How much is enough? Eng chenah hian nge a tawk tawh kan tih dawn?
Khawvelin hma a sawn nasa telh telh a, mamaw kan ngah tulh tulh a. Kan pi leh puten ‘Sem sem dam dam, ei bil thi thi ‘ tihte chu, A ruh no no chhuakah tihin kan ni tin nunah a rawn luahlan hneh tawh em em mai a. LSC, LSC, LSC buaiin LR&S office ah kan tlan kual char char tawh hlawm mai a. Ram kan inngahsiak ber mai hian a hriat. A hmaa chenna in nei miah lo khan in pakhat a hmingin a nei ta a, a lawmpuiawm tehlul nen, pakhat mai kha a duhtawk thei tlat si lo, a chenna in piah lamah a tu leh fate thlenga chenna tur a duh belh zel a, a tawpah chuan a ṭhenawm te ram te, ram ruak awm a hriat apiang chu a it zel a, ka tan, kan chhungkaw tan bik ti zelin a theih ang zawng zawng chu a LSC ta hmiah hmiah mai a ni. Chhiah pek dawna a LSC zat chu lehkhabu pakhat anga keu tham lawih a lo tling ta a ni. Eng chenah hian nge LSC neih kha tawk a tih dawn le?
Nasa takin tunah hian duhamnain kan ram a tuam mek a. Mimal tan a tam thei ang ber ber hlawkna neih kan duh luatah kan ramin a tuar ta a ni. Khawvelah hian retheihna hi a tihrem theih ngai dawn lo va, amaherawhchu retheihna tam zawk hi chu “A tawk tawh e,” ti ve ngai lo, duham fal te vang a ni.
Mi ṭhenkhat hi chuan kan tu leh fate zawng zawng tan hahdam taka an awm theih nana ro hnutchhiah kan duh luatah midang pawi leh ram pawi nasa takin kan sawi a ni. Kan tu leh fate chu kan mawhphurna an ni teh meuh mai, mahse engkim kan thawhsak, lei kepsak sa vek chuan hnathawh tum lo, hmantlak loh chhuanthar tam tak kan siam phah ṭeuh a hlauhawm em em a. Puitlinga chhiar chin tawh chuan amaha midang ring lova a inenkawl theih leh a tih ve tur a ni tih hi tuh thar a hun takzet.
Ram awl awm kan hriat apiang hi a leina kan neih vang ngawta lei vak maite hi ram retheia min la siam zawktu tur a ni. Nakin zelah midang ram la nei ve loten in leh lo an din ve theihna turin ram awl chu zuah zawk ila, hausaknate hi mimal duham fal an tlem chuan a insem theih em em ang.
Khawthlang lam nundan kan thlira kan entawn a, hei hian nasa taka a ṭha lo zawnga rual awhnaah min hruai lut a, kan ram sum thawhchhuah dinhmun nena inmil lo pui khawsak phung neih chaknain kan khat a, heng hian sum leh pai, in lo rama duhamna nasa tak min neihtir a ni.
Hnam tlem leh la naupang tak, la indawm kang tawn dial dial thei kan ni a, mahse mimal duhamna nasa tak avangin mi hausa leh rethei inkar a zau tak tial tial phah a, chu chuan ram anga hmasawn lohna nasa takin a thlen a ni. Tunah chuan Mizorama duhamna a nasa tawh lutuk a, chhungkhat pawh ram leh ro sum vangin an inmihran ṭhuai ṭhuai tawh mai a, a rilru natthlak hle. A nei zawkten a nei lo zawkte dawm kang tur kan nih laiin, a nei lo zawkte chan ve tur pawh chhuhsak kan hreh ta reng reng lo mai. Hei vang hian ram mipui tam zawk hi chu an ṭap a, an rum tlawk tlawk a ni.
Tun Mizoram dinhmunah chuan thawhrim leh taimak viau vang pawh ni lovin, chuh chak avanga hausa tate hi kan tam em em mai a. Sem sem dam damte chu sawi pawh kan sawi duh tawh lo a ni. Kan moral hi a inthlak thawk ta mai. Hetiang reng renga kan kal a nih chuan kan ram hian hma a sawn tak tak thei ngai dawn lo a ni. Rev C. Chanchinmawia (L) thusawi pakhat tarlang ila, “Hausak kan tum dan hi thihna min vengtu atana kawl tum kan nih vangin a rapthlak hle a ni. Sorkar pawh hian a thil tih tum ṭha te a tih theih lohna chhan chu, sum duh lutuk te vang a ni reng mai a. Vawiin thleng pawh hian Mizorama ah ngat phei chuan rel kawng pawh Sairang thleng lo lut turin an ruahman fel tawh a, nimahsela, a tla chawp mai maia eizawnnana huan te, ram te la nei ngai reng reng lo kha rel kawng a chhuak dawn tih hriain LSC an siam zung zung a. Mi huan hlui te man tlawm deuh deuhin an lo lei a, rem inti hre em emin compensation (zangnadawmna) kan tih kha han zangna hauh si lo kha a dawmna man to beiseiin tunah hian an inhawr hut hut a, chungte avang chuan Mizoram malsawmna a dawn tur kha dan a ni rih a ni. Mi hausa duhamte, sum ring ten harsatna an siam nasat hi kan hmu a ni. A rapthlak hle mai. Kawngpui pawh hi zauh dawn ila, a zauh theih tawh loh, hei ka ram chin an lo ti fur tawh a, thil ṭha hi tih harsa tawh tak a ni, kan ramah pawh hian. Neih belh zel kan duhna hian nun a tichep a, a tawk awm lek lova sum leh paia kan tlanna hian Seol min hruai lut ang a, thihna chu min vengtuah kan hmang ve hlawm dawn a ni,”.
Tun ang renga duham taka kan kal chhoh zel chuan mimal leh mimal, chhungkua, ṭhenawm, ṭhenrual ṭhate nen innghirngho reng rengin kan la awm nasa telh telh ang tih a hlauhawm takzet. Tu leh fate neih tam te hi Pathian malsawmna a nih rualin anmahni avanga midang chan ve tur pawh chhuhsak mai piah lamah, zuah hlei thei lova kan awm chuan kan ram ṭhan zelna tur hian a la tuar nasa dawn chauh a ni. Hei mai bakah a hmaa kan tarlan tak ang khan ṭhalai/chhuanthar hmantlak loh leh hnathawh tak tak tum lo, thil changkang hre si, moral hniam si kan la siam ṭeuh ang tih a hlauhawm takzet. Chhung tinin kan neih chinah “A tawk tawh e, kan mamawh chu kan ngah tawk tawh a lawm midang chan atan i khek tawk ang u,” tih chin kan neih hi a hun tawh takzet.
India hnam pa, Mahatma Gandhi sawi ang khan, “Leilung hian mi tin mamawh tur chu a phuhruk zo teh meuh mai, mahse mi duhamte duhzawng zawng zawng chu a phuhru zo lo a ni,”. Sem sem dam dam ei bil thi thiah i let thar leh ila, kan ram pum hian hma a sawn chak daih zawk ang. Vantlang thil reng reng ṭha tak leh tlo tak neih lamah mi tin ṭhahnem ngai zual thar leh ila, ram nuam zawk kan nei thei zel ang. Mimal tin hian kan hlawkna turah hian, “Ka tan chuan a tawk tawh e,” tih chin nei ila hausaknate hi insemzai tum tlang ang u. Ani hian chang zawk se, keichuan ka neih tawh a lawm, tih bul ṭantu ni thar leh ila. Liandova te unau buhfang inphel ang khan, midangte duhsakna, dinhmun ṭha zawka an awm ve theihna tura bul ṭantu, midangte entirna petu kan ni thei ngei ngei ang.
Heng danglamna ṭha leh hmasawnna thlentu ni tur hian Assembly House-a ṭhut kher a ngai lo va, mimal tin kaltlangin a thlen theih a ni tih hre thar leh ang u. Concrete in te hi thler tinah hian ding fur se, mi tin khawsak tlangpui hi ṭha tlang viau mai se, kan ramah hian hausakna te hi insem zai thiam ila, ram nuam leh zahawm tak kan ni mai. “Keichu contract ka thawk tam tawh tawk e, tun chu ka aia nei lo zawkten thawk zawk rawh se,” ti hmasatute hi ni ang ule. Bul ṭantu ni rawh le.
- Zothansangi Hmar