Written by
- C Lalremliana
Champhai

MIZORAM GRAPE THAR SACRAMENTAL WINE ATANA HMAN THU

Nikum–2022 Mizoram Synod rorel No 39-na, “Mizoram Grape thar aṭanga siam Sacramental Wine atana hman rawtna” chu, SEC-in lo zirchiang se la, rawtna nen Synod-ah rawn thlen leh rawh se, tiin a rêl a. Kumin 2023, Mizoram Synod rorêl chuan hemi chungchangah hian thutlûkna a siam dâwn a ni.

Hemi chungchang tho hi 2017 Synod, Bungkâwnah, Aizawl Hmar leh Aizawl West Presbytery-ten an thehluh chu Synod rorêl chuan, "Tûna Sakramen Wine kan hman pangngai hi la hman zêl ni se kan ti," tiin a lo rêl tawh bawk.

Tuna Sakramen atana kan hman lai, Tincture Cardamom hi han belchiang hmasa ta i la. Bur khat 450ml ah hian Alcohol 38-43% telh a ni a. Bur khat hi Rs.375/- man a ni. Haryana state, K.Pharmaceutical works in an siam a ni. A lei nan hian kum khatah Mizoram Synod-in cheng Nuai 75 vel a sen ṭhin thu, Pastor pension pakhatin Zonet Zawlbuk-a an kawmnaah a sawi. Hetiang hi thil nih dan a lo nih chuan, hetiang zat kohhran mite thawhlawm thawhkhawm, State pawna a luangchhuak ṭhin hi a uiawm tham hle. Amaherawhchu, Mizoram Presbyterian Kohhran member Dan zawh kim, ramchhung leh pawna 4,54,230 (2021-2022 statistics) zet te tan, Sakramen-a hman tur tuna kan hmanlai ni lo remchang dang a lo la awm miau lo va, hman ngei a ngai a ni.

Tuna kan hmanlai Tincture Cardamom, sacramental wine atâna hman tur a lo awm hi a hluin a lawmawm hle a. Sakramen changtu mi tam takten Pathian pawlna nung leh taksa damna atan an lo hmang tawh ṭhin a, a hluin, ngaihhlut em em tur a ni. Amamerawhchu, Mizoram pâwn aṭanga sum tam tak sênga lakluh kher ngai lo va, kan ram thar Grape aṭanga siam Sakramen atana hman tur a lo remchan ve tawh takah chuan, kan ram aṭanga siam Sacramental wine atana hman rawtna a lo awm ta hi a lawmawmin, Synod 2023 Inkhawmpuiin hman tura a pass phei chuan kan ram kut hnathawktute tan hian a hluin a va lawmawm dawn em. State pawna Kohhran thawhlawm tlingkhawm, cheng tam tak luangchhuak ṭhin hi kan ram kut hnathawktute kutah ngei a lut ve tawh ang a, kan ram thil hian hlutna a nei sang sawt ang a, kan ngaihlu sawt ngei ang. Sakramen atana wine, serh taka siamtute tan pawh a lungawithlak hle ang. Thua ngaihlu tura inzirtir ai chuan, a taka keimahni ram thar Grape aṭanga siam Kohhranten Sakramen atana kan hman chuan, kan ram thil hian hlutna a lo neih phah sawt ang a, kan ngaihlu sawt ngei ang.

Tun hma pawh khan sakramen atân rose water te pawh an lo hmang tawh ṭhin a ni awm a, a ṭha vek e.

Kum 1966, Mizoram buai lai khân Pastor Chhâwnvunga khân sakramen-ah rawng sen (red colour) pawlh tur a neih loh avangin rem hre takin ‘kawihṭhuang zû’ a lo hmang tawh a. Tuna sakramen atâna kan hman ang tho hian Pathianin a mite pawl nan a lo hmang tawh a ni (hemi chungchang hi a fapa, Upa K. Malsawma, Aizawl Chaltlang Kohhran Upa chu zawh theihin a la dam a ni).

A tlachawp hman ṭangkai hi mi remhre remhriatna a ni a, kan Pathian ngei pawhin, Tuipuisen vuak chah nan kha laia lo awm remchang, Mosia tiang kha lek chhuak turin a hrilh a nih kha. Tuipuisen tikang chattû kha Mosia tiang ni lovin, Pathian a ni tih kan hre ṭheuh awm e.

Aw le, kan ram Grape thar aṭanga siam Sacramental wine atana hman rawtna lo lut hi han belchiang ve leh teh ang. Winery aṭanga siam, mimalin an lei ṭhin ‘Champwine’ leh hemi hmun veka serh taka an siam Sakramental wine hi a inang lo tih hriat a ṭha ang. Champwine-ah hian, Sawrkarin a phal chin Alcohol 11% telh a ni a, tuna BCM Kohhranin Sakramen atana an hman laiah hi chuan Alcohol 9% chauh telh a ni. Mizoram Synod nen, a hran hlakin winery Managing Director ten MOU sign tharin Alcohol telh tur zat, a rawng leh a tak dan turah inremna an siam thar thei bawk ang. Bur khat 750ml hi Rs 140/- man a ni a. Um khat hian Sakramen no 70-75 a daih tih a ni. Hetiang rate hian Sakramen atan Presbyterian Kohhran Dan zawh kim 4,54,230 zet te hian kan hman chuan, kum khatah um 32,445 vel kan mamawh ang. Pastor te hian kum khatah an bial chhung kohhranah vawi thum tal Sakramen ṭheh tura beisei an ni a. A ṭhente phei chuan vawi ngate an ṭheh ṭhin thu an sawi. Tuna kan ram chhung leh ram pawna dan zawh kim 4,54,230 zet te hian vawi khatah Sakramen um 6,485 (454,230÷70) kan mamawh ang a , vawi nga ṭheh a nih chuan 6485x5=32,445 um vel a lo ni ang a, heti zat keimahni ram thar ngei han hman leh a leina man ram pawna chhuak lo va, kut hnathawktute kuta a luh chuan a va hlu dawn em.

Grape wine supply hi a tam tawkin, tunah ngei pawh litre nuai hnih vel stock a awm a, a thlaphanawm loh ve. A dahna bur pawh hi upgrade theih a ni a, litre khat, litre hnih, litre thum aṭanga litre nga dawng plastic bur hman tur pawh ngaihtuah mek a ni. Tunlai khawvelah chuan thil hi a lo awlsam tawh khawp mai.

Tun hma lam kha chuan kan ram thar ngei, sacramental wine atana hman tur remchang kan la nei ngai lo. Rampâwn aṭanga lakluh hi loh theih loh a ni. Tunah erawh kan ram thar ngei sakramen atana hman tur kan lo nei ve ta a, hman ngei ni se a duhawm takzet a ni. Mahni ram thar chhuah ngaihhlutte pawh hi kan inzirtir thar a ṭul hle. Kohhran mipuiten kan thawhlawm aṭanga cheng nuai tam tak state danga a luang chhuak ṭhin hi a uiawmin, kan ram kut hnathawktute kutah ngei lut se, tih hi mi tam tak duh dan pawh a ni ngei ang.

- C Lalremliana, Champhai