SUBALTERN KRISMAS
Mizoram Presbyterian kohhran hnuaia Sacrament department zirlai hnuhnung berah chuan, Isua pianna chungchangah beramputen Isua pian thu an hriat hmasak ber thu tarlan a ni a; chu chuan subaltern krismas hlimthla fiah zetin a hril ruak mai le. Zirna huangah chuan ‘subaltern’ tih thumal hian hman a hlawhin tunlaiah chuan ṭawngkam lar tak a ni. He thumal hi Antonio Gramsci-a hman tan niin India ramah chuan Ranajit Guha hi a hmang hmasa bertu a ni a, mi rethei leh hnuaihnung zawkte sawi nan a hmang a ni. Chutiang chuan mihringte kan chenhonaa eng emaw avanga endawng emaw, hmuh hniam emaw tawkte sawi nan hman ṭhin a ni.
Historian Fernando Coronil chuan a tum ber chu mi hnuaihnung zawkte chanchin ngaihthlaka ngaihtuah a, an aw ngaihthlak a nih thu a sawi a. An chunga indah a, an aw leh an thusawite pawh mahni duhdana lo hrilhfiah ve ngawt hi inthliarhranna leh mi dang dah hniama chung tlakna pakhat tho a ni a, hetiang lakah hian kan fimkhur thiam a ṭul a ti nghe nghe a ni.
Kan nunhonaah hian thiltihtheihna (power) hi a ṭangkaiin a pawimawh hle a; a chhe zawngin leh a ṭha zawngin a hman theih a. Hemi duh hian mi tam tak chu an hmanhlel a, thiltihtheihna avanga thil tih theih leh thil neih theih hi a tam em em a ni. Thiltihtheihna a hrilhfiahnaah Max Weber-a chuan, “Kan nunhonaah miin a hnial leh hnial loh pawh ngai pawimawh lova mi chunga len theihna,” (Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology, 53) a ti hi a chiang kelh kawlh viau a. Heta ṭanga lang chiang em em chu mihringte ngaihah thiltihtheihna hi a ropui a, a kawltute pawhin ngaihsan an hlawh viau ṭhin a ni. Han thlir zau deuh ila, khawvel huap ang pawhin community hran te te a awm a - mi hnuaihnung an awm a, mi vantlang an awm a, millionaire ho an awm, billionaire club te a awm a ni. Chutiang chuan kan veng leh kan kohhran ṭheuh han thlir ta ila, mi hausa leh mi awm thei vak lo kan dawnsawn dan chu inang lo tak a ni; a inan loh dan chu mi harsate hian an hre khawp mai. Helaiah tak hian mihring kan nihna leh thilsiam kan nihna lo lanna chu a ni.
Isua’n khawvela rawng a bawl lai kha chu sawi lova lum a ni a; a pianna chungchangah ringawt pawh khan mihringte aia a danglamna hmuh tur tam tak a awm a. Kha Krismas hmasa berah khan tlawmna a langsar a, a chungnung hle a. Lal Isua pian thu hre hmasa bertu chu beram vengtute kha an ni tlat nia! Khawvel thilah pawh mi tlawm tak an ni a, lal meuh a piang a ni a, ropui taka puanzarte kha mihring rilruah chuan a lian ṭhin a; mahse mihring ngaiha thil ropuite hi Pathian tan chuan hnawmhne mai a ni a; hlut nachang kan hriat lohte hi Pathian ngaiha thil ropui tak a lo ni fo ṭhin a ni. A pianna pawh a tlawm a, Mizote zingah pawh Isua pianna chhehvelah chuan kan sawi tam ber pawl a ni ti ila kan sawi sual awm lo ve. Patea’n, “Bawng in tlawmah ka Lal riangvai tak saw, a chun riang Marin a chawi e,” (KHB 94) a tih te leh Rokunga’n, “Ngai teh, van Lal Fa chu, Bethlehem bawng in tlawmah, hringmi hraichawiin a lo piang a,” (KHB 127) a tihah te hian a chiang viau awm e. Tunlaiah phei chuan media a chak tawh em em a, England lal chhungkuaah nau piang thar an awm chuan media-in an bàwr hut hut a, an ram chhungah phei chuan lawm an hlawh hle ṭhin a nih hi. Lal Isua erawh chu khawvel lal ni chung sia pianna atana bawng in a thlang tlat mai hi khawvel ngaiha thil ropui lo leh, hmuhsita en hniam hlawh ṭhinte a ngaih pawimawhzia leh, a thilsiamte chunga thliarhranna a neih lohzia tilangtute pawh a tih theih awm e.
Krismas hmasa khan danglamna tak a nei a, kha hunah khan Isua pianna bakah thil ropui tak thleng a awm a. Zaipawl ropui tak, van zaipawl zai kha a ropuina tizualtu an ni. Van zaipawl chuan, “Chungnung berah Pathian ropui takin awm rawh se, Lei chunga a lawm em em mihringte hnenah rem thu leng rawh se,” tiin an fak a (Luka 1:14). Van zaipawlte hi eng zata tam nge an nih a, engti ang taka zaithiam nge an nih ang tih hi mihringte ngaihtuah thiam phak bak a ni a. Chuti chung chuan a ngaithlatute kha an tlawm em em a, mihring ngaih pawha mi ropui tak ni lo, beram vengtute kha an ni a. An tlawm bakah an tlem hle a; mahse chu chu thil thlen dan a ni tlat si a ni. Van zaipawlte berampute hmaa an zai duh mai khan mihring ngaiha thil tlawm té hi Pathian mitah chuan an hlutna a nèp chuang lo tih a lang chiang hle a. He Krismas hmasa berah hian lei mite leh van mipuiten a huhovin Lal piang an lawm a ni. Lei leh van inzawmna leh a hringa hrana nau piang lawmhona an nei hi a thûkin a ril a, hetiang reng reng hi a awm hriat a ni zui ta lo a ni.
He Krismas hmasa ber lawmnaah hian mi hausa leh mi ropuite sawm an ni lo va; mihring ngaiha mi hnuaihnung zawkte chuan van mite nen an lawmho a ni. Isua pianna chhehvela mi pawimawh leh hre hmasatute hi mi hnuaihnung zawkte an ni zat zat a, a hnu zelah pawh Isua hian a ngaih pawimawh zuite an ni ta zel a. Hemi aṭanga lang chiang em em chu, mi hnuaihnung zawkte hi Pathian mitah mi lian an ni a; mi ropui kan tihte chu chawisan hran an ngai lo va, mi hnuaihnung zawkte erawh chu an chanpual chan phak loh an ngah avangin intluktlang vek kan nih angin Pathianin chu chu a tilangah a ngaih theih a, hei hi ‘subaltern krismas’ a nihna lai pawh a ni awm e.
- Debbie Rinawmi