Zofate Tana Mi Bik – The Revd Chuauṭhuama

Pu Chuaua mumal taka ka hmelhriat ṭanna tak chu kum 2002-a a Nilai Thupui Bu ziah, ‘Thuthlung Hluia Pathian thil tih mak te’ tih a ngaihdan ang ngaihdan nei ve lo firfiak ṭhenkhatten an halsak aṭang khan a ni a. Khatih lai khan taksa kumah, kum 12, Class VI zirlai lek ka la nih avangin a thu bulbal erawh ka hre chiang lo hle a.

Tlemin ka han leikang chho deuh a. Kum 2007 khan Synod Higher Secondary School, Aizawl ah Class XI te zirchhovin Synod Boys Hostel ah ka awm a. Synod School, a bik takin Synod Boys Hostel hi a ṭhatna bik em em pakhat chu, Zirlai naupangte hi khawvel thila thiamna leh finna ringawt zawnpui lovin naupangte Pathian thu hriatna kawnga ṭanpui hi an ngai pawimawh em em a. He hostel-a ka awm hi ka nun khawih danglamtu a ni ka ti lo thei lo.

Synod Boys Hostel-a ka awmlai aṭang hian Pathian thu hriatna leh chhiar zau zel duhnaah ka rilru ka chhi ṭan a. Library-a ka lehkhabu hmuh theih zingah Pu Chuaua lehkhabu hi chhiar tur tam tak a lo awm a. Chu'ng a lehkhabu ziah ka chhiar zinga ka ngaihtuahna hruai danglam dawrhtu chu a Nilai Thupui bu ziah an halsak avanga, a chhanletna atana huaisen taka a lehkhabu ziah ‘Ka Kal Zel Dawn’ tih hi a ni. He lehkhabu ka chhiar aṭang hian amah ka ngaihsanna a zual sawt ta em em a. Hei hian a Nilai Thupui bu ziah, an hal tak pawh chu chhiar ngei turin min cho chhuak a. Chu'ng ka chhiar bakah chuan Theological debate a neihpui ṭhin, Upa Dr.P.C.Biaksiama lehkhabu hrang hrangte pawh ngaihdan zau neih theihna tura chhiar turin min tur chho ta zel a.

Lehkha zir kar laka hun awl ka neih phawt chuan Pu Chuaua lehkhabu hrang hrangte leh Pu Biaksiama lehkhabu ‘Bible leh Science’; ‘Thawkkhum dik lo thei lo’, tihte chu ka chhiar ta zel a. Chu'ng an debate khaikhawmna, Pu Biaksiama'n a compile ‘Fundamentalist v/s Liberalist’ tih phei hi chu a ngaihnawm ka ti em em a. An inhnialfiamna ṭawngkam, ‘He corrects me incorrectly’; ‘A man convinced against his will is of the same opinion still’, tih te chu ka làwm em em a. Ka thuziahna ṭhenkhatahte pawh ka hmang zeuh zeuh ṭhin a ni.

Chuta ṭang chuan ka hmuh ang chhun chhun Pu Chuaua thuziah chu chhiar zel ka tum ta a. Library-ah te kal kualin a lehkhabu hi ka mal zawn tawp ṭhin a. Ka hmuh theih ang angte chu hmaih lovin ka chhiar ta zel a. Vawiin thleng hian a thuziah ka hmuh reng reng chu chhiar lovin ka chhuah ngai tawh lo pawh ti hial ila, ka sawi sual lutuk lem lo vang chu!

Thil mak tak chu, Kohhran thilah a ni emaw politics thilah a ni emaw, Pu Chuaua nen hian kan ngaihdan hi a inang thei em em a. Kan ngaihdan inmil lo lai hi engmah a la awm lo pawh ti hial ila thu ka uar lutuk ka ring lem lo. Ama mizia leh a personality ang nei mihringte reng reng hi mi ropui tiha ka chhalte hi an la ni zel a. Thisen leh chi leh kuanga inlaichinna nei hauh si lo, heti taka ngaihdan inang leh inzawn kan lo ni thei hi a mak pawh ka ti ve rum rum mai!

Pu Chuaua hian Zofate tana mi bik nihna kawng hrang hrang a nei tam hle a. Chu'ng zinga a langsar zual nia ka hriatho chauhte chu a mal te tein lo thlur ila:

1. Kohhran humhimtu ropui:

Harhnain Kohhran hrang hrangte min nuaia chinah Kohhran serh leh sang leh, a duhtuina leh a kherkhiapnaten hmun an chang tlem ta tial tial a. Mi tam tak thinlungah Lalpa'n mi hriat reng nana ti ṭhin rawh u a tih ‘Lalpa Zanriah Sakramen’ leh ‘Baptisma Sakramen’ te chu, puithuna atthlak mai mai anga ngai an kat ta nuk mai.

Tin, Kohhran huangchhunga rawlbawltu pawimawhte zing aṭang ngei pawh Kohhran inkhawm aia Community Hall vela inkhawm nuam ti zawk, kan Worship service zahawm tak pawh Vanapa Hall inkhawm ang leka chinphul pawi ti lo, harhna hmanga Kohhran hruai tum zawk tlat tam tak an inphum ru ṭan tawh a. Kan Pathian biak inkhawmte hi a dahlauin keini Presbyterian Kohhrante ngei pawh hian kan zia kan hloh nasa ṭan ta hle a ni.

Worship service hun chhunga hnehna puang au ta mai mai te, thlarau fa hrin tum ta mai maite sawi tur an awm ta zauh zauh a. Kohhran ṭhenkhatah phei chuan Inkhawm laimu thuchah pawh ngaithla hleithei lo khawpa thawm dangin a tihbuaite an lo awm a ni awm a. An Pastor leh Kohhran Upaten an khap lem lo tih sawi thawmte a la awm ta zeuh zeuh lehnghal a. Hetiang reng a nih chuan hetianga dahlau taka Worship service kalpui hi ṭhangthar lehzelte hian Presbyterian Kohhran zia a ni emaw an la tipalh mai ang tih a hlauhawm takzet!

Chutianga Kohhran a kal firfiakna tur laka vengtu ropui tak, Pathianin a Kohhran hote min pek chu Revd Chuauthuama hi a ni ka ti lo thei lo. Hetianga harhnain kawng lehlama Kohhran zahawmna leh duhtuina sadai a ṭhiat mai dawn nia lang hi dang a, a kal firfiak tur lo veng hrang hram tur hian Pu Chuaua hian a kawihsapirin a chelh tang hram hram a, a chang hi chuan amah mai hi chuan a chelh hneh lo lek lek ṭhin ni hian ka hria a. Chelhpuitu leh dawmpuitu tur rawngbawltu huaisen dang a mamawh belh khawp mai.

Kohhran kal firfiak tur venna kawnga Pu Chuaua hnathawh hi a ropui em em a. Zirtirna di lo leh him lo a lo thlen chang pawha Kohhran mite kan inhumhimna ber pakhat chu, Pu Chuaua hi a ni ka ti lo thei lo. Pathian hian Pu Chuaua kaltlang hian A mite-ah thutak a rawn puang ṭhin ni hian ka ring tlat a. Kohhran mite hian Kohhran humhimna kawnga Pu Chuaua pawimawhna leh hlutna hi, khuareiah kan la hre chho tial tial dawn chauh pawh niin a lang.

2. Lehkha ziaktu ropui:

‘A pen is mightier than the sword’, (Ngunhnam aiin kawlawmin thil a tithei zawk) tih a nih ṭhin angin tharum tel lo, kawlawm hmanga ram la a, Pathian hriatna kawnga Zofate chaw ṭha min hluitu nasa berte zinga mi chu Pu Chuaua hi a ni ngei awm e.

Pu Chuaua hian tunah hian ama pualin lehkhabu 73 lai a tichhuak tawh a. Heng bakah hian a ṭhiante nen lehkhabu eng emaw zat an lo tichhuak tawh bawk a. Zofa te zinga lehkhabu chhuah nasa berte zinga mi a ni tawh hial awm e. Tin, lehkhabu tia sawi tling lem lo, Pamhlet leh Booklet eng emaw zat a lo tichhuak tawh bawk a. Magazine Editor te pawh lo ni ve nual tawhin Ni tin Chanchinbua Article eng emaw zat a ziah ṭeuh tawh bakah, Magazine leh Souvenir neuh neuhah Article ṭhahnem tak, a chhiara chhiar sen mai tawh loh a lo ziak tawh bawk a ni.

Mizo literature, a bik takin Theological education hmasawnna tana Pu Chuaua contribution hi a ropuiin a hlu takzet a. Amah hi Mizoten Biblical Scholar kan neih tlema zinga langsar tak pakhat a ni a. Bible Dictionary a siam te, Bible thu har hrilhfiahna a siamte leh, Theology dik humhimna lam hawia a lehkhabu ziah hrang hrangte hi khuareiah a hlutzia kan la hrechho tial tial ṭan dawn pawh niin a lang.

Pu Chuaua hi a mimal taka ka fakna em em pakhat chu Kohhranah emaw khawtlangah emaw issue lian tham a awm reng reng chang a, ‘Ka upa tawh lawm’ tia ngawih liampui mai lo va, huaisen taka a ngaihdan a rawn tlangaupui ziah thei hi a ni a. Hei hi Zofate tana mi bik a nihna tak pawh a ni. Khawtlang leh Kohhranah boruak danglam deuh han awm se, "Pu Chuaua hian eng tin nge a ngaih ve ang le?" tih hi mi tinte mit fukna a ni a. A ngaihdan leh a pawmdan kan hriat hma chuan ngaihdan lo siam mai hi harsa kan ti tlang ṭheuh niin a lang.

Mi tam tak chuan kan zirthiamna aṭanga kan hriat ang angte phal taka kan han tlangzarh hian, a fakawm tih lam aiin intihria leh chapo nia sawi zuite hi kan hlawh phah letling zawmah ṭhin a. Pu Chuaua ngei pawh hian hetianga inpuhmawhna hi a tawh ve fo ka ring. Mi tam tak chuan ‘Kan zir ve vek tho, kan sawi kan sawi bik lo,' kan ti pawh a ni maithei. Chutihlai erawh chuan zir ṭheuh ṭheuh pawh hi a lo indanglam hleih theih viau a ni tih hi, kan zavaia hriat tlan a ṭha khawp mai.

3. Mi principle nghet nei:

Pu Chuaua nuna zirtur pawimawh em em kan neih chu mi principle nghet nei leh tu m'a influence mai mai theih loh a nihna hi a ni a. Dik nia a hriatah chuan huaisen taka ding nghet ṭhinin, lo ngai haw tawk an awm dawn a ni tih pawh hre lawk mah se, a tlanchhiat phah ngai lo va. A tim phah ngai hek lo!

Kan tunlai khawvel han thlirin nun tak nei lo, ‘a dera nung’ kan tih ang chi hi an tam tawh em em a. Mi tam tak chu an dawihzepna avangte leh an pamhamna avangtein dik nia an hriatah pawh ṭang nghet ngam lovin an tlanchhe ṭhin a. An ngaihdan dik tak pawh an lanchhuahtir ngam loh phah fo! Ṭhenkhatte phei hi chuan mipuite tihlawm kan tum luat vang leh, tihlung nih loh kan hlauh luat avangin kan zahawmna leh kan hlutna kan hloh tial tial ṭan mek niin a lang a. ‘Mihring tih lawm tum ni ila, Krista bawih ka ni lo vang’ tih nun hi kan hlat hle ṭhin.

Hemi kawngah hian Pu Chuaua hi a fakawm lawrlak a. Harhna kaihhruai chungchanga Kohhran hruaitute enkawl dan a duhkhawp loh deuh pawhin, huaisen takin a ngaihdan a sawi chhuak mai a. Tin, Zu zawrh chungchangah sawrkar chet dan ṭha a tih loh pawhin, thukhuh lovin a ngaihdan huaisen takin a auchhuahpui leh mai ṭhin a. Hetianga mi tam tak tih ngam loh a tih ngam bik thinna tlat hi Zofate tana mi bik a nihna ka ti lo thei lo!

‘Ni chu ni’, ‘Ni lo, chu ni lo’, tih hi kan zui Isua Krista'n ringtute awm dan tura min duh niin a lang a. Dik ni-a kan hriat ngawih ngawih kawngah pawh mipui tihlawm leh tih lungawi loh kan hlauh luat vanga kan kaltlangpui lo va, kan hup bo mai ṭhin chuan hruaitu ni tlak kan ni lo pawh ti hial ila sawi uar lutuk ka inti hran lo vang. Hruaitu ṭha chuan a hruaia tana ṭha ber turin ro a rel ṭhin tur a ni a, chu thil ṭha chu a hunlaia miten hrethiam hrih lo mah se, thil dik leh ṭha na na na chuan par chhuah hun a la nei leh nge nge ṭhin!

Mi tam tak chuan Pu Chuaua hi a bik takin harhna dawnsawn kawngah a ti lutuk deuh e kan ti pawh a ni maithei. Amaherawhchu, a thil ziah tawhte leh a lo sawi tawhte ngunthluk taka kan ngaihtuah chuan, thil dik tak tak vek a ni a. Mi tam tak chuan dik lo kan tih vang ai mahin, kan rilrem loh zawng a nih vanga chauha sel mai mai ṭhin kan ni zawkin a lang. Tunah mi tam takin harhna dawnsawn dan kawnga Pu Chuaua thurawn ho hi, a hlutna leh a ṭangkaina kan la hre tawk lo hlawm pawh a ni maithei, amaherawhchu, khuareiah chuan a lo hlutzia leh a lo dikzia hi ṭhangtharten kan la hriat chho telh telh zawk hi ka ring tlat a ni.

- K.Remruatfela