NDA vs ZPM GOVT.
A KAMKĒUNA
Ram changkang USA leh China etc.-te kan ang ve ta. India ram heti khawpa mihring tamna, hnam hrang leh ṭawng hrang tamna; political party hrang hrang tamna ni mah ila, tunah chuan right wing conservative political alliance leh left wing political alliance-in hlawm lian pui pui pahnihin kan kal ve ta mek a, a tihzia phian. Hma lam hun zelah eng ang tak ang maw?
NDA CHU ENG NGE NI?
Bharatiya Janata Party (BJP) kaihhruai Central-a sorkarna chelh mektu pawl 'National Democratic Alliance (NDA)' tihna a ni a; kum 1998 khan din a ni. Tun dinhmunah India ram State & UT Sorkar 15 a thunun mek a ni. Sorkar laipuia Ruling party intelkhawmte an ni a, ‘NDA Sorkar’ tia sawi a ni bawk ṭhin.
UPA@INDIA VE THUNG HI?
Hei hi chu ‘United Progressive Alliance’ (UPA) tih a ni ve thung. Central sorkara eptu pawl hlãwm inzawmkhawm Indian National Congress (INC) kaihhruainaa party hrang hrang ṭangrual inhlãwmkhãwmte an ni. Anni hi kum 2004 khan din niin 2014 thleng khan Sorkar laipuiah rorelna an kengkawh a ni. Tunah hian India ram State 7-ah ro an rel ve mek bawk. Anniho hian July 28, 2023 khan an hming thlãkin ‘Indian National Developmental Inclusive Alliance (INDIA)’ tia invuahin, kumin 2024-a Lok sabha inthlanpui lo awm tura hnehna chan ngei tumin ṭan an la thar mek a ni.
ENG NGE AN AN?
Heng party hlãwm lian pahnih 'right wing' leh 'left wing'-te hian Sorkar laipuiah rorelna an chang ve ve tawh a; an rorel dan kan hre chiang ve ve tawh bawk. Inpuh tawn dan political campaign ãuhla (Slogan) an nei ve ve a. NDA hian UPA lam hi Nehru family kingship hmanga India ram kaihhruai tumah an puh bakah, mi retheite retheih lehzualna thlentuah an puh a. UPA @INDIA lam ve thung hian NDA chu 'Hindutwa' atchilha sakhaw zalenna (secularism) rap beta sakhaw dangte tiduhdahtuah an puh ve bawk. Hemi denchhen hian Mizoram bikah phei chuan BJP kaihhruai sorkar leh BJP nih hrim hrim chu India rama Kristian Sakhaw zalenna daltuah ngaiin, namen lovin puh chhiat chi tin rêngin an puh ṭhin a; hei vang hian Mizo mipui thinlungah BJP party chu chhan mumal tak tak awm lēm si lovin mipuiin an ṭih khai deuh ṭhup ṭhin niin a lang. Mahse, an puhna ang ēm ēm hi chu a dik ber lo a ni mahna, NDA hian term hnih thuneihna an chang mek tawh a, kan la buai êm ēm lēm lo chu a nih hmel hle.
MIN HMANGAIHTU ZAWK CHU?
Duan lãwk angin April 1, 2023 khan Union Home minister Pu Amit Shah chuan lehlangin AR-ho Zokhawsanga sawn chhuahna tur; Laldenga Centre lungphum leh project panga dang lungphum, a vaiin cheng vbc 2,500 senna tur a rawn hawng a; kum 36 chhunga Mizoramin vanneihna a tawh ropui ber a la ni hial mai awm e. PM Modi phei hi chuan North Eastern State-te changkanna tur a vei ēm avangin vawi 53 zet North East a rawn tlawh kual tawh a, hetiang PM hi India Independence 1948 ata tun thlengin tu mah an la awm ngai lo. UPA pian hma daih aṭangin INC hian kum 40 zet Sorkarna a chang tawh a; hetianga development project & scheme chhenfakawm tham min rawn thlensaktu an la awm lem lo niin a lang.
MIZORAM VE THUNG
Mizoram Chief Minister hmasa ber Ch. Chhunga 1972-’77 Mizo Union a nih aṭanga chhūtin Pu Hãwla - Congress, Brig. T. Sailo - People Conference, Laldenga - MNF, Zoramthanga - MNF, an vaiin Political party hrang hrang Sorkar pali nei tawhin Chief Minister 5 kan hrawn tawh. Political Party hrang hrang kan hrawn tawhte khan an hunlai ṭheuhah khan an phãk tãwk ang zelin mipui rawng an bãwl ṭheuh tawh a; mahse Zoram mipui duhkhawp an tling tãwk lo hle tih erawh kan hre tlãng ṭheuh awm e. NDA Sorkarin 1998 aṭanga UPA Sorkar a rawn thlak ang khan, kum 51 liam hnu nikum 2023 kum tawp Dec. 7, 2023 aṭang khan Polical party thar diai; ruah ṭham loh ZPM Party chuan Sorkarna a rawn thlãk ve ta.
ENG ANG TAK ANG MAW?
Kum thar 2024 aṭangin sorkar thar diai kan hrawn chho dawn ta. Tun sorkar thar hi kum 51 chhunga political party 5 kan hrawnna tur leh CM paruk kan hrawnna tur a ni ta. Tu huatthu ni suh se, kum 51 kal ta chhung zawnga ministry chelh tawhtute khan, Zoram mipui hnena an thutiam an hlen leh tak tak thin loh avang khan tuna sorkar thar pawh hi Zoram mipui tam tak hian rinhlelh rūkna nen an thlir ṭhuap a ni ber mai. Mahse, thla khat chhung lek an la sorkar chhung hian ni 100 chhunga an tihtur puan chhuah eng emaw zah chu an ti tawh, ti mek zel niin a lang. Chu'ngte chu - thlai thar leina Assembly budget-a dah, healthcare bill ba rulh, healthcare scheme ṭha zawka duan, tar pension lawmman pek, ASHA lawmman pek, sorkar hnathawk hlawh pek, MSSSB ṭhiah, CBI general consent pek, inrenchemna a taka kalpui, Sorkar hnathawk aikal (proxy) late zawn chhuah, ruihhlo do, smuggling do, police lumum private hnathawka chhawr khap, ṭhenawm ramri leh ṭhenawm state ramri enfiah, boundary committee din, monitoring committee din, oil depot nei tura hmalak, lokayukta zirchian, hna hnuaihnung zawk thawkte hlawh pek hmasak, ZMC & Lengpui Airport central kuta dah etc. Heng bak pawh hi sawi tur a la awm thei awm e.
Hun rei lo te chhunga a thiltih ringawt pawh hian hun hmasa lama Sorkarna chelh tawhtute hnathawh kha a khūm thuak tawh lo’ng maw? Ni 30 chhunga an hnathawh hi a ropui hle mai. Ni 100 chhunga an tihturte uluk takin thlir zel ila. A vaia a taka a hlen a nih chuan a thawk ropui lehzual hlē a ni ang.
A TLÃNGKAWMNA
NDA & UPA@INDIA awmzia leh an sūkthlēk dan kan hre tawn ve ve ta. Chutiang bawkin Mizoramah pawh MNF (NDA) leh Congress (UPA@ INDIA) awm dan leh sūkthlēk dan kan hrechiang tawn tawh hle. Zoram an hmangaih tak tak lo tih mipuiin an hriat avangin tu zawk mah mah thlang lovin Party thar ZPM an thlang tling ta a ni. Central Sorkar NDA-in hna a thawh ṭhat êm avangin Congress Sorkarin kum 48 zet ro a rel chhunga a thiltih zawng zawng a khūm hneh hlē a. Chuvangin, kumin 2024-a Lok Sabha inthlanah pawh hian BJP (NDA) bawk a sorkar leh ngei a rinawm hle.
Hetiang bawk hian ZPM sorkar hian Zoram tan a thawh tak tak chuan MNF (NDA) leh Congress (INDIA)-te hi engtikah mah an sorkar tawh lo mai thei. Chutiang a nih takzet chuan khawchhak palian, China Lalpa Xixinping ang mai khian Pu Lalduhawma hi a damchhung chu a CM tawh mahna le? Mahse, ZPM sorkar hian mipui rinhlelh rūk anga an thawk ṭha lo hle a nih erawh chuan, inthlan lehah anmahni paih leh theitu mipui bawkin an paih thla leh nghal mai dawn a ni. Chuvangin, “Kristian kal fimkhur rawh, hlauhawm a hnai...” tih fuihna hla ang khan, ZPM Ministry hi a kal fimkhur hle loh chuan a tan tlãk leh a hnai tihna a ni ang.
- Dr. C. Lalrampana