw? Engpawhnise, mi hlawhtling tur leh hlawhtlinna kawng dik zawh tur chuan chhelna leh rinawmna, taimakna te a pawimawh lo thei lo.
Thiamna hi kawng dika min hruaitu pakhat chu a ni phawt. Ruihhlo leh ruih theih thil tirem tur pawh hian kan ṭhalaite hi kawng dika kan kaihhruai a pawimawh hle. Mi lehkhathiam tak te, Master Degree chunglam zu ngawlvei leh ruihhlo ngawlvei sawi tur an tam lo khawp ang. Sport lama mi hlawhtling tak, ruihhlo lama talbuai sawi tur an awm tlem khawp ang. Zirnate hi kawng dik lam min hruaitu pawimawh tak pakhat a ni a. Social media lama mi hnial ching leh na tak taka mi post lo commnet ṭhin tute pawh hi mi lehkhathiam tak sawi tur an tam lo maithei. Ruihhlo ngai kan tih te, khawtlang tana mi hnawksak leh chhungkaw tan pawha mi chimawm takte hi mi lehkhathiam tak zingah sawi tur an awm mang kher lo bawk ang.
Ṭhalaite pawh hian kawng dik kan zawhna tur chuan kan chemkalna kawngah na takin kal ila; lehkha lama kal mi pawh hlawhtling ngei turin bei se la, sport lam kal mi te, hnathawk mi te, sumdawnna lama kal mi te pawhin kan kalna line lamah hlawhthling ngei turin bei ila, tichuan kawng dik kan zawh dawn a ni. John Raya chuan, "Thluak awm mai mai hi Setana hnathawhna hmun a ni," a lo ti a. Ruihhlo ngai te, zawrhte, zu bawiha tan te hi mi thatchhe tak awm mai maite zingah a tam ber a rinawm. Irwin Federnman chuan, "I hnain thuneihna a pe che a, I nungchangin zahawmna," a lo ti bawk. Zahawmna te pawh hi thuneihnaah a innghat lo va, nungchangah a innghat zawk ṭhin. Kan thiltihna kawnga rinawm taka kan tih chuan mi zahawm kan ni ṭhin a, thuneihna hi zahawmna a ni ber lo.
Benjamin Disraeli chuan, “A taka tih hian hlimna a rawn thlen fo lo. Mahse tih loh chuan hlimna a awm lo,” a lo ti a. Hlimna te, thlamuanna leh huaisennate hi hlawhtlinna dikah a innghat fo. Awlsam taka sum kan hmuh emaw, dik lo taka kan hmuh chuan kan hlim tluantling ngai lo va, kan huaisen thei ngai lo bawk. Dik tak leh rinawm taka kan hlawhchhuahah chuan kan hlimin kan lawm ṭhin a ni.
Thatchhiatna leh dawngdahnate hian phurrit min siam a, a rah chu ruihhlo ngawl vei, mahni intihhlum duhna a hring ṭhin. Kan thiltihnaa kan hlawhtlin nghal mai loh avanga beidawn mai te hi a pawi em em bawk. Kan Mizo ṭawngkam lar tak pakhatah chuan ‘Teirei peih’ tih hi mi tin tan hian a pawimawh em em a ni. "Mi chu a hlawhchhamna chhiar theih a nih chuan mi ropui a ni," Hebrai thufing chuan a ti. Kan thiltihnaa kan hlawhtlin nghal mai loh te avang hian beidawn mai loh tur a ni. Kan naupan laia kan zir ṭhinah chuan, ‘ Bei la bei nawn rawh’ tih kha a lar ṭhin khawp mai.
Khawvel mi ropui leh tun thlenga an hming dai ngai tawh lo, thil thar hmuchhuaka siamchhuaktute hi hlawhchhamna tam tak paltlang tawhte an ni ṭhin. Charlie Chaplin khawvela comedy movies lama hlawhtling takte pawh hi vawi tam tak hlawhchhamna tawng tawh a ni. Zaithiam Elvis Presly ngei pawh hi vawi tam tak hnar a ni a, mahse a beidawng duh lo va, a hnuah chuan tun thlenga Rock & Roll Music-a hming dai ngai tawh lo tur, King of Rock & Roll tih vuah hial a lo ni ta a nih kha; tiang hi sawi sen loh an awm tawh.
Chuvangin kawng dik zawh turin kan kalna kawng lam, sport, lehkha zirna, music leh sumdawnna lam leh adangahte pawh hlawhtling ngei turin bei ila, tichuan hlawhtlinna kawng dik kan zawh anga kan hlim bawk ang a, mi zahawm leh mi awh ngawih ngawih kan lo ni thei ang. Chu chu mi dang tan, chhungkaw tan leh ram tan hlawkna leh malsawmna a ni bawk.
- Reuben Lalnunthara Hnamte