Written by
-Dr. C. Lalrampana

KURTAI ṬHATNA

Sapho leh khawvel hnam dangin an hriat lãr dan chuan Kurtai ‘Chithlum' hi 'JAGGERY’ tih a ni, Hindi chuan ‘GUR’ an ti a; Mizo chuan ‘Chithlum/kurtai' kan ti ve thung. India; Pakistan; Bangladesh leh Sri Lanka-ahte an uar hle a, India rama Kurtai tamna ber chu Maharastra a ni.

Kurtai hi Mizote'n kan neih ṭanna a rei tawh a, Mizo hnam thuam mawitu pakhat a tling. Tun hmain Zokhaw lamah Fu huan nei lo an vang zawk mah ṭhin. Chini a lo chhuah hnu hian Kurtai kan bãn ta tial tial a, a tlem tawh avangin Bazarah pawh a to tawh hle.

Kurtaiah chini angin Sulpher telh a ni ve lo, taksa hrisel nan a ṭangkai hle. Intihchangkan leh inlak no vanga Kurtai ei duh loh hi a tih chi loh! Taksa tan ṭhatna tam tak a nei, Hetiangin:

Thisen balh vanga vun bawl, vual leh thak ṭhinte tan Kurtai ei ṭhin a ṭha. Kurtai hian Hemoglobin leh immune system a thuam thar leh thei, thisen bãl tur a veng a, hriselna thlentu a ni.

Chaw pai ṭawihna daltu acid tam lutuk vengtu a ni a, chaw ei kham minute 5 velah kutzungpui tia lek pawh ei ṭhin a ṭha, chaw pai ṭawih ṭha lo vanga pum nuam lo a chhãwk thei.

Rílpui leh rilfáng vela rulhut awmte a tihhlum thei a, ríl chakna a thlen thei; ek mumal lo leh ek harsatna nei tan ei fo a ṭha.

Chithlum hian ruh leh thlíng chakna a thlen thei, ruhseh, ruh chuktuah nã nei tan ei ṭhin a ṭha a; ruh nã a tinuam thei.

Vitamin leh mineral a tam avangin vun a tinung thei a, intino nalh duh tan chuan ei fo a ṭha.

Hmeichhe thi nei ṭha thei lote tan ei fo a ṭha. Thi neih ṭhat theih loh avanga pum nã, tãi nã nei ṭhin tan a ṭha lehzual.

Thisen sén (Red Blood cell) nei tlem tan a ṭha hle. Chakna thar a thlen theih avangin Anemia laka inven nan leh a vei mekte tan a ṭha hle.

Sex lama chak lo mipa tan Sunhlu dip nen ei pawlh a ṭha hle a, mipa chi semen a tipung thei a, phurna a thlen thei.

Potassium a tam avangin taksain tui a tlakchham changa vengtu ṭha tak a nih avangin ei fo a ṭha.

Kurtai ṭhatna hrang hrang kan hre ta. Ram kal haw leh feh haw hah thlan sa phûl kaia awm changte hian thingpuisen hãng nen han hmeh ila, damlo chauvin Oral Rehydration Solution (ORS) leh thisen chaw (normal saline) a hahdampui ṭhin angin, chhãwlhal a tirehin mi a tihahdam sawng sawng ṭhin. Kurtai dik tak chu zunthlum leh thisensang neite hian tlêm té tè ei a pawi lutuk lova, mahse, vawi khata ei ṭeuh erawh a nghawng a na hle ṭhin.

Tin, Kurtai siam chawp chini (white sugar) aṭanga siam erawh zunthlum leh thisensang nei tan ei loh theih a ṭha ber. Kurtai pangngai aiin a haw daih zawk tih hriat a ṭha hle. A chhan chu chini (table sugar) ah hian sulphur dioxide a tam a, hei hian mihring hriselna a nghawng pawi thei hle a ni. Chuvangin, chini ei tam ai chuan thingtlãng pa ngeiin futui aṭanga tuihnai taka a her leh, a tawk chauha hmina a chhuan khãwn leh tengkhang - Kurtai tui leh tharlãm tak hi hrisel nan leh chak nan ei fo ṭhin ila a ṭha ber zawk e.

-Dr. C. Lalrampana