Written by
-Debbie Rinawmi

SAWRKAR THAR KAN NEIH TAKAH CHUAN…

Sawrkar thar kan neih dawn takah chuan mi tin mai hian kan duhthusam ram kha a takin a thleng thei tih hriain, thaw dep depin nghakhlel takin kan thlir ṭhup a ni ber a. Sawrkar thar kan nei a ni mai lo va, sawrkar thar hlak kan nei a ni. MLA thar tam zawk te hi hlemhletnaa kan la hmelhriat ngai loh an nih avangin beisei pawh kan tisang hlawm hle a. Han chhui let ila, ZPM thli hi inthlanpui hmasa kum 2018 aṭang khan a tleh tawh a. Khami ṭum khan a ṭiak tir te mah ni se, seat 8 ngawt hauhin zaah 22.9% a ni a. Tun ṭum inthlanah erawh chuan ZPM thlipui a tleh takzet a tih theih a, ‘neutral’ tih leh ‘ZPM supporter’ tihte hi intluk hial khawpin mipuiah an tla na a. Chuvangin, mipuite’n beiseina thar kan neiin nghakhlel takin kan thlir ṭhup a ni ber e.

Tun hmaa sawrkar thar kan neih ṭhin nen khaikhin chuan mipuiah danglamna a awm a; kan tawn zen zen loh thil thar te pawh a tih theih awm e. Inthlan hmasa lamah te chuan candidate thar, mipuiin kan la hmelhriat ngai loh te’n hnehna han chang mah se la, ministry kan hriat ṭhan leh ṭha lo kan tih hnuin ro an rel leh ṭhin avangin kan phurna a nep a; mi state anga hmasawn dawrh dawrh chu kan ta tur ni lo leh kan ban phak ve ngai loh turah riak kan dah ṭhin a ni. Tunah erawh chuan mimal pawhin a tam zawk hi chu ram rorelnaa kan la hmelhriat ngai loh an ni a, ministry pawh a thar hlak a ni. Kan phur rualin mipuite’n risk kan la tak meuh a; kan risk sual chuan kum 5 chhung a tuartu kan ni dawn tih hre rengin beiseina sang tak nen kan thlang tling a ni a, beiseina sang tak an chunga mipuite’n kan neih pawh hi nei ngam tur kan ni ve bawk a ni.

Kan ram hi han thlir ila, thil ṭhenkhatah hi chuan mipui sawrkarna la awm ngai miah lo ang hmel pu khawpin kan tlabal a. A chang chuan chhungkaw enkawltu, sum hmang thiam lo deuh hi kan ang a, chhungkaw mamawh ei tur lei lova incheinate lo lei hmasa daih ang hian kan khawsa a. Kan nunhonaa pawimawh ei leh bara intodelh te, inkalpawhna kawng leh zirna kawngah te hian kan hnufual em em a; chutih laiin intihhlimna (entertainment) leh incheinaah te hian kan sang thung. Kum hei leh chen state kan ni tawh chunga inkalpawhna kawnga kan la buai rengte, inthlan dawn apianga campaign-na ang deuha siam a la ngai reng maite hi sawrkarna lo chang tawh ministry-te mualphona zahthlak tak a ni. Infiamna lamah pawh ni se, tuna kan intodelha sum kan hmanna aia hman ṭulna tam tak hi a awm ngei ang. Tun ṭum inthlanah hian party hrang hrang manifesto kan hre ṭheuh a, ZPM hian mipuite min hrilh chipchiarin an hawlzau ber niin a ngaih theih a. An intiam anga thil an ti a nih ngat chuan, kum nga a ral leh meuh chuan kan beisei thiam phak bakin hma kan sawn ngeiin a rinawm a. A kalkawng erawh chu a bumboh hle ang tih a rin thiam theih a ni; mipuite pawhin heng hlemhletna te, sual ngaihzamnate hi kan ṭhanhnan tawh avangin sual ṭhenkhat hi chu sual a ni tih kan hre tawh lo hial a. Ṭha chu ṭha a nih anga ngaia nei tur chuan kan hahdamna aṭanga kan thawhsan a, taimaknaa ke kan pen a ngai ngei ang a, mipuite ngei hian kan duhthusam ram thleng turin hrehawm kan tawrh a, a man tam tak kan pek a ngai dawn tih chu thil chiang tak a ni.

Heti khawpa mipui kan inhuam laia kan aiawh tura kan thlan tlinte’n min pensan leh a nih ngat chuan, Siamtu’n an chungah zahngai se la. Kalphung thar zuartu hi ZPM chauh hi an ni lo va, Mizoram hian vawi tam tak ‘kalphung thar’ tih hrim hrim hi a lo enchhin tawh a. Entirna pakhat chauh tarlang ila, lal bàn a nih theih nan Mizo Union-in an ngiat a, kalphung thar an zuar a. A hnu zela anmahni chetzia leh awm dan chu Mizoram political history-in chiang takin a sawi e. Hetiang hi thil awmdan a nih avangin danglamna thlen chu kan mamawh teh meuh mai a, chutihrualin roreltute’n lal hrawtna lama danglamna an thlen erawh chuan chu'ng ang mite chu dinhmun hniam takah an awm cháwk a ni.

Kristian ram kan ni a; fel leh ṭha kan tehna pawh kan kristianna leh kohhran aṭang zelin a ni a. Mi tam tak, politics chu hmun bawlhhlawh, kohhran mite awmna atana him lova ngaite pawh hian ram roreltu kohhran mi lo chu an sel tho tho ṭhin a. Keini Mizote zingah pawh hian kum 2001-a Fiji rama kalphung thara rorelna kha a lar hle a. An ram lal ber pawh Josefa Iloilo niin Methodist pastor a ni nghe nghe a, ani kaihhruaina hnuaiah khan thil ropui tak tak a thleng a. Taksa, rilru leh thlarau damna Fiji ramah a thleng a, miin damna duhin Fiji ram an pan hial a ni. Fiji rama kalphung thar khan danglamna tak a nei a, chu chu–sual simna a keng tel tlat kha a ni. An legislator zinga mi Adi Acenaca Cau Cau pawhin rawngbawlna rilru nena House-a a ṭhut thu a sawi a (H.Lalhmingthangi, Kristianna leh Tunlai Khawvel Vol-III), chuvangin an rama ruihtheihthil zuarte’n an sim a, sualna tia buaina siam ṭhinte’n Pathian an fak chu thil mak a ni hran lo ve!

Kan sawrkar tharah pawh hian Chief Minister atan kohhran upa kan nei dawn a ni a, vote chhiar nia candidate tling tam zawkte khan Pathian hming an lam bawk a. Chu mai a ni lo va, kum 2001-a Fiji rama inthlanpui a awm hma khan kar thum chhung chu kohhran hrang hranga Kristiante chuan ṭanpuina dilin an ṭawngṭai a; keini ramah pawh kohhran mite kan ṭawngṭai a nih kha, mimal leh pawlho bakah kohhranah pawh ram tan, inthlan puala ṭawngṭainate pawh kan nei hial a ni a. Kan ṭawngṭai a, a chhànna kan hmuh chu heti hi a ni ta a, Fiji ram anga kan zaa mahni zawn ṭheuha inpekna nen kan ṭanho chuan ram nuam tak, rala kan duhthusam suangtuahna ṭheuha kan hmuh ang saw kan nei ngei ang.

- Debbie Rinawmi