HRISELNA ATAN THEIPUI
Theipui (Fig tree) hi Damdawi atan hman ṭangkaina a rei tawh hle. Palestina ram leh khawvel hmun danga Theipui leh Mizorama theipui kan tih hi han en mai chuan a inang chiah lo va, Purun sen ang deuh hian a rah chu a sen duk deuh a, a pianhmang pawh a inang hle. Kan rama mi hi chu a bial a, a pang a bawl hrip hrep bawk. A rah hi inang chiah lo mah se, a chhungmu leh nihphung awmdan erawh a inang tlang hle.
Mizote hian a ṭhatna leh ṭangkaina kan hriat tawk loh vang nge; Theipui hi kan ngaisang lem lo lo va, ramhnuai leh huana rah kan hmuh pawhin kan ei ṭha duh vak lo va, chuachhapah, a hût a awm ve fo lehnghal vei nen; kan lawh chhun pawhin ṭhenawmte leh naupangho kan sem ral kual vel mai mai ṭhin ni berin a lang. Bazara zawrh a nih pawhin thil man to tak chu niin a lang lo. A hut lo, hrisel ṭha erawh chu a tui hle thung. Engpawhnise, eng nge a nih a, eng nge a ṭangkaina i han belchiang teh ang.
ENG NGE A NIH?
Theipui hi a kung a sang em em lo va, mahse, a zar peng a inzar pharh zau viau ṭhin. A hnah hi a hlai a, a thap ṭha hle bawk. A rah hi a chawr chhuahna leilung a zirin a lian deuh leh te deuh chi a awm a, a chhip hmawr zum deuh leh bial mát mai a awm bawk. A lian chi chu Purun sen ang mai hian a chhìp hmawr lam a zum zuih ve a, a lenzawng pawh Purun sen lian ṭha pangngai ang vel tho hi a ni a, a pang pawh a bawl ve lem lo. A ṭhen chu a rah a lian em em lo va, kezungpui tia vel a pang bawl hrip hrep, a hmin rawng chu a sen hler ṭhin. Balhla ang maiin a rah hi a bawr chhawng chherchhuan ṭhep a, a kung leh rah hnunah hnai a ngah hle bawk. A rah chhung mu leh awm dan erawh a ṭhat dan chu inang tlang veka ngaih a ni.
A AWMNA HMUN
Theipui hi khawvel ram dangah chuan a hmun hranpa tawp siama ching leh enkawl an awm ṭhin. Phai khaw lum leh vawtah a ṭha ve ve thei. Mizoramah chuan ramhnuai leh chuktuah huanah ama awm awma lo awm ve tawp a ni deuh ber a, a hranpaa ching leh a hmun siama enkawl an awm ngai lem lo niin a lang.
A ṬANGKAINA:
Bible kan en chuan, Theipui hi an lo hmang ṭangkai thei hle ṭhin. Lal Davida hun lai aṭang daih tawhin damdawi atan an lo hmang ṭangkai tawh a ni. Davida hova Amalek rál an um ṭum khan, Amalek mi chhiahhlawh ṭamchhawl leh chau lutuk tlan chhe ve peih tawh lo, a ṭhianten an tlansana thi mai tawh tura ngaih an va nanchin ṭum khan, a lo harh ṭhat leh nan Davida chuan Theipui rah hlawm tlang khat leh, grep rah phoro bawr hnih ei turin a chawh (Prescribe) a, a lo harh leh ta tih a hriat theih.
1 Samuela 30:12 tin, theipui hlawm tlâng khat leh grêp rah pho ro bawr hnih an pe a; tin, chung chu a han ei chuan a lo harh leh ta a; ni thum leh zan thum chaw ei lo leh tui in lo a ni si a.
Tin, Isaia pawhin khawihli vei dam lo tihdam nan leh enkawl nan Theipui rah a chawh (Prescribe) a, a chawh angin a khawihliah chuan an belsak a, a dam nghal hmiah tih kan hre thei bawk.
II-Lalte 20:7 Tin, Isaian, "Theipui rah khâwn khat han la rawh u," a ti a. Tichuan an rawn la a, khawihliah chuan an bel a, a lo dam leh ta a.
Isua pawh khan Theipui rah duh lo a hmuh khan a thin a rim avangin anchhia lawhin a hau hlum tawp tih kan hria.
Mathaia 21:19 Tin, kawng sirah chuan theipui kung a hmu a, a va pan a, a hnah chauh lo chu engmah a hmu lo va. Tin, a hnenah, "Kumkhuain lo rah tawh suh ang che," a ti a. Tin, theipui chu a vuai ta nghal mai a. (Cf Marka 11:13).
Chuvangin, ringtu ni ve si Theipui rah duh lo anga rah chhuah nei lova i awm chuan, Isuan a la hau hlum ve palh ang che tih hlau hle rawh.
HRISELNA ATAN:
Tarlan tak ang khian Theipui chu rilṭam tuihal chauhna Fatigue; dehydration; khawihli boils tihdam nana damdawi ṭha tak a ni tih a hriat theih. Heng baka a ṭangkaina dangte i han zir zau teh ang. Ngun takin ngaihtuah la hman ṭangkai ve tum tlat ang che.
1. THAW UIH TAN :
Theipui hnah 2-3 vel tui nen den sawmin i hrawk ṭhuah/gargle la, hmuam vang vang la, i thaw uih rimchhia zawng zawng a reh ang a, i bialnu/bialpa; nupui/pasal pawh inthlahrung hauh lovin i chuk/muah thei ang.
2. TISA CHÂKNA TIPUNGTU ATAN :
Bawnghnute fir/tak ṭha pava khatah theipui hnah 2-3 zankhuain chiahin chhin ṭha la, a tuk zingah in la, i nupui/pasal; tihlim thei lo khawpa tisa chàkna lama i chak lohna kha, chepa nung khai ang vat vatin a tithotháng ṭha ang che a, in hlim dun thei tawh ang.
3. KALA LUNGTE AWM TAN:
I kala lungte awm avanga harsatna i tawh chuan, theipui hnah 7 tui pava 1-in chhum la, zing tin thla 1 chhung in la, i kala lungte awm kha a zawp sawm vek ang a, i harsatna sutkianin a awm ang.
4. ARNGENG DAMDAWI ATAN :
I bialnu/bialpain a sit em em ṭhinna che i hmai arngeng bawl sen ṭuakah khan, theipui hnah densawm emaw a rah ro emaw belin minute 15-20 chhung chiah la, chutiang chuan vawi 7 thleng ti ṭhin rawh. I arngeng a lo reh anga i bialnu/bialpa sitrukna che kha a bo duak ang.
5. ZUNTHLUM DAMDAWI :
Theipui rah 3 leh khawizu fir thirfiante 1 ei pawlh emaw, a hnah chhum tui kar 1 chhung tal ei/in ṭhin la, i zunthlum sang tur a veng ang. Theipuiah hian potassium a tam avangin insulin a tihniam thei.
6. RUH CHAKNA :
Theipuiah hian calcium a tam avangin ruh chak nan leh ruhseh tihdam nan a ṭha hle a, chuvangin ni tin theipui pum 3 tal ei ṭhin a ṭha a, naupang ṭhang lai eitir fo a ṭha hle bawk.
7. TANGSEH TAN :
Theipui hi tangseh/chicken pox tan a ṭha hle a, saisiak ang bawkin a hnah chhum tuia inbual hi tangseh damdawi ṭha tak a ni.
8. INTIHZAN NAN :
I bûk a rih lutuk avanga i mangan chuan theipuiah fiber a tam avangin a rah emaw, a pil chhum tui in ṭhin la, i rihna tlahniam ang.
9. HRAWK NA/THIP TAN :
Theipui rah ro pum 1-ah khawizu fir thirfiante 1 rawtpawlhin tui tlem nen ei la, i hrawkna leh thip a reh ang.
10. EK NEM NAN :
Theipui rah ro 2-3 rawt sawm khawizu thir fiante 1-in chiahin chawk kawi la, ni tin thla 1 chhung ei ṭhin la, ek khal leh ek harsatna i neih ṭhin chu a lo reh thei tawh ang.
Khi'ngte khi uluk takin vawng la, Theipui ṭhatna leh ṭangkainate a taka hman ṭangkai tum tlat ang che.
-Dr. C. Lalrampana