Written by
- Mapuia Ngente
Mizoram Food Processing Research & Training Centre (MFPRTC) lamah
India ram rorelna sangin Farm Law pathum a pawm hlimchhawn, India ram loneitu tam takte'n nasa taka an dodal lai vel, September ni 30, 2020 aṭanga October ni 3, 2020 inkar chhungin Mizoram Food Processing Research & Training Centre (MFPRTC), Phaibawkkawn : Seling hmunah zan thum riak lutin, "Entrepreneurship & Skill Development Programme on Agri-Business" ah ṭhianpa Zohmangaiha nen kan han training ve thei hlauh a ni.
He training tel ve tura min hiptu ber chu he Centre Director, Pu Joseph L.Ralte hian "Zoram Rahbi (Entrepreneurship Lamtluang)" tih lehkhabu, a hma thla thum liamta vela a tlangzarh ka lo chhiar ve aṭangin a ni. Training a awm tur thu social media aṭangin ka lo hmu a, tichuan seat min lo pe ve thei hlauh a, a lawmawm tak zet a ni.
Aizawl aṭangin phur em emin kan kal a, registration tih hun chawhma dar 11 aṭanga dar 12 tih ni mah se hma takah, dar 10 pelh hretah kan thleng a, kan phur viau mai. Registration fee cheng 200 chiah training nan hian kan seng. Covid-19 avangin training tura dil tam viau mah se duh zat zat an la thei bik lo a, keini batch-ah hian mi 10 kan training a, a karleh lamah keini aia tam deuh zawkin training an nei ve leh a ni.
He hmun thlen tirh phat aṭang hian kan tlangnel a ni nghal mai. Min lo chhàwn a, min lo dawngsawngtu a thawkte an fel a, Entrepreneur ze pawimawh ber pakhat nia sawi "hmel hlim put" chu an lo lantir ni berin ka hria, an mi lo dawnsawnna hmel hmuh a nuam tak zet, zirlai pakhat chu an chetzia aṭangin min lo zirtir nghal.
Mihringte hi kan awmna hmun leh kan chhehvelte hian kan ngaihtuahna a kaihruai nasa em em a, chu tak chu he hmuna training hlawkna tak pawh a ni. Kan thil zir nena inmil leh kan ngaihtuahna vir vel tir thei thlai leh thei sawngbawlnate, a kui ṭiahnate, a dah ṭhatnate'n min hual vel a, chu mai piah lamah a hmunhma huam chhungah thlai leh thei chi hrang hrang a awm diah diah bawk a, training boruaka chen a tiawl lehzual viau. Sunhlu leh kawlthei kan lawh chawp ringawt pawh training chhung hian kan ei tam hman viau, lawh erawh kan dil chuang lem hlei lo a!
Classroom a nawm bakah PowerPoint Presentation pek theih tura duansa a ni nghal bawk, a changtlung khawp mai. Mipa leh hmeichhe tan mutna in hrang a awm ve ve a, mutbu a awmsa vek bawk. Tui a ṭhat avangin duh hun huna inbual theih a ni a, an tui lak hi ni zung chakna hmanga an pump a ni nghe nghe a, an remhre khawp mai. Choka a nuamin a thianghlim a, ei leh in lah a tui em em, duh aia tam ei a awl ṭhin viau.
Entrepreneur ṭha ni tura pawimawh thil hrang hrangte kan ngaithla a, a tira lian leh huap zau taka bul ṭan ringawt hi a fuh ber loh thute, lian vak lo aṭanga tih bek bek a, huang zauh zawk zel a, mahni zawh tawk chhut thiam a pawimawh thute chena zirtir kan ni. Risk la mawl tawp lo a, awmze nei taka risk lak a ṭulzia min zirtir a ni ber awm e.
Zirtirna min pe tura mithiam hrang hrang lo kalte chuan zirlai hrang hrang min zirtir a, an thiamin a hlawkthlak tak zet a, zawhna leh sawihona hun pawh kan hmang ṭha ṭhin viau. Eizawnna awm thei chi hrang hrang heng - thlai chi supply, ran chaw siam, contract farming, farm to table, adt. kan ngaithla a. Hei mai bakah hian loan chi hrang hrang lak theih dante, subsidy hmuh theih dante chenin hrilhhriat kan ni leh zel bawk. A tawp zana ramhmul damdawi chungchang kan zirlai erawh chuan ka taksa a lo chau ve deuh a, ka lo mutthluk avangin duh angin ka hre ve ta lo a, ka ui hnuhnawh khawp mai.
MFPRTC chhunga thlai leh thei sawngbawlna khawl hrang hrangte, laboratory-te, cold storage-te, an thil pack dante min entir a, a hman dante chenin min hrilhfiah bawk. Taka! Tlem lai deuh khan Aizawl Bazarpuia bekang lei tura inrinnia intlar thlalak a lar viau mai a, vawksa tih lohah chuan bekang lei tura intlar hi inrinni chawhmeh bazar-ah chuan a ni deuh mai awm e, Mizote hian bekang kan lo ngaina hle tih a tichiang viau mai. He Centre-ah hian khaw pakhat chu bekang um dan thianghlim leh felfai zawk an zirtir tawh a, chu an training hnu chuan an khaw bekang um ei sual an awm lo tihte kan hre lehzel bawk.
Mizorama zirna in hrang hrang piah lamah, India ram state dang University aṭang pawhin zirbingna nei tura he hmun rawn pan vang vangte pawh an awm ṭhin a ni. He Centre hi zirlai, loneitu, agriculture kaihhnawiha eizawng, thiamna ril leh thuk zawk neih duhte chenin an hmang ṭangkai a ni ber mai. Sawi hmaih hauh loh tur chu a bikin Seling leh a chhehvela awmte, mi eng emaw zat tan eizawnna leh inhlawhna remchang he Centre hian a pe ṭhin a, kan training chhung ringawt pawh hian thlai ṭiak buaipuia hnathawk an ṭhahnem viau.
A tawp khar nan, America President ṭhin Pu John F. Kennedy-a lo sawi tawh angin, "I ramin eng nge a tihsak theih che zawt lo la, i ram tan eng nge i tih theih inzawt zawk rawh," tih rilru pu chunga ram hmasawnna ngaihtuah a, ram tana hma latu Pu Joseph L.Ralte te ang hi Zoram tan lo pen chhuak zel se, amah ang hi lo pung deuh deuh se a va duhawm em. MFPRTC, hun rei lo te chhunga finna leh hriatna tam tak min pek avangin kan lawm tak zet e.