PATHIANNI-A VOTE CHHIAR LOH TIH KAL ZEL

Pathianni-a vote chhiar loh chungchang hi kan sawi tam ta hle a. Ngaihdan lah chu inan ahnĕkin a inpersan tawlh tawlh zawk emaw tih tur a ni a. Kan han sawizawm leh poh a ni ang chu.

1. State hrang hranga hun inang lova vote thlăk a nih chuan vote thlăk hmasate vote chhiar hmasak a ni ngai lo. Vote thlak hmasak chhiar a nih chuan a result-in vote la thlak turte kal dan tur party ṭhenkhat tan a ṭha zawng emaw, a chhe zawng emawa nghawng a neih theih venthawn a ṭul avangin.

2. Vote thlak zawh a nih chuan a rang thei ang bera ballot box-te lakkhawm tur a ni a. Chutiang tih nan chuan ni hnih emaw a ngai ṭhin.

3. Ballot box lakkhawm fel a nih chuan ballot paper-te tihchingpen (rigging) a nih loh nan a rang thei ang bera Vote chhiar tur a ni. Tih khawtlai a thiang lo.

4. Tun ṭuma vote thlak hnuhnun berna Telegana-ah chuan November ni 30 hi an thlak ni a ni dawn a. Chuta ṭanga hun remchang hmasa ber December ni 3 chu vote chhiar nan an ruat ta mai a ni. December ni 4 emaw ni 5 emaw te hi Pathianni ni se, vote chhiar nan an thlang lo vang; a tlai lutuk tawh dawn avangin. Vote chhiar hun an ruat dawn hian December ni 3 hi Pathianni, kan ni serh a ni tih pawh an hre kher lo vang. Kan serh dan pawh an hriat a rinawm loh a ni. December ni 3 hi hun remchang ber/awm chhun a nih avangin an ruat mai a ni.

5. Telangana leh Chhattisgarh-a kan Kristianpui nuai 10 dawnlai leh India rama kan Kristianpui Vaibelchhe 3 chuang zet awmten engmah sawi an nei ve lo hian Pathianni-a Vote chhiarin Pathianni serh a tibuai lo tih chu a lanchiantir ber mai a ni.

6. Kan Seventh Day unaute Sabbath, hnatlan ni, bazaar ni leh thil dang danga kan bawhchhiatsak nasatzia ngaihtuah hian Pathianni-a vote chhiar hi, eng ang chiahin nge maw kan ngaih le? Kan hruaitu pakhat Delhi zinin Inrinni (Sabbath)-a vote chhiar hun sawn a zu rawt mauh maite hian kan zingah Seventh Day sakhaw vuan an awm tih a hre lo nge, a ngainĕp lutuk zawk?

7. Pathianni kan serh dan langsar ber chu biak ina inkhawm a ni a. Vote chhiartu turte hi tute nge an nih hriat a la ni lo va. Biak ina inkhawm tihbuai hi kohhran hruaituten an duh loh ber a ni tih an hriat chuan hnam dang Kristian ni lo te, Seventh Day unau te leh Kristian dang, biak ina inkhawm ngai lo tam takte zinga mi vote chhiartu atan an ruat mai ang a; Pathianni serh bawhchhiat a ni lo ang.

8. An ngaihdan pawha Pathianni serh bawhchhiat a ni dawn nge dawn lo tih pawh hriat hmaa ralpui dova lo do ngawt mai hi tihdan belhchian dawl a ni lo. Pathianni-a inkhawm loh hi Pathianni serh bawhchhiatnaa an ngaia duh lohna lantir tur a nih chuan Kristian Pathianni-a inkhawm ngai lote hi an do tur a ni lo’m ni? Chanchin Ṭha min rawn hrilhtu English leh Welsh te zinga biak ina inkhawm ngai tawh lo, 95% te khu an do a nih ĕm loh pawhin an zu zilhhau tur a ni lo’m ni?

9. Vote chhiar hi Pathianni serh bawhchhiatna a nih chuan Kohhran băkah eng pawl pawlte emaw-in Committee neih zur zut nana an hmang te, Mitthi rălna hun bera neih te, TV-a inkhĕl en te hi eng nge an danglamna? Vawiinah (19.11.2023) ngei pawh Kohhran upa thlang leh vote chhiar an awm a ni lo’m ni? Mi tam takin vote chhiar an ngaihven luatna lamah eng dang an ti hman lo tih te hi an sawi dan pakhat a ni a. Chutiang mite chuan eng angin nge an hun an hman ṭhin rĕng? Pathian thu chauh ngaihtuahna hun tura an ngai a nih chuan chutianga ringtu rilru nghet lote chu Pathian thu ngaihtuah turin an kaihruai tur a ni dawn lo’m ni? A bul ni lova, a lĕr lama an che vak ṭhin hi kan Kohhran hruaitute tihdan dik lo tak a ni bawk.

10. Ziaktu lar tak pakhat chuan Pathianni-a a inbual ngai loh thu te, thil a lei ngai loh thute chanchinbuah meuh a rawn ziak a. Chutiang ti ngai lote chu ngaihsanawm a tih thu thlengin a ziak a ni. Chaw a nghei leh nghei loh chu a sawi lo va. Hetiang ngaihdan nei a nih chuan nghei awm tak a ni. Hetiang hi Pathianni serh dan ṭha leh dik a nih chuan a bawhchhia kan va tam awm ve? Kan kohhran hruaitute zingah pawh Pathiannia inbual ngai lo chu an awm meuh em ni? Judaten Sabbath nia ‘restaurant’ te pawh an hawn ngai loh thute ngaisang takin a rawn sawi bawk a. Ani hi chuan Judate tihdan hian Sabbath ni hi an serh ang tak hian serh ve mai se, a tan a hahdamthlak zawk lo’ng maw?

11. Pathianni serh chungthu-ah hian Kohhran hian dan tam tak a siam a. Chu’ng dante chuan zawm an hlawh fo lo va. An ngaih pawimawh tak ṭhin Pathiannia zin loh tih phei chu awmze nei lo a ni. A duh duh an zin a, chutianga zinte chu Kohhranin a sawisel ngai lo. Bawhchhiatna dang tam tak pawh sawisel a ni lo.

12. Kan Kohhrante kalsualna ber chu Pathian thutak aia an dan siamchawp an ngai pawimawh zawk hi a ni. Lal Isua chuan, ‘Ka thu zawmte chauh vanramah an kal ang’ a ti a. Lal Isua zirtirna pawimawh chu hengte hi an ni:

1. Englai pawha dawhtheihna nena nun a, mi dangte (mihring leh ramsate tiamin) hmakhua leh ṭhatna tur ngaihsak.

2. Mi dangte nena inban tawna mahni neihsa pek chhuah.

3. Mi dangte tawrhna phurrit phurhpui tura mahni inpumpekna.

4. Phût let nei lo leh huapzo hmangaihna mi zawng zawng hnena pek chhuah.

5. Thilsiam (Nature) dang zawng zawngte nena inrem taka nun.

Heng, Lal Isua zirtirna pawimawhte hi Mizo Kristiante hian zawm a lawi kan nei lo va, kan bawhchhe deuh vek zawk a ni. A chhan chu kan Kohhrante hian hengte hi zawm turin awmze neia min zirtirna leh kaihhruaina an neih loh vang a ni. An dan siam chawpte an ngai pawimawh zawk tlat a ni.

13. A ruh lang răwtin sawi ila, kan Kohhrante hian Lal Isua zirtirnate aiin an dan siam chawp, Biak ina inkhawm te hi an ngai pawimawh zawk a, chu lam hawi chuan min kalpui tawp mai a ni. Biak ina inkhawm kan tam chuan thawhlawm a tam a. Tunlai ṭawngkam han hmang ve ta ila, an thluaka sum ngainatna a luh aṭang hi chuan kan Bible berina ‘Tangka Sum ngainatna chu sual tinreng bul a ni’ a tih chu haiderin a tam thei ang bera Sum lakluh dan hi an tuipui leh an buaipui ber chu a ni ta mai a ni.

14. Sum thiltih theihzia chu kan Politician-te ang bawkin kan Kohhran hruaitute hian an hria a. Anni'n Restricted Tender hman dik loh chu pawisa siamna khawl ṭangkai bera an hmang ang hian, kan Kohhran hruaitute pawhin Sawma Pakhat leh Thawhlawm chi hrang hrangte pĕk tam chu Biak ina inkhawm nen chuan Kristian ṭha leh ṭha lo tehfung berah an hmang ta a ni. Hemi kawnga an hlawhtlinzia chu Kohhran lian ber budget Chĕng Tluklehdingăwn li (Rs.4,000,000,000) a lo ni ta hian chiang takin a lantir a ni.

15. Kan ram hruaitute hi Sumina a siam len an ni ti ila, kan sawi sual lo vang a. An len em avangin mipui chungah an lĕng a, mipuite lah chu eizawnna nghet nei lo, sawrkar thil tihtheihnaa innghat deuh vek kan nih avangin kan hruaitute chu zah enin leh hlauh enin kan en a. An dik lohnate pawh sawi ngam lo khawpin kan dawihzep a ni. Anni'n chu chu remchanga lain an inti lal tawlh tawlh ta mai a ni.

16. Chutiang deuh tho chuan kan Kohhran hruaitute pawhin Sum tam chu intihzahawm nan leh intihropui nan an hmang a. Vanram chabi kawltu anga an inlantir thiam avangin ringtute chu an dan siam chawpte'n min phuarbet a. Kaihhruaina dik lova a lema an siam ringtute chu eizawnna nghet neih loh vanga huaisenna nei lo mipui kan sawi ang tho khan, kohhran hruaitute kalphung dik lo chu sawisel ngam an awm lo va, lemchanna khawvelah bawk an chĕng reng mai a ni.

17. Kan ram hruaituten min kaihhruai dan a dik loh avangin Central Sawrkar chawmhlawm titihin kan awm a. Corruption kairualna ber kan ni bawk a. Chuvang chuan zahawmna kan nei lo va; ngaih pawimawh kan hlawh hek lo. Ngaihnĕpin kan awm a, Governor nihna hmu thei lo awmchhun kan nih hian Central Sawrkarina min ngaihnĕpzia chu a lantir reng mai a ni.

18. Kan kohhran hruaituten min kalpui dan dik lohzia chu natna ṭihbawiawm pui puiina a bawm nasat ber kan nihna ringawt pawh hian a lanchiantir a. Kan Kohhran hruaitute hi kan ramah hian intiropui viau mah se, hmun danga ngaih pawimawh an hlawh lohzia chu hei chauh pawh hian a lantir a ni: Vellore Christian Medical College khu India rama ‘Christian denominations’ hrang hrang, member nuai khat tal nei, hospital/dispensary pakhat tal nei Member an nihna a ni a. Chu’ng Member-te chuan kum hnih danah General Body Meeting an nei a. Chutah chuan kum hnih lo awm tur chhunga thil pawimawh lo thleng tur atana ruahmanna an nei ṭhin a. Chu’ng zinga pakhat chu Director, Registrar, Heads of Department hna ruak hnawhkhah nana ‘appointing authority’ ruat a ni a. Chutiang hna pawimawh ‘appointing authority’ atan chuan kan Kohhran aiawh hi pakhat mah Vellore Christian Medical College history-ah hian an la awm lo a ni. Mizoram kohhran hruaitute chu hunserh hmangtu-ah ṭantir ila, khuallian ber emaw ka nih an inti a, an lawm tawk em em a ni, tih ṭawngkam han hriat phei chuan keini tak ngial pawh hian zahna kan nei thei a ni. Chu chu, Politics/Sawrkar thila ngaih pawimawh kan hlawh lohzia lanchianna Governor nihna kan la nei miah lo ang vel hi a ni ang.

19. Hetiang hi kan nihna dik tak a nih laia ngaih pawimawh leh thil tithei tak anga inngai a, India ram ropui tak chhunga rampum thila thuneitu, India Sawrkar te, Election Commission of India te cho va, tihṭhaih thei anga kan inngai a, chutiang taka kan han che vel hi chu a zahthlak a ni. Kan tihṭhaihte hian min nuihzat viau ang tih pawh a rinawm a ni. “Give and Take” khawvelah hian keini ang pĕk tur nei ve lote hian ‘principle’ thu-ah lo phei chuan mi dang nawr thei kan ni lo. Silchar kawng chawlhkar khat a pina rilṭama thi mai thei kan nih thu kan sawi fo ṭhin te hi, a awmzia hriatthiam a ṭha.

20. Kan ram zῐm tĕ, pachhe hle lehnghala vawk lal lĕna kan han lĕng ringawt pawh hi a hoh tehlul nen, India Sawrkar cho tur chu kan ni lo a ni. “Principle” thu chu ni se, engpawh a ni tur a ni a. Pathianni serh kan kalpui danah hi chuan ‘principle’ chu a awm si lo a ni.

21. Kan ram zῐm tĕa hŭhăng a neih hria a, hlawhtling taka “Zu Politics” khel ṭhinte hian an hŭhăngin Vairengte gate băk a pĕl lo tih te hi hre rawh se. An thu ngaichang ṭhintu kan sawrkar, kan political party-te pawh takna nei lo, venthăwn nei deuh reng an nih vanga an thu awih ṭhin an ni tih hriat a ṭha bawk ang. Hetiang ‘culture’-ah hian takna a awm lo va, huaisenna a awm lo bawk a ni.

22. Hetiang thil rawt chhuaktu ber Kohhran Hruaituten an thil rawt tihhlawhtlin a nih mai loh va, a bawhzuina lama kut an sila mi dang tih tura an dah hian an thil tumah an chiang tawk lovin, an ngai pawimawh tawk lo tih a lantir a; an inlé-lo va. Chuti chunga NGO lamten pui tura an han beisei leh lawi te hian a tilĕ-lo lehzual a ni.

23. A tam zawkina a tlĕm zawk namnŭl, palzŭt kalphung hrim hrim chu a ṭha lo va. Manipur-a BJP chĕt dante kha chu tu ma'n kan thlăwp lo va, kan dodal tur a ni ang. Thuneitu săngin dan zulzuia thutlukna an siam erawh hi chu hriatthiama pawm thiam hi a ṭŭlin a ṭha a ni.

24. Kan ram hruaitute leh kan kohhran hruaituten min hruai dan hi a dik lo va. Kan hnam hi a ral loh nan Inkaihhruaina dik min neihpui rawh se, kan ti a ni e.

- M. Lalmanzuala