Written by
R.Zomawia

MIZORAM BUDGET 2016-2017 PHARH A NI (Beiseina thar nen New Economic Development policy duan chhuah a ni)

“Mipuite hi dinhmun ṭhaa an din phawt chuan phur takin chhiah an pe ṭhin a, sawrkar pawhin hei hi hriain Mizoram hi India ram State zinga hmasawn ber leh hausa berah siam a tum tlat...”

- Lalsawta, Finance Minister

17th March, 2016 khan Finance Minister Pu Lalsawta chuan Mizoram sum hman tur, Regular Budget 2016-2017 chu Mizoram Legislature Budget Session neih mekah a pharh ta. Kum 2016-2017 chhung zawnga sum hman tur a pharh bakah kum liam mai tur 2015-2016 Supplementary Demand for Grand a pharh nghal bawk.

Supplementary Demand awmzia chu kum 2015-2016 Budget pharh laia sum hman tur ruahmannaa tel hman lo, kum kallai meka hman tur lo awm, hman loh theih loh, hman ngai si ho kha rorelna In sang bera pawmpui leh tura pharh hi a ni. Kum 2016-2017 Budget Estimates ruangam tlangpui chu hetiang hi a a ni.

Kum 2016-2017 chhunga Mizoram State-in sum hnar hrang hrang aṭanga sum hmuh a beisei zat chu a vaiin Rs.8065.93 crore a ni ta a ni. Revenue Receipts lam hi tlem han sawi fiah ila, kum 2016-2017 chhunga Tax Revenue hmuh a beisei zingah hian chhiah aṭanga sum hmuh beisei te, Tax Revenue leh thil dang
aṭanga hmuh beisei Non-Tax Revenue te a huam a ni. Chuta a beisei zat chu 2958.36 crore a ni. State chhunga chhiah tling khawm State’s Own Tax Revenue (SOTR) Rs. 331.10 crore leh Share of Central taxes and Duties Rs. 2627.17 crore te a huam a ni.

A hmanralna lam tura sawrkarin a duan lawk chu a vaiin Rs. 8,218.65 crore a ni. Hei hi Gross revenue Expenditure Rs. 6,390.57 crore leh Gross Capital Expenditure Rs. 1,828.08 crore te belhkhawm a ni. Stock Suspense tel lo chuan kum 2016-2017 chhunga sawrkar sum bawmpui aṭanga sum hman tur, Estimated Net Expenditure of the Consolidated Fund chu Rs. 8,038.39 crore a ni.

Non Plan Revenue Expenditure chhungah hian sawrkar inrelbawlna te, sawrkar hnathawk hlawh leh office inenkawlna tur hrang hrangte a huam a, sawrkar hnathawkte hlawh bik turah hian kum hmasa a sum dah zaa 12 a pung tur hisap pawh telh a ni bawk. Office inrelbawlna atan chuan sum hi a punga dah a ni lo. Sum hmanna tur chipchiar chu tarlan sen a ni lo va, Annual Plan Fund hmanna turah hian Plan Revenue Expenditure te, Plan Capital expenditure te, Grants-in-Aid (Salaries & Non-Salaries) te, State Flagship Programme NLUP te leh State Matching Share (SMS) atana hman tur an ni. Rs. 140.00 crore hi Centrally Sponsored Schemes hrang hranga State-in a tum ve tur a ni a, State Matching Share (SMS) atana dah a ni bawk.

Sum hman dan turah sawrkar a kal fimkhur

Kum 2016-2017 sum hman tur Finance Minister-in a pharhna hi ngun takin han zir ila. Mipui duhthusam tak tak chu la thleng zo lo mahse kan sawrkar hian a thlen chinah chuan uluk tak leh dim taka kalpui a tum niin a lang. State pachhia leh thawhchhuah nei lo kan nihna laiah hian sawrkar tan pawn plan ropui tak han siam hleih theihlohna tam tak a awm. Central puihna funds kan dawn zozai te hi mumal zawk a kalpui tur leh zawi zawi a hmasawnna kalpui tho si a, leiba tam takte paihbo tum hi sawrkarin a tum ber pakhat a ni.

Sawrkar chuan sum a lak luhna tur hrang hrang zingah chhiah a tihpun chhoh hrat hrat te a ngai dawn niin a tarlang bawk. Sawrkar hian ram hmasawnna hi a thupui ber pakhat a ni a, sum lamah duh anga a neih chak loh thin avangin sum puk tur hi a dap reng a, NABARD aṭanga sum a puk thinte hi a tlangpuiah chuan State Plan Fund aṭanga hmasawnna hna a thawhna sum hnar ber a ni. Finance Minister Pu Lalsawta chuan “Mizoram sawrkar chuan rotling thil siamna tur atan leh mipui tana hlawk taka hman a nih dawn phawt chuan tuna kan sum puk aia tam puk turin a inpeih reng a ni” a ti.

New Economic Development Policy

Ram hmasawnna kalpui mek a ni a, hemi tichangtlung tur hian sawrkar chuan New Economic Development Policy hi a rawn duang chho ta a ni. hmasawnna lian tham pawimawh bik thawhna tur atana ruahman niin a lang. Sawrkar ruahman danah chuan kum 5 chhung kalpui tura tih a ni a, sawrkar ngaihpawimawh ber flagship programme NLUP leh sawrkar department dangten hna pawimawh an tawh mekte hlawk zawka kalpui a nih theihna tur atana duan a ni. Hemi atan hian kum 2016-2017 chhungin Rs. 250.00 crore dah a ni a, Rs.50.00 crore dang pawh State (Development) Plan Programmes atan a dah bawk.

Year of Consolidation

Finance Minster chuan a budget pharhna-ah tun kum hnih/khat lo awm leh tur atan “Year of Consolidation” a puan zel thu a sawi. A sawi zelnaah State sawrkar hian hnathawhna tur sum tam zawk nei turin eng vangin nge sum tam zawk a puk mai loh kan ti mai thei a, 14th Finance Commission Recommendation anga kan fiscal deficit zaa 3% aia a hniam zawk chhung chu Open Market Borrowing (OMB) hmang hian Rs. 250.00 crore aia tam leh NABARD aṭangin loan Rs.70.00 crore aia tam kan la thei ngei a, leiba tlingkhawm leh revenue expenditure sang zel kan thlirin tun dinhmunah chuan leiba thar insiam tam lo zawnga kal hi a finthlak rihin kan hria.

Leiba khurpuia kan tluk luh loh nan leibat hmanga hmasawnna hna thawh vak vak hi tuna tan chuan a finthlak ber lovin kan hria. Chuvangin, kum hnih/ khat lo awm leh tur pawh hi hmasawnna kawng dik zawk kan zawh theih nan sawrkar sum dinhmun siamṭhat kum “Years of Consolidation” atan a puang nawn leh a ni a ti. Hetia kan tih avang hian sawrkarin mipuite tana ṭha tur thil a tih ṭhin te a ṭhulh phah chuang lovang a ti bawk.

Mipuite dinhmun siamṬhat

Budget thusawinaa a tarlan tawite pawi­mawh tak chu State mipuite dinhmun a hma aia ṭha zawk a nih theih nana theihtawp chhuah a intiamna a ni. Mipuite hian dinhmun ṭhaa an din phawt chuan phur takin chhiah an pe ṭhin a ni a ti. Finance Minister thusawi hi a pawimawh hle a, ram mipuite lungawi vena tur dinhmun siam-
ṭhat hi sawrkar mawhphurhna a nihna lai tam tak a awm ve a, a pawnga puia chhiah lak tih vak vak ai chuan sawrkar hian a mite dinhmun hi a siamṭhat ve phawt a ngai a ni.

Chhiah awmzia ṭha taka inhrilhfiah te, sawrkarin thawh chhuah a la nei lo va, mipuiten chhiah an pek tam chuan mipui pawh sawrkarah thuneihna thuk zawk an neih theih tur thute inhrilh hriat a hun hle. Ram changkangah chuan mipuiten chhiah tam tak an pe a, sawrkar pawh chhiah pek khawm suma enkawl a nih avangin a duh duhin a kal ngam bik lo va, mipui an thu hle a ni.

Sector lian pawimawh zuala sum a dahna te :-

1) School Education Rs. 92947.41 lakh

2) Higher Education Rs. 18173.06 lakh

3) Police Rs. 52510.97 lakh

4) Public Works/ Housing and

Roads & Bridges Rs. 47931.65 lakh

5) Health&Family Welfare Rs. 41428.26 lakh

6) Power & Energy Rs. 32146.29 lakh

7) Rural Development Rs. 35800.36 lakh

8) Urban Development Rs. 17769.56 lakh

9) Water Supply Rs. 18636.74 lakh

10) Agriculture Rs. 11300.62 lakh

11) Sports&Youth Services Rs. 1694.43 lakh

Mipui sum tur kan aiawha kan thlan lalten rorelna sangah an pharh ta a, uluk taka kalpui tum a nih rual hian ram mipuite pawhin ngun taka kan pawisa tling khawm hi kan zir ve a ngai a ni. Sum a nihna tur dik takah kal selang chuan ram hian hmasawnna tam tak a hmu zel dawn a ni.

Hetih rual hian kan sawrkar hian mahni pualin sum thawh chhuah a la nei mang lo va, central puihna kan dawn baka 10% State Matching Share (SMS), keimahniin kan lo do let vena tur pawh kan harsa hle a nih hi. Mipuite hnen aṭangin chhiah pawh lak belh zel hun a lo la thleng ang, chhiah kan pek hian kan ram hmasawnna atana thawh tho kan ni tih hi kan hre reng tur a ni. Leiba tel lo chuan sawrkar hi a kal thei tak tak lo. Leibat erawh ram hmasawnna lian leh ngialnghet atan ni thei sela a ṭha khawp ang. Leiba tihtlem lam thlur ngawr ngawr pawh a ni lo, leiba kan nei tam a nih pawhin hmasawnna lian lo awm sela, chu hmasawnna aṭang chuan sum lo piang chhuak kha leiba rulhna tur a ni mai dawn a ni.

A zawng zawng kan sawi hman lo va, mipui hriat atana ṭangkai tur leh hriat awm chauh kan han sawi a ni. Ngaihven hlawh tak pakhat Mizoram Lok Ayukta din nan kum 2016-2017 atan Rs. 159.34 lakh dah a ni. He sum dah hian a hnathawh tur ṭha taka a thawh chhuah theih beisei ila, hna dang nen a inan dawn loh avangin he hmuna thawk tur hi chuan mi dik leh kawlh tak ngaihtuah chunga sawrkarin a rem a ngai a ni.

- R.Zomawia

1. Revenue Receipts :-

a) State’s Own tax Revenues Rs.33118.80 lakh

b) State’s Own Non-Tax Revenues Rs.27906.00 lakh

c) Devolution of Central taxes & Duties Rs.262717.00 lakh

d) Grants-in-Aid from GOI Rs.443506.03 lakh

Total of Revenue Receipts Rs.767247.83.

2. Capital Receipts :-

e) Public Debt Rs. 36061.00 lakh

f) Loan & Advances Rs. 3284.30 lakh

Total of Capital Receipts Rs. 9345.30 lakh

Grand Total of receipts (Consolidated Fund) Rs. 8,06,593.13 lakh

3. Expenditure :-

a) Revenue Account Rs.638857.08 lakh

b) Capital Account (Net) Rs.130920.66 lakh

c) Public Debt Rs. 31005.79 lakh

d) Loans & Advances Rs. 3055.00 lakh

Total Expenditure (Consolidated Fund) Rs. 8,03,838.53 lakh

Consolidated Fund (Net) Rs. 2754.60 lakh