PATHIAN RAM LEH MIZORAM
'Pathian ram' tih leh 'Vanram' tih hi thil thuhmun sawi nan hman ni a. Judate hian Pathian hming an zah êm avangin an lam ri duh lo va, ṭawngkam dang an hmang ṭhin. Chu'ng zinga an hman lar tak chu 'Pathian ram' tih aia 'Vanram' tih hi a ni. Isua pawh khan he ṭawngkam pahnih hi thil thuhmun sawi nan a hmang a, a bik takin a hun laia Judate ṭawngkam tlânglâwn zâwk 'Vanram' tih hi a hmang zing hle a ni (Mizo Study Bible by SL & PB, pp.558).
Daniala lehkhabu (BC 168-167) hian khuhhawnna thu ziaktute rin dan a tar lang a. Thuthlung Hluiah chuan ram leh hnam nun siam ṭhatna aṭanga Pathian ram thleng tur anga sawi a ni ṭhin a. Isua hian a hun laia Juda-ten Pathian ram an beisei dan ṭhenkhat a ṭawmpui laiin zirtirna thar a telh bawk. A hun laia mite ai chuan Pathian ram lo thlenna tur atana thlarau leh thinlung inbuatsaihna pawimawhzia a sawi nasa zâwk. Kan Lalpa hi chuan mipuite chu Pathian ram an zinga lo thleng chu thlarau leh thinlung lam aṭanga chhâng let turin a zirtir a ni.
Paula chuan a lehkhathawn hnuhnung lamahte chuan Pathian ram lo thlen huna an luh ve ngei theihna turin a fuih a ni (ibid. pp.559).
Pathian ram a thlen hunah chuan thil siam thar a ni ang a, chumiin a khawih danglam hmasak ber tur chu thinlung lam siam tharna a ni. Pathian ram a thlen hunah chuan ram mipuite chu a hma aia thlamuang zawk leh hlim zawkin an awm tawh ang a, Lalpa pawh, mipuite chungah a lawm tawh ang. Pathian ram lo thlen hunah (chu chu 'hun thar' tia sawi theih a ni bawk a) chuan inremna chu mite inlaichinna kengtu a ni tawh dawn a ni.
Kan Lalpa Isua thil tum chu A Lal ram/Pathian ram din a ni a; hei hi zawmin kohhranhote chuan khawvela Pathian ram din chu kan tum a ni. Political party hrang hranga mite pawh hi kohhran member an nih avangin, Inthlan Pui a lo thianghlim zawk nana Mizoram People Forum din a ngai tawh hek lo vang. Pathian ram a thlen hunah chuan, political party-te hi an la ding zui zel a nih pawhin, party at chilh luat tukna a bo tawh ang a, tihhlawhtlin hleih theih loh tur tiam emaw, tiam tawh tih hlawhtlin loh emaw ang chi te hian hmanlai an chang zo tawh ang a, mahni party lal duh luat tukna avanga ṭawngkam feikibar pui puia inkhawh ṭhin ang te leh, thu dik chanve hmanga inbeihna awm anga ngaih ṭhinte hi a bo vek tawh dawn a ni. Kan sualte kan sim a, Pathian hnena kan thinlung kan pek phawt chuan Pathian ram hi he Zofate chenna Zoram khawvelah chauh ni lo hian, khawvel pum pui – kawlkil thleng pawhin a ding ang a, (TT.1:8) A ram chu zau zelin Kin Ni a nei lo ang; Pathian thu tiam chu a thleng ngei bawk ang; hei hi kan dam chhung ngeia thleng thei a ni tih hi i hria ang u.
Inhmangaih tawn leh induhsak tawnna chu roreltu a nih tawh dawn avangin, Mizoramah Pathian ram a thlen hunah chuan Social media-a ṭawngkam dengkhawng, mawi lo leh bawlhhlawh hmante hi a bo vek tawh bawk ang a, whatsapp, facebook, instagram, adt-a thil sawihonaa ṭawngkam hmante pawh a kohhran ṭawngkam vek tawh ang a, Chanchin Ṭha hriltu kan missionary-te hna thawh pawh a hma aiin a sawt hle tawh dawn a ni. Tin, kan lo intodelh tawh zâwk vek bawk ang; Kan lo hrisel tawh zawk dawn avangin kan dam chhung (life span) pawh a lo rei tawh zawk ang a, damlo inenkawl nana chhung tinten kan sum sen pawh hi nasa takin a lo tlem tawh zawk bawk ang; hmangaihnain ro a rel dawn avangin, tun ai hian nasa takin khawtlang nun chu a muangin, a nuamin a hlimawm tawh zawk dawn a ni. Isaia phei chuan Lalpa Chhan damna zar zova thil siam dangte an chet chhuah dan tur, mihring ang maia kut bêng leh zai hlim tur angin a sawi ṭhin a. Hei hi tunlai huna thil siamte hlutna (ecological consciousness) aṭanga thlir chuan a pawimawh hle a ni (Vanlalnunmawia Zawngte, Rev: End note, 2024 Puitling SS Zir, p.6) Pathian ram/vanram panin Zofate hi kan kal mek a ni.
– Dr J.T.Vanlalngheta