YMA HUANGAH ENG NGATI NGE KOHHRAN 'UPA'TE HI 'PU' KAN TIH KHER KHER ṬHIN LE?

Hmannia DDK (Tv ) ka enah chuan Mizoram khaw pakhata khuai khawitu, pa pakhat an kawm hi a khuai khawi nen inzawmna awm miah lo mah se, a hmingbulah 'Pu' ti lovin 'Upa' tih an dah hi ka hmu fuh kher a! Chumi ka hmuh phat aṭang chuan kha pa, a taka ka la hmuh ngai reng reng loh kha eng ang mihring nge a nih ang, hmeithai Inah zu te hi a in ve zauh zauh ṭhin ang em? tih vel chu tu mah zawh buai ngai lovin ka chian phah deuh uarin ka hria a; 'kohhran upa a nih miau avangin a khuai khawi hna pawh chu a ti vel mai mai lo vang a, a nupui fanau leh an khawtlang tan pawh mi laktlak tak a nih dawn hi' tih rinna nghet tak (impression) min siamsak nghal bawk.

Ka ngaihtuahna a kal zel a, DDK ho pawhin he mi hi 'upa' tia an ziah laiin eng ngati nge YMA te hian kan vengchhung kohhran upate hi kan veng bil chanchinbu ilovah 'upa' ti lova 'pu' kan tih kher ṭhin? tih hi rilruah a lo lang a! Ram hnuk chu khawih pha lem lo mah se, ka ngaihdan hetiang hian ka ziak ta mai mai a, a duh chuan min rawn hnial thei ang.

He thil hi a ṭobul niawm ka zawt kual ta a, thumum tak a awm loh hmel. Ngaihdan tlanglawn tak chu- kohhran chuan kohhran tana thlarau lam rawngbawltu turin 'kohhran upa' an thlang a, chu upa chu kohhran tan upa a ni a, yma huangah upa anga en a ṭul ber kher lo; chuvangin 'kohhran upate hi yma chuan upa ti lovin; pu kan ti tur a ni' kan ti ni berin a lang. Hetiang ngaihdan hi a dik nial nual thei ang a, a dik ziktluak hlek lo bawk niin kei chu ka ngai. Chutiang chu kan thu rolum dan a nih dawn chuan kan MP te hi Parliament ah chauh MP an ni a, kan MLA te pawh an bial bikah or Assembly house-ah chauh MLA, school zirtirtute pawh an school-ah chauh zirtirtu an ni' kan ti dawn em ni? A dik thei chiah lo. Heng mite hian an awmna apiangah an pension hma zawng chuan an nihna an chhawm a ni. Chutiang chiah chuan kan upa, harsa taka kohhran dan zawhkim 2/3 majority-in kan thlanchuah hram hram ṭhin ngatte hi chu an lawina kohhranah chauh ni lovin, an awmna veng chhung tan pawh upa an ni tho lo em ni? Chuvangin, kan khawtlanga an dinhmun zahawmna (prestige) vawnhimsakna'n te pawh 'pu' ti satliah lova 'upa' tih mai hi hlohna a awm chuang lo va, a pawi viau em ni? Tin, hming inang pu kan tam ve ta a, he thumal telh zeuh hi mihring inhriat hranna atan pawh a ṭangkai ve hrim hrim thei, tih vel hi ka sawi tum chu a ni.

Hetih mek lai hian kan hming leh kan inkoh dan ringawtah hian mihringte zahawmna tak tak hi chu a innghat lo chhiava lawisi tih chu kan hre ṭheuh awm e. Khawvela thu leh hla lama mi ril ber nia sawi William Shakespeare chuan, 'Hming' emaw kan inkoh dan hian awmzia eng nge a neih chiam? (What's in a name?) a lo ti a. Hemi awmzia hi 'hming hi chu ṭha pui pui pawh inphuahsak (nei) eng ang mah i la, a putu nungchang berin a zir chuan miau si loh chuan eng tihna mah a ni lo' tih hi a ni awm e. Entirnan: Lalṭhazuala'n a ruk ruk a bansan duh chuan lo va, Lalthianghlimi'n zu a ruih a; a KS/a uire reng tho chuan eng nge a hming hian awmzia a neih? Hetiang chiah hian hming hi chu mawi leh nalh tak tak pawh pu mah i la, mi ṭhenkhat hi chu mipui sum eirukna (corruption) lamah mipuiin an hmuh tleu laklawh tawh avangin an duh hun hunah, "Pathian leh kan ram tan..." tih thute hi awrphiar ṭawng ṭawngin sawi thla zen mah se la, mipuite benga rawngah a lut thei lo va, an tan darbenthek ri (kan bible-in a tih) ang lek an ni mai ang tih a hlauhawm.

Khawvela hnam hrang hrangte hian hming ziah dan kalhmang bik an nei ṭheuh. Saphovin an hming bulah an hnam hming - Robert, James, adt. an dah laiin vaihovin Singh, Kumar, adt. an dah ṭhin. Mizote pawh hi hming inang pu kan tam a, kan hming bul leh hming tawp lama hnam hming te, ṭhenkhatin sap (an ngaihsan deuh) te hming, adt an dah hian mihring inhriat fiah (identify) zung zung nan a ṭangkai em em a --wwni. Tin, mi thenkhatin an hming bul leh hmingtawpa an nihna (professional degree) an dah hian an chapo vang ngawtah ngaihsak lo ang u. Entirnan, Rev. / Dr. / IAS / Er. / Capt./adt. an dah hian awlsam takin an dinhmun (identity) kan hriat tel phah theih rualin an hming anpui putute lak aṭangin kan hre hrang zung zung thei a, a ṭangkai hle bawk.

Tin mi tam tak sawisel fo ṭhin chu officer ṭhenkhatin emaw an motor a designation plate an tar ṭhin hi chaponaah ngaiin an helh hle ṭhin. Kei chu hei pawh hi ṭha ka ti tlat nia, a chhan chu a chhungah tu nge chuang? tih min hrilhtu a nih avangin! Kei ngei pawh hian min rawn zawng chhuak duhtute awlsam nan kan Inah ka hming tarin a tawpah harsatna tam tak kaltlanga lehkha ka zir avanga ka hlawhchhuah ve, 'IFS' tih chu 'neih mah a har e' tiin rei vak lo chu ka dah tel ve mai mai ṭhin a, tunah erawh ka lo retire ve tak avangin hei hi ka dah bo leh tawh. Mahse ka hming ngei pawh hi hming common tak a nih ve avangin leh Pachuau ka nih avang hian (luhlul viau bik kher lo mah i la) ka hmingbulah 'PC' tih ka dah tel ta thung; hei hian ka hming ang pu lakah min thliar hrangin ka hnampui ṭhenkhatin 'unaupa' tia min rawn hnaih phah an awm nual bawk.

Kan thusawi hi hriatthiam a awl zawk nan kan vengchhung bik (Ramhlun North) tan lo keuh lut zuai ila, khua/veng dang tan pawh ka sawi tum hi a fiah lehzual thei ang. Mizoram khaw tam ber chin dan ang bawkin kan veng kohhran upate hi kan yma chanchinbu (maryma)-a an hming bulah 'upa' ti lovin mipui, mimir dang ang bawkin 'pu' kan ti vek ṭhin, keiin tuna ka lo sawi ve tur a awm lo. A nihna takah chuan tlin harsa tak kara kan thlantlin hram hram ṭhin kan upa te hi kan khawtlang (society) ah pawh kan puipate zinga mi, prominent citizen ang deuh roh an nih vena lai a awm a, zahkai tak tak vek an ni bawk.

A nih leh kan upate hi kan yma function iloah hunserh hmang turin lo sawm dawn ta ila, 'Upa' kan ti ang nge 'Pu' tiin kan address ang? Kan tihdan phung hi kuaiher hret ila, kan veng kohhran upa (mi tlem te) te na na na hi chu kan veng chanchinbu iloah 'pu' aiah 'upa' tiin han ziak ṭhin tawh zawk i la a ṭha mai mai em? Tichuan, ṭhangthar naupang zawkte hnenah upate kan dah chungnun leh zahder lantirna chi khat a ni tel dawn.

Tin, mimal taka inhriat hran nghal zung zung nan a remchang em em bawk dawn a ni. Entirnan, kan veng chanchinbu ilovah Pu Rinawma, Pu Fela, Pu Nghaka, adt tih an ziah chuan keini ang duang chu kan la bo deuh mam mam (confused) thei. Mahse upa Rinawma, upa Fela, upa Nghaka, adt. an tih chuan chawplehchilhin kan fiah nghal duak ang a, mitthlaah anmahni pawh kan hmu nghal uar uar thei mai dawn a lo ni.

Hetih lai hian Mizote hi ze thlak mawh tak, chinṭhan tawh chu sahuaithingvawn tlat leh sawhsawn zung zung harsat tak, "Kan khuaah chuan au ka ti leh thau thau" ti chi kan la tam a; 'ningani' ni na na na "nilaithawhṭan' ti lui tlat te, committee nikhuaa mahni ngaihdan dik tak sawi ngam lo te, tihdan thara hma thar lak tum ai chuan 'Kan tihdan ṭhin pangngai hian kal leh bek bek rih phawt ila...' ti chi kan la tam hi kan ṭhanmawhbawk pakhat a ni awm e. Thil ṭha ti tur chuan tih dan ngai ngawta kal reng ni lovin, change a ngai fo ṭhin.

Engpawhnise, sawi tawh angin chin dan thlak thut hi kan harsat a; tuna ka rawt chhinna pawh hi ka mimal ngaihdan satliah ve mai a ni a, pawm harsa kan ti a nih pawhin, ka mut a tui loh phah ka ring chuang hlek lo a nia.

- PC Lalrinmawia