Written by
- VANLALZAWMA
MUALLUNGTHU

DANGLAMNA KHAWVEL

Pathianin thuthlung a thlak a, Amah a danglam ṭhinna he khawvel hi a danglam ṭhin. Thuthlung pawh a thlak danglam ṭhin miau avangin mihring te pawh a ngai rengin kan awm thei lo. Thlasik hi thlasik a ni reng lo a, nipuiin a thlak ṭhin. Fùr pawh hi ṭhâlin a thlak bawk ṭhin. Chu chu Khuarel a ni.

Khuarel tih loh hi he khawvela cheng mihringten kan tih danglam chawp, kan siam danglam chawp a awm ṭhin bawk. Hmasawn tur leh hmalam pan tur mihring kan nih miau avangin kan awmdan pangngaiin kan awm reng thei lo. Kan dinhmun pangngai rengin a khawsak theih hek loh. Khawchhak lam aṭanga nî chhuak hian thil thar a herchhuahpui a, thil thar nia kan lo ngaih leh hriat te pawh a tihlui bawk ṭhin. Chu pawh chu Khuarel tho a ni.

He khawvel hi danglamna khawvel a nih vang hian a lawm mi hausate an hausak reng loh a, retheite an retheih reng loh ni. Lawmna te, hlimna te, lungngaihna te, ṭahnate leh lungawinate pawh hi he danglamna khawvel hian a rawn herchhuahpuiin a herliampui leh ṭhin bawk. Chuti ang zelin hlawhtlinna leh hlawhchhamna te pawh. Lalnate thlengin.

Tun hma aṭang tawha kan ram kalphung leh inkaihhruai dân han thlîr hian, kan tun dinhmunah, ram leh hnamin danglamna a tawh tam tak zingah a ṭha lam hawi zawnga hmasawnna lungawithlak i hmu em? Ram tana theihtawp chhuah a, ṭhahnemngai taka mahni inphata ram hruaitu, ei leh bara mipuite intodelhna leh hmasawnna tura theihtawp chhuah ṭhin hruaitu kan nei tawhin i hria em? Han ngaihtuah chian hian azawng aza chu an ni lo maithei e, amaherawh chu, tun hun thlenga hruaitu kan neih tawhte hi chu mahni intodelh; mahni leh chhungkua hausa ta em em maite hi em ni kan ram hruaitu lo ni tawhte chungchangah hian hmuh tur awm-chhun tih mai a awl! Ram leh hnam hmangaihtu nia inchhal, rei lo te chhûnga hausa ta thut ṭhinte hi em ni hmasâwnna leh intodelhna kawnga min hruaitu tûra kan thlân lal ṭhin tih mai te pawh a awl? Ngaihtuah chian a vân ṭul em. He danglamna khawvelah hian he hringnun hi a lo va'n danglam hneh ta em !

Mihringte nunphung leh khawsak phung hi a danglam ṭhin miau avangin hamṭhatna pawhin kian hun a nei a. Vanduaina pawh hian kian zai min relsan hun hi a lo herchhuak ve bawk ṭhin. Chu mai a ni ne'm; he danglamna khawvel vang hian a lâwm zangkhua pawh a bungbut ṭhin a, Zawhte pawhin ngiau hun a neih ṭhin ni ti raw maw!

Kan hriat angin kan hma lawkah khian kan ram hruaitu tur, mipuiin kan thlanchhuahte chu puanchhuahna hun kan nei dâwn a ni a. Tute emaw chu an tlingin tute emaw chu an tling lo ang. Mipuiten duh taka kan thlanchhuahte chuan rorelna fawng an rawn vuan dâwn a, chutah chuan tute pawh tling se mipuiten beiseina sang tak neiin kan thlîr dâwn che u a ni. Kan thlanchhuah roreltute pawhin ram leh hnam, mipuite tâna an rorel danah leh kaihhruai danah danglamna khawvêl, a ṭha zâwngin thlen se tih hi keini sawrfu tur awm tawh lo, a bik takin thingtlâng kuthnathawktutena kan beisei leh kan hmathlir chu a ni.

Mipui retheite hian hmasawn ve a, changkanna lamtluang zawha intodelhna kawng zawh ve te hi kan thlahlel a. Chu khuarkhurum, kan tànna ata chu min hruaichhuak a, min chhanchhuaktu tur hi hruaitu ṭha lo chhuak se tiin, Tlumtea thlir takin kan thlîr ṭhin a. Ei leh bara kan intodelhna tur kawng min kawhhmuh a, min kaihruaitu tur hi kan mamawh tak meuh a ni. Ram tana him; hnam tana him, ram leh hnam hmasâwnna tur thil leh intodelhna kawnga min hruai a, ram mipuite tana hmasâwnna tur ngaihtuah chunga roreltu tur, ram leh hnam, a chhûnga chêng mipuite tana danglamna khawvêl thlentîr thei hruaitu hi he ram leh a chhûnga chengten kan mamawh leh duh chu a ni.

Mitin tan hian ‘tun hun’ hi a pawimawh em avangin tun huna kan thlanchhuah thar tur, hruaitu ni tur te hian an 'tun hun' ah hian danglamna khawvêl, hmasawn zawk khawvêl, changkang zawk khawvêl, intodelh zawk khawvel, eirukna laka fihlim sorkar, rorelna dik leh fel Luipui kâng ngai lo anga luang khawvelah min hruai luh tum se kan ti a. Hruaitu ṭha leh ṭha lo azirin ramin hma a sâwnin a sawn lo thei a ni tih hi kan pawm a. Kum eng emaw zât rorelna fel leh dik hi kan ramah hian lo thleng se tia mipuiten nghakhlel taka kan lo thlîr, raltiang ram chu min hruai thleng ngei tûrin rorelna kalpuiin min han kaihhruai se kan ti.

Kan pipute zonun zemawi, 'sem sem dam dam, ei bil thi thi’ kan tih ṭhin ang khan he ramah hian rualkhai taka hmasâwnna a lo thlen theihnan ram kaihruai se kan duh a. Tuna kan dinhmun 'Vawkreka fate ang zung' a kan inkaihhruaina ang kalphung hi paihin rualkhai zâwka hmasâwnna leh intodelhna kawng min zawhpui turin kan thlân lal tharte chu kan beisei bawk. 'Eiru lo' mai ni lovin 'eirukna do ngam, dik lo taka khawsa leh eiruk chingte hrem ngam hruaitu' hi kan mamawhin kan hria a. Chuti ang mi chu neih ngei pawh kan duh a, danglamna khawvêl thlentir ngei tûrin kan duh.

Tuna kan kaldan anga a ti thei leh a fawng vuantute lian tual tual bik anga lang ṭhin hi her-rem a, danglamna khawvel rawn thlentîr turin kan beisei tlat a. Chuti ang tura ram kaihhruai pawh hi a ṭul viau tawh lo maw kan ti a ni! Mi ṭhenkhat; an sum lakluhna leh ni tina an hnathawh kan hriatchian em emte zankhat thil thu leka an khawsak dan dinhmun lo danglam ta dawrh mai ṭhin te hi i lo chhut ve mai mai ngai em. Thlakhatah chuti zat an lalut ang a, chuti zat chu an eiral lo ni ta se la, tia kutzungṭang thliak meuha kan chhut chhuahsak ve mai mai theih te pawh hi e – sawiin a siak ta lo a nih ber hi !

Heti ang thil vel ngaihtuaha han chhût neuh neuh hian kan ram hian danglamna khawvêl thlen ngam tur hruaitu dik leh rinawm kan mamawh viauin i hre ṭhin em? Mihring kan nih chhung chuan kan mihringpuite nen kan khawsaho rêng dâwn a. Inthlang ram kan nih angin kan la inthlang zêl fo ang. He danglamna khawvelah hian kan danglam dan hi a ṭha zawng nge a chhe zawng tih pawh chhut chiang ṭhin ila. Tun huna i thiltihte hi chhinchhiah a niin theihnghilh a ni ngai dawn si lo. Chuvangin, ram leh hnam, mipui tana ṭha zawnga danglamna thlentu, danglamna khawvêl siamtu ni turin nang roreltu ni tûra kan thlanchhuah che hi kan beisei tlat dâwn che a. Kan ṭawngṭaina pawh a ni reng dâwn a ni.

- VANLALZAWMA, MUALLUNGTHU