SAWRKAR BEISEI DAN TUR DIK

Kum 2023 inthlanpui kha zofate tana inthlan hriatreng tur a ni tawh ngei ang. Kan zinga a intifing leh zoram politics inti khel thiamho thuvawn ‘Term hnih kan sawrkar ṭhin’ tih chu dâwtah chantir a ni a, sawrkar lai chu hneh taka paih thlâk a ni. Paih an nihna chhan hi sawi tam vak a ṭul awm lo ve, a chhan nia kan hriat hi kan káin engtin tin emaw sawi mah se la, kan thinlungin a chhan dik tak a pawm erawh a thuhmun hlein a rinawm. A tlingate pawh an party chaknaa tling an niin a lang lo, ‘anni hi an ṭhat tâk hlauhin’ tia enchhin nân an thlang a ni ber ang. An enchhin ngamna chhan pawh hi ‘an ṭhat rinna a len em vâng lam ai mahin, a dang an ṭha lo tih an hriat chian em vang a ni zawkin a lang nghe nghe awm e. A thlangtu mipui tam zawk hi neutral kan tih, party-a inziak lut lem lo an niin a rinawm (Neutral kan tih hi a inang lo, a ṭhenin ‘ngaihdân nei lo’ angin an hrilh fiah a; mahse, party-a inziak lut lo tih hian a dik zawk ang. Patlingina ngaihdân neih loh ringawt chu a zialo deuh ang). Kan thlang fuh a nih chuan kan hre reng tawh ang a, kan thlang sual a nih phei chuan kan theihnghilh thei lo lehzual ang.

Chuti anga kan thlan sawrkar chu a ni tih hi Zoram mipuiten kan hre lo vang tih hi thil hlauhawm tak a ni a. A bik takin Sawrkar lai party leh an mite zawng zawng hian, Israel faten ‘Lalpa kan Pathian chu Lalpa a ni’ tih an vawng tluka an vawn a pawimawh ang. Sawrkar kal tawha party mite tih ang kha tih ve an tum chuan kan ram hmabak hi a thim dawn lutuk a, keini chhuan hi chuan beisei tur dang kan nei tawh lo tluk a ni ang. HIV/AIDS vâng emaw, Drugs addiction vâng emaw, silai vâng emawa kan thih rèm a, chhuan dang an lo chhuah leh chauh chu kawng awmchhun a ni thei hial ang. Kum hnih thum liamta chhunga AIDS vei kan pun chak dan (prevalence rate) te, (tunah hian kan pun chak dan rate hi 2.34% a ni mek a, India ramah kan sang lawr lak a, min hnaih bertu Nagaland punna rate hi 1.34% a ni. Kan inkhawmah hian mi 500 kan inkhawm chuan AIDS vei 12 vel kan zingah an ṭhu reng ang vel a ni tihna a nih chu), Drugs addiction hluar dante hi manganthlak tak a ni. Tun ṭumah hian kan politics hi kan siam dik zo lo va, Sawrkar ṭha kan siam thei lo a nih ngat chuan ‘Switzerland of the East’-a siam kan tum ram hian, ‘Columbia of the East’ nih a hnaih zawk ang, hei hi ka sawi sualin ka inring lo.

MLA constituency hrang hranga party tinin block leh Unit an neih dan te hi ka chhût neuh neuh ṭhin a. Constituency pakhatah hian party hian block pahnih an nei tlangpui a. Ka hriat chian tak block president pakhat chuan, MLA term liamta chhung khan cheng nuaih 100 zên zâwn chu a nei hman ngei turin an block chhunga mite chuan an ngai a ni. Khati ang vek kha an ni kher lo vang a; mahse, block 80 vela an president ṭheuhte khan cheng nuai 50 ṭheuh pawh sawrkar sum lo chhêk ta se, chumi an hlepna tur capital amount kha chu vaibelchhe tam tak a ni ngei dâwn a. Chuti ang zel chuan an phu tawk ṭheuhin Headquarters lam te, Unit hruaitu leh ruling VC ten an lo suasam ve bawk a nih chuan, kan ram development sum chet velna lian ber chu kha lai vel kha a ni dawn tih a chiang reng mai!

Chu vang chuan, sawrkar kan beisei dân tur hi kan siam dik a pawimawh ngang mai. Tun sawrkar siamtu party mi leh sa te hian khiti ang tho khi sawrkar an beisei dân a nih chuan a pawi hle dâwn a. Tin, an nih ve theihna chance pawh a sang thawkhat hle ang tih a rin theih: An hmuh fo ṭhin, an mamawh ve tho, ti ve thei dinhmuna an din hun an lo nghah fan fan te pawh a ni ve ngei ang, an mawh hran lo ve. A chang hi chuan, kan ram polics mentor a kan ngaih, kan hruaitu hmasate dem chiam a chakawm rum rum ṭhin, kan rilru an tih piansual nasat êm avang hian.

Resource mobilisation lam hi mipui nawlpui hian kan dah pawimawh a ṭul takzet a. Kan ramin hma a sawn chuan, a chhunga cheng zofate hian hma kan sâwn ve ngei ngei dawn tih hi kan chian a pawimawh a. Vawikhat chu UPC ṭhalaiho, Scandinavian ram aṭangin sawmhnih rual an lo chhuak a. An zingah American tleirawl pakhat a lo tel ve nawlh a, kha nula kha Mizoram chu sawi loh, India ram hrim hrim a vawikhat rawn kalna a ni. Kan ṭhianpa bike kha a khalh châk tlat mai a, a la kal ngai reng reng lohna Aizawl khawpuiah bike-in a leng ta ziai ziai mai a nih kha! Ka ngaihtuahna a tithui khawp mai a, engtin nge a tih ngam mai ni ang aw ka ti a, eng nge a hlauh ang le? ‘American’ a ni tlat a lawm! A kalna apiangah ram ropui, ram hausa, ram intodelh, mi dangte ṭanpui ṭhin ‘America’ a kal a tin ni!

Mizoram hi state intodelh, state hausa a nih nafam chuan, Mizo hnam hi hnam zahawm, hnam hausa, hnam huaisen kan ni ngei ngei dâwn a ni. Kan Chief Minister zahawm tak Brig. Ṭhenphunga khân, "Intodelh lo chungin, rilṭam chungin a huai theih loh," tih ang deuhva a sawi an sawi ka hria a, a tidik hlein ka ring. A sawia insawi zahawm ringawt te, a sawia insawi huai ringawtte hi chu, vaiin kan zahawmin kan hlauhawm tih an hre lo tlat, min zah lova min hlau hek lo, ka pa Robula football thiam ang chauh kan ni mai ang. Ka pa Robula pawh Burma-ah football pet a han thiam viau e an tia, kan khuaah a lo haw a, football chu a han pêt ta ngei a. A hlawi ṭhelh ta ziai ziai mai a, kan khaw football thiamho khan Burma football pet thiam tih hre lovin an bum kawi zak zak ta mai. A fapa, ka ṭhianpa PC Ṭhaa (Beram zawngin tih phuahtu) te ho kha chuan an sawi mawi thiam ve leh tho va, "Field zaua che ṭhang a nia," an ti ve hlauh mai. Chuti ang deuh chu thil awm thei tak a ni ang.

Ram siamna tur sumte hian a thawh tur dik tak thawk se la, kan ramah hian kawngpui ṭha te thlur sung mai se la, development lo chhuahna hnukpui Electric power siam chhuak ṭeuh ṭeuh ila. Pathianin kan ram atâna min pek; tlâng ram hmun tin hi tui lâk hmangin thlai thar chhuah nân hmang ṭangkai ila, kan hotuten Marketing system ṭha min chhawpsak se la, ram ropuiah hnam ropui kan cheng dâwn a lawm!

Mipuite hian kan value system siam dik ila. Sawrkar hi eng emaw min sem tur te, sawrkar sum party-a sem tur te, a rûka min vur bing turtein beisei lo ila. Buhfai man tlawma min sem tûr ni lovin, Buhfai man to ber chi lei thei tura kan economic siam ṭha turin beisei ila. Kan hotute hi thil dik lo thup mawi thiam, a mâm lo sawi mâm thiam ringawt ṭhin turin beisei lo ila. Dikna tungding a, a phu hnêna lawmman pe a, a phu hnena hremna pe ṭhin turin i beisei ang u!

- Rev. Jh. Za Hluna (Paula Pu)