Written by
- Lalremliana Pachuau

Pu Lalduhoma Ni 100 Thlirna leh Pawimawhna


Kum 1933 khân US President Franklin Roosevelt-a chuan tun huna US Politics-a hmun pawimawh êm êm chang chho ta, First 100 Days hi a takin a lo kalpui ṭan a. President a nih aṭanga ni 100 chhûnga a tam thei ang ber hna ṭha thawh policy a hmelhriattir ta a. US mipuite pawhin he ni 100 ngaih pawimawh nachâng an hriat chhoh phah ta. A hnu zela US President tawh phawtte chuan he First 100 Days hi, US mipui hmaah eng ang mi nge an nih pholan nân tak an rawn hmang ta zel a ni. He ni 100 chhûnga hna ṭha an thawhte hmangin US President apiangte khu, ram tâna chhawrnahawm an ni dâwn nge dâwn lo tih mipuite’n an lo thlir ta ṭhin a ni. Chuvang tak chuan US President-te pawh he ni 100 chhûng hian theihtawp chhuahin an thawkrim a, vanneia vanduai phah ta pawh sawi tur an awm reng a ni.

He US President kalphung entawnna anga ngaih theih turin, ZPM sawrkar pawhin Chief Minister Pu Lalduhoma kal tlangin ni 100 chhûnga thawh tur hna hmanhmawh zual leh pawimawh an tih, point 12 Mizo mipuite hmaah a rawn chhawp chhuak ta a ni. Heng point 12-te han thlir zawng ringawt pawh hian rilru a hahdam siai siai a. Ngaih a ngam vêng vêngin, kha leh chen MNF leh Congress sawrkar hnuaia CM pahnihin ram hmangaihna tak tak nei lova an duh duha Zoram thau an sâwka, Zoram mipuite retheihna lamtluanga min hruaina politik zinkawng lo tawp ta han hmuh hian, ṭah a chhuakin lawmna mittui biangah a luang ngiai ngiai lo thei lova nih hi!

A hmasa berah State sum dinhmun chhiatzia hria a, sum leh pai a taka khuahkhirhna, renchemna leh awmze neia sum khawih chet a han ni tur hi a lawmawm hle. Sawrkar hmasate pahnih hnuaiah kha chuan, State sum chhiatzia sawi rik ni reng chung siin inrenchem tumna emaw, insumkar tumna hmuh tur a awm ngai lo a nih kha. Chutih ahnêkin mipuite min runluih emaw tih mai tura kan leibat tihpun belh sauh pahin, anmahni leh an duhsak zawng apiangte contract leh therhlo hmangte’n an inhaivur zual sauh ṭhin a nih kha! An sawrkar tawp hnua lo sawrkar leh tur tân eng ang taka sumpai harsatna nge an hnutchhiah dâwn tih reng an ngaihtuah duh ngai lo. Chu chuan tun huna ZPM sawrkar thar lo piang ta pawh hi, nasa takin harsatna a siam ta réng a nih hi!

Pu Duha sawrkar thar chuan he sumpai harsatna hre reng chung hian, inthlan hmaa a lo intiam tawh ang takin kuthna thawktute tân ruahmanna a la siam ta hrâm a! Hei hi kan fak duh lo lehzel a nih chuan, mi sual tawpkhâwk kan ni tihna a ni ta ve ang! Loneitute ṭanghma ngaiin sawhthing leh hmarcha etc tihral dan tur ruahmanna siam a han ni nghal maite hi, Zoram mipuite tân chuan han lawm loh chi a ni mawlh lo e. A dawt lehah chuan SEDP atâna cheng vaibelchhe 150 khawih chet a han ni lo tur hi a lawmawm leh hle. A taka sâwtpuina awm hlek lova duhsak zawngte tihlungawina atân maia, khati zat sumpai lo luangral tawh kha a uiawmzia sawiin a siak lo! He cheng vaibelchhe 150 hmang hian hna ṭha tak a thawh theih ngei dâwn a, ruahmanna fel tak hmu thuai turah pawh inngai ang.

A dawt lehah Dept Budget thar diai kan hmu dâwn a. ZPM Policy milpui zela Dept Budget siam a nih tawh dâwn avangin, ram hmasawn apianga kan hmuh ṭhin Mipui Budget kan hmuh ngei a rinawm ta hi lawm loh theih a ni lo. Ram hmasawn apiangah Labor, Employment, Education, Service Sector lamah sum dah hnem a ni ṭhin. Sawrkar hmasateah kha chuan Untied Fund hmangin Finance Minister a inchhekarbawm a! PWD leh a sangawizawnpuite an pûk hlur reng ringawt mai a nih kha! Fin Minister, CM ni bawk tlawn thiam apiang an mawm hlur ang kha tunah chuan hmuh tur a awm dâwn ta lo hi, a thawventhlâk a ni ti r’u!

A dawst lehah chuan ZPM hi Mipui Sawrkar a nihzia kan hmuh ngeina turin, Resource Mobilisation Committee din a han ni dâwn ta a. He kawmiti-a mi kan han tel chikim tur hian, a taka hna thawh a nih ngei a rinawmzia min hriattir nghal a nih hi. Tin, hotu liante an han inrenchem nghal leh, a hautak lo thei ang bera enkawl an han ni turte hi a ni lawm ni Zoram mipuite’n Tlumtea thlir tak kan lo thlir ṭhin kha? Lirthei lawm êm êma kawl ruih ṭhin Ministry-te hun a liam ta! Lirthei thar lawm êm êmtute pawh mipuite’n kan mangṭha fel ta a nih hi. Minister zin apiang zui duah duah tawp tur te, inzawn khap a han ni te, sawrkar building leh bungrua Mizopa kutchhuaka thlak a han ni turte hi a ni, a taka Mizo Nationalism inlârna tur chu lo ni!

Hetih ruala sawrkar tharin mipui lam chanvo min siamsakte hi mipuite’n kan hriat reng a, a taka kan nunpui a ngai ve ta thung. Êng renchem te, tui khaw laia luantir huau huau loh te, sum leh paiah harsatna nasa tak kan tâwk mêk a ni tih sawrkar hriatpui te, hlemhletna leh duhamna kawng zawhtir lo tura kan ram hruaitute ṭawiawm thlengin kan mawhphurhna a ni tih kan hriat a ṭul tak meuh meuh a ni. Chutih rual vekin India rama khawsa nuam ber sawrkar hnathawkte khauh taka khuahkhirh an ni tur leh, chutih rual veka mi dikte chu zalen taka khawsa thei tura thuneihna pêk an han ni hi, a lawmawm hle. Sawrkar hlemhletnaah hian Ministry leh sawrkar hnathawkte mawhphurhna hi a inchen thuak tih hai rual a awm si lo a!

A dawt lehah, ZPM sawrkar hnuaiah hna chhia a awm tur a ni lo tih hi a ri a thang mawi hle. Hna thawk chhia tâna bill lak harsa tawh turte hian kan ram a siam danglam ngei a beiseiawm. Duhsak zawsngte haivurna, Restricted Tender khuahkhirh a han ni turte hi a lawmawm takzet! Lok Ayukta thuam chak a han ni tur leh, mi sehna ha a han nei tawh turte hi tutee maw tân chuan ṭim ur urna tham a ni dâwn a. Chu mai bakah CBI hnenah a hranpa taka State sawrkar hnena phalna dil buai ngai tawh lo tura zalenna pêk a han ni tur hi a lawmawmin, eirûkna leh hlemhletna nasa takin a tawmim phah ngei i beisei tlat ang u. Sawrkar hnathawk zawng zawng tuaihriam nâna Biometric Attendance System hman a han ni tur hian, thingtlang unaute lawmna a thlen ngei i beiseipui ang.

State Marketing Board hmanga loneitute tharchhuah lei a han ni tur hian, an thawhrim rah a sengtir ngei dâwn a. A hlawhtlin loh mawlh kan hlau tur a ni ang. Kha leh chen kan buaina lo ni tawh sutkian a nih theih nâna Boundary Committee an din tur hian, huaisenna nei ngei rawh se. Mizoram Subordinate Services Selection Board leh SEDP Board ṭhiah an han ni nghalte hian, a taka hna thawktu mai ni lo, awmze nei lo leh induhsakna uchuak awm reng ṭhin thlauhthlak a nih ngei turzia min hmuhtir nghal a. Right to Public Service Act hmangin mipuite pawhin hamṭhatna kan hmuh ngei i beisei bawk ang u. A tawp berah nasa lehzuala ruihhlo dona awm tur hian, Zofate hma lam min pantir ngei turah ngai ang.

Aw le, hetianga huaisen tak leh tlak huama ZPM sawrkarin hma a han la ngam ta mai hi, lawm lo leh thlawp lo kan awm a nih ngai chuan, sawrkar hmasate pahnih hnuaia a thau sâwk chinte leh rilru chhe uchuakte bak an ni thei lo turah ngai ta ila. Heng ni 100 chhûnga hna an thawh tum, a taka an thawh nghal mawlh mawlh leh an la thawh zel turte hi Zoram mipuite pawhin ngun takin lo thlir ila. A ṭul hun apiangah sawrkar ṭawiawm tur pawhin lo inkau sa bawk ang u. Zoram mipuite mittlung taka he ni 100 hi ZPM sawrkar hian a hman liam ngei theih nân, Pathianin chakna thar pe rawh se. Chutih rual erawh chuan dik lo taka thiltih a awm a, eirûkna leh hlemhletna kan la hmu chhunzawm zel a nih ngai chuan, Zoram mipuite hian ZPM sawrkar hi kan dim hlek tur a ni lo ang!

- Lalremliana Pachuau