KAWNG PAWIMAWH – ASSAM RIFLES HUNGCHHUNGA AWM TLAT SI HI!
He thlalak ka rawn tarlanna hian chhan pawimawh tak a neih avangin awmze nei lo hmêl tak ni mah se la, rawn phochhuah duhna chhan ka nei a ni. He thuziak pawh hi helai aṭanga rawn chhuak vek hi a ni dawn a ni.
August ni 18, 2016 a lo herchhuak a. Ruahtui la awm mah se khua chu a nuam viau mai. Khami ni khan Mizoram Students’ Union chuan Sawrkar lakah lungawi lohna neiin Vanapa Hall kawtah kawngpui pangngai an dang tlat mai a. Eng lirthei mah a kal theih loh avangin Sawrkar leh Assam Rifles hotute inbiak remnain a chhuah chhawng kawng, hmanlaia awm tawh hman ṭangkai theih tawh miah loh chu hawngin keipawh engthâwl takin kein ka va kal ngat a.
Ka kal lai mêk chuan ka ngaihtuahna a vâk thui em em mai a, naupanlai chanchin te a lo lang uai uai a. He kawng, Zodin opposite, Lammual chung ko maia phei, a chung lama Quarter Guard chhohna kawng awm bawk hi kum 1966 – rambuai aṭang khan tu mah, civilian chuan an zawh theih tawh loh a ni a, an hawnga kan han zawh thei hlauh mai chu vanneihthlak ka ti êm êm mai a.
He kawng hi rambuai hma kha chuan Venghlui leh Aizawl chhim lam chhuah chhawnga awm te tan chuan kawngpui ber pakhat a ni ṭhin a. Sipaiho tâ a nih pawh kan hre bîk chuang lo va, Saphovin Hmâwng, Bûng leh Hlîngsi kung te kha an phun phei vek a, Sasaw thing nen a ngaw phei mup mai a, nuam tak a ni. Sava rah tlân a tam a, sava pawh a tam ṭhin. Venghlui, Bethlehem, I.T.I lam ho zawng hi chuan Dawrpui bazaar rawn kal chhoh nan an hmang a. Kawngpui Treasury rawn chhuak chho kher lo te hian a panna kawng zâl tak a awm a, remchang leh hahdamthlak tak a ni.
Motor eng chi pawh kal theihna a ni a, kawng chu phei zâl nuam tak vek niin Dâk Inpui (Post Office) sirah a chhuak leh mai a. A ko chhak lamah hian an Commandant Major Baldev Singh-a te chhungkua an awm a. Chuvang chuan RP hian sava veh an phal lo; a ti lui chu an tiang bâwk hian lu pâwng lawngin an vaw mai ṭhin.
He kawng hi tidanglam kher lo hian a ngai te tein thingkungte nen hian hawn leh theih ni ta se la, motor leh lirthei kal nan ni lovin kea kalna ringawt ni ve ta thung se la, nula leh tlangvalte tan a va chhenfâkawm dawn e aw! Motor leh lirthei lah zalen takin kawngpuiah an tlân thei ang a, intihpalh leh jam luai luai te pawh a ziaawm ang. Rambuai kan ni tawh lo va, sipai lam tan pawh hawn phal loh êm êm chhan tur a awm tawh hleinem!
Mizote hian Pathian thilsiam, a ngai ang anga dah, tihfai leh bawlhhlawhte erawh fai taka thenfaia awm hi a ṭha zawk a, a mawi zawk a ni tih kan hriat chhuah ve rual rual hian kan ram leh khawpui chu a nuam mai dawn a lo ni. Laih danglam a, concrete hmanruaa chei danglam vak kan tum rual chiah hian kan tichhe vek ṭhin tih hrechhuak bawk ila! Thing hlim leh a kara khawthlirna awm zelte hian kan ram mawizia leh nawmzia min hriattir thei chauh. In hmun mimala inpekna chi leh pek lohna chi hi thliar hrang thiam lul tawh teh ang u.
He kawng tawntirha Quarter Guard luhchhohna kawng chanchin tlem han sawi teh ang. Pu Vankhama (Hlaphuahtu) hi a eizawnna ber pakhat chu thlalak a ni a. A thlalak siam hi a ulukin a siam ṭha a, kum 1945 a inneih thla a lakte kha frame–a ṭha tak taka târ an la tam mai. Amah kha British Made an tih ang chi deuh kha a ni a, hlawk vakna aia hming zawng chi a ni zawk mah.
Kum 1949 zing lam a lo ni a, Krismas hun a lo herchhuak a, Mizo leh zo lo te pawh hian an thla laksak turin an ko ve châmchî a. Chumi tûk chuan Quarter Guard bula thlala turin an ko va. A kawngchho hrûlah khan British ho khan a cheimawi nan Tlaizawng kûng an phun chho tlar zui mai a. A ruala an han par vul tak tak chu Vankhama khan a’n thlir a. A thinlung a tui a, a ngaihtuahna zawng zawng chu chù Tlaizawng leh a siamtuah chuan a luangliam a, a thlarau a dawng ta a ni ber ang chu. A lehkhathemah leh a sikret bâwmah te chuan,
“Thlir ve u, kan vangkhaw dai a màwi,
A zarah vahkhuai phêngphelêng nên;
Sirva nungcha par lâwrin chhûn râwl,
Chawl kai lo ningzû dâwn nilên e.
Uai lo te’n vul reng la chimloh pâr,
Siamtu châwi rêng pâr I lo ni e;
Sikni êng thlang tlai a liam chhûng hian,
Riah rûn an lûm che’m ni Khuavang te’n?”
tiin ‘Tlaizawng Par’ hla hi a’n chhamchhuak ta a. A hâwn veleh a thu ziak puitlingin a solfa nen a dahchhuak nghal thlap thei a. A ṭhian, a unaute nen Krismas Carol hlaah tlaivar ṭhakin an sakpui ta nghal a ni awm e. Thlalak manhla pawl tak pawh a ni mai thei. Vawiin thlenga zirlaite zirlaiah pawh chhawpchhuah a la ni ve ta zel hi khi hla châng khat, tlar riat chauh khian thu a sawi thui êm mai a han sawi zau leh lawk teh ang.
Vankhama’n chu Tlaizawng vul chûk mai a’n hmuh chuan Aizawl khawpui hi a ti mawiin a chei a ti em em a. A pâr tlân chuan phengphehlep, sava leh khuaite chuan chawl–dawidim ruihtheih telh ve reng reng loh, thlumtui em em a zû te chu nileng lengin an tlân a. Amah siamtu, timawi leh ropui tur hrim hrim a lo awm ve ni tein a han sawi a. Thlasik khawvâwt em em ah ni a han tlâk a, a vawh em em lai te hian ‘Khuavang’ (Khuanu leh a thiltihtheihna) te hian an riahpui ṭhin che em ni tiin zawhnate a zâwt hial anih kha!
Nikhua a lo rei a, an phun belh ta lo nge tunah chuan tlêm tlêm la awmin pâr vul tham vak pawh an awm ta bik lo. Assam Rifles hian heng hmun te hi an chhuahsan emaw chhuahsan lo emaw pawh ni se, khatiang hunlai aia mawi leh ṭha zawk pawhin chei theih a ni a. Kan ram a Sawrkarna changtu apiangte hian khawvel mawina leh Pathian thilsiam ṭhatzia te hi mangphan ve tawh se la, concrete in lian leh sang pui pui ni lo hian, “Siamtu chawi rêng” tih tlaka a ‘Natural Beauty’ chhuih chhuak zawng hian an theihna te hmang ve tawh se ṭhangthar te hian kan va ti tehlul em! Kan ram tih mawi leh chhanchhuah hi kan bat liau liau a ni a, tumahin pawn lam aṭangin min rawn chei sak lul lovang!
- Vanhmingliana (Taua), Dawrpui